ไฟไหม้น้ำมันในกระทะห้ามราดน้ำ

เห็นไฟลุกขึ้นจากกระทะ สัญชาตญาณแรกของหลายคนคือรีบตักน้ำมาสาด เพราะน้ำใช้ดับไฟจากไม้หรือกระดาษได้ แต่ถ้าเชื้อเพลิงเป็นน้ำมันปรุงอาหาร วิธีนี้กลับทำให้ไฟก้อนเล็กในกระทะพุ่งกระจายออกมาเป็นลูกไฟขนาดใหญ่ภายในเสี้ยววินาที คนที่ยืนอยู่หน้าเตาอาจถูกลวก ไฟไหม้ใบหน้า หรือทำให้เพลิงลามไปยังตู้ดูดควันและของรอบครัว

ทำไมน้ำจึงทำให้ไฟพุ่งแรงขึ้น

น้ำมีความหนาแน่นมากกว่าน้ำมัน เมื่อเทลงบนกระทะ น้ำจะจมผ่านชั้นน้ำมันที่กำลังลุกลงไปด้านล่าง กระทะในเวลานั้นร้อนกว่าจุดเดือดของน้ำมาก น้ำจึงเปลี่ยนเป็นไออย่างรวดเร็วและขยายปริมาตรขึ้นมหาศาล ไอน้ำที่พุ่งออกมาจะยกและฉีกน้ำมันร้อนให้แตกเป็นละออง

น้ำมันที่เดิมรวมอยู่ในกระทะจึงกลายเป็นหยดเล็กๆ กระจายในอากาศ แต่ละหยดมีพื้นที่สัมผัสออกซิเจนมากและติดไฟอยู่แล้ว ผลที่เห็นคือเปลวไฟพุ่งสูงและกว้างคล้ายการระเบิด ทั้งที่ไม่ได้เกิดจากวัตถุระเบิด เป็นการกระจายเชื้อเพลิงที่กำลังเผาไหม้อย่างรุนแรง

เหตุการณ์นี้เกิดได้แม้ใช้น้ำไม่มาก แก้วน้ำ ผ้าชุบน้ำ หรืออาหารแช่แข็งที่มีน้ำแข็งเกาะ หากตกลงในน้ำมันร้อนจัดก็ทำให้น้ำมันกระเด็นและไฟลุกแรงขึ้นได้ จึงไม่ควรวางแก้วน้ำใกล้เตาขณะทอด และต้องซับวัตถุดิบให้แห้งพอเหมาะก่อนใส่ลงในน้ำมัน

ถ้าไฟยังอยู่เฉพาะในกระทะให้ตัดความร้อนและตัดอากาศ

หากเปลวไฟยังเล็ก อยู่เฉพาะในกระทะ และสามารถเข้าถึงปุ่มเตาได้โดยไม่ต้องเอื้อมผ่านเปลวไฟ ให้ปิดเตาทันที จากนั้นใช้ฝาโลหะที่มีขนาดครอบกระทะได้ หรือถาดอบโลหะแบน เลื่อนครอบจากด้านข้างเข้าหาตัวกระทะ การครอบช่วยตัดออกซิเจนซึ่งไฟต้องใช้ในการเผาไหม้

อย่ายกฝาขึ้นดูว่าไฟดับหรือยัง เพราะอากาศที่ไหลกลับเข้าไปอาจทำให้ไฟติดซ้ำ ปล่อยฝาครอบไว้จนกระทะและน้ำมันเย็นสนิท ใช้เวลานานกว่าที่เห็นภายนอก ไม่ควรรีบย้ายกระทะไปอ่างล้างจานหรือเทน้ำมันทิ้ง แม้เปลวไฟหายแล้ว น้ำมันด้านในยังร้อนและอาจติดไฟใหม่ได้

ควรใช้ฝาโลหะ ไม่ใช่ฝาแก้วที่ไม่ได้ออกแบบให้ทนการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิรุนแรง เพราะแก้วอาจแตก อย่าใช้จานพลาสติก เขียงไม้ หรือภาชนะที่ติดไฟและละลายได้ การเตรียมฝาโลหะไว้ใกล้มือก่อนเริ่มทอดปลอดภัยกว่าการวิ่งหาเมื่อไฟลุกแล้ว

สิ่งที่ห้ามทำระหว่างน้ำมันติดไฟ

ห้ามราดน้ำ ห้ามใช้ผ้าเปียกคลุม และห้ามเทแป้งทำอาหาร น้ำตาล หรือผงชนิดไม่ทราบคุณสมบัติลงไป แป้งที่ฟุ้งเป็นฝุ่นสามารถติดไฟได้ ส่วนผ้าเปียกมีน้ำซึ่งอาจทำให้น้ำมันกระเด็น หากผ้าคลุมไม่สนิทหรือมือเข้าใกล้เปลวไฟ คนคลุมอาจถูกไฟลวกก่อนตัดอากาศสำเร็จ

ห้ามจับหูกระทะแล้วยกวิ่งออกนอกบ้าน การเคลื่อนกระทะที่มีน้ำมันลุกอยู่ทำให้เชื้อเพลิงหกใส่พื้น ตัวผู้ถือ และทางหนี เปลวไฟยังอาจพัดย้อนเข้าหาใบหน้า ถ้าดับไม่ได้ในตำแหน่งเดิม การออกจากพื้นที่ปลอดภัยกว่าการพยายามขนไฟไปที่อื่น

ไม่ควรเป่าไฟด้วยปากหรือใช้พัดลมเป่า ลมเพิ่มออกซิเจนและพาละอองน้ำมันกับเปลวไฟไปหาเชื้อเพลิงรอบข้าง เช่น กระดาษทิชชู ผ้าม่าน กล่องกระดาษ หรือคราบไขมันในตู้ดูดควัน

ถังดับเพลิงต้องถูกชนิดและต้องรู้วิธีใช้

ไฟจากน้ำมันปรุงอาหารมีคุณสมบัติต่างจากไฟที่เกิดจากกระดาษหรือไม้ ครัวเชิงพาณิชย์นิยมใช้ถังดับเพลิงชนิดสารเคมีเปียกที่ออกแบบสำหรับน้ำมันและไขมันปรุงอาหารโดยเฉพาะ การเลือกถังต้องดูฉลากและมาตรฐานที่ใช้ในประเทศ ไม่ควรจำเพียงสีของถัง เพราะระบบสีอาจต่างกันตามผู้ผลิตและมาตรฐาน

ถังดับเพลิงเหมาะเมื่อไฟยังเล็ก มีทางออกอยู่ด้านหลังผู้ใช้ และผู้ใช้ได้รับการฝึก การฉีดผิดมุมหรือเข้าใกล้เกินไปอาจผลักน้ำมันให้กระเด็น หากไม่แน่ใจว่าเป็นถังชนิดใด ไม่เคยใช้ หรือไฟสูงเกินศีรษะ อย่าเสียเวลาลอง ควรพาคนออกและโทรแจ้งดับเพลิง

ผ้าห่มดับเพลิงที่ได้มาตรฐานอาจใช้กับไฟขนาดเล็กได้เมื่อผู้ใช้รู้วิธี แต่การกางผ้าเข้าใกล้กระทะมีโอกาสให้มือและแขนสัมผัสความร้อน การครอบด้วยฝาโลหะที่เตรียมไว้จึงเป็นวิธีตรงกว่าในหลายสถานการณ์ ไม่ควรใช้ผ้าห่มนอน ผ้าเช็ดตัว หรือผ้าทั่วไปแทนอุปกรณ์ดับเพลิง

เมื่อไรต้องหยุดดับและรีบหนี

ถ้าไฟลามออกจากกระทะ ขึ้นตู้ดูดควัน ติดผนังหรือของรอบเตา มีควันดำหนา รู้สึกร้อนจนเข้าใกล้ไม่ได้ หรือไม่มีทางออกอยู่ด้านหลัง ให้หยุดพยายามดับทันที ตะโกนบอกทุกคน ออกจากบ้านหรืออาคาร ปิดประตูห้องครัวถ้าทำได้โดยไม่เสียเวลา และไม่ย้อนกลับเข้าไปเอาของ

เมื่อออกมาอยู่ในที่ปลอดภัยให้โทรแจ้งเหตุเพลิงไหม้ที่ 199 ระบุที่อยู่ จุดสังเกต ชั้นหรือห้องที่เกิดเหตุ และบอกว่ามีน้ำมันปรุงอาหารติดไฟ หากมีผู้บาดเจ็บให้แจ้งสายแพทย์ฉุกเฉิน 1669 ด้วย อย่าคิดว่าไฟดับแล้วจึงไม่ต้องแจ้ง หากเพลิงเคยลามเข้าตู้ดูดควัน ฝ้า หรือผนัง เพราะอาจมีไฟคุอยู่ในส่วนที่มองไม่เห็น

ถ้าไฟติดเสื้อผ้าต้องหยุด ล้ม และกลิ้ง

คนที่เสื้อผ้าติดไฟไม่ควรวิ่ง เพราะลมจะยิ่งเลี้ยงเปลวไฟ ให้หยุดการเคลื่อนไหว ล้มตัวลงกับพื้น ปิดหน้า แล้วกลิ้งตัวไปมาจนไฟดับ ผู้ช่วยอาจใช้ผ้าห่มดับเพลิงที่เหมาะสมช่วยคลุมได้ แต่ต้องระวังไม่ให้ตัวเองติดไฟตาม

เมื่อไฟดับแล้ว ให้ถอดเครื่องประดับหรือเสื้อผ้าบริเวณใกล้แผลถ้าถอดได้ง่าย แต่ห้ามดึงผ้าที่หลอมติดผิวหนัง ใช้น้ำประปาสะอาดอุณหภูมิปกติไหลผ่านแผลไหม้อย่างน้อย 20 นาที ไม่ใช้น้ำแข็ง ยาสีฟัน น้ำปลา น้ำมัน หรือครีมทาแผลแบบสุ่ม แล้วปิดด้วยวัสดุสะอาดที่ไม่ติดแผลและไปพบแพทย์ตามความรุนแรง

ป้องกันก่อนน้ำมันถึงจุดติดไฟ

อย่าทิ้งกระทะทอดไว้ลำพัง ถ้าต้องออกจากครัวให้ปิดเตา ใช้ไฟพอเหมาะและคอยดูน้ำมัน หากเริ่มมีควัน ให้ปิดความร้อนก่อนเกิดเปลวไฟ หันด้ามกระทะเข้าด้านในเพื่อไม่ให้คนเดินชนหรือเด็กดึง เก็บกระดาษ ผ้า กล่องพลาสติก และวัตถุติดไฟออกจากบริเวณเตา

อย่าเติมอาหารเปียกลงในน้ำมันรวดเดียว และไม่เติมน้ำมันใหม่ลงในกระทะที่กำลังร้อนจนควันขึ้น บ้านควรมีเครื่องตรวจจับควันในตำแหน่งเหมาะสม ตรวจถังดับเพลิงตามกำหนด และให้สมาชิกทุกคนรู้ทางออกกับหมายเลขฉุกเฉิน เด็กไม่ควรรับหน้าที่ดับไฟในกระทะ ให้พาออกจากพื้นที่ทันที

หลักที่ควรจำมีเพียงว่าไฟน้ำมันต้องตัดความร้อนและตัดอากาศ ไม่ใช่เติมน้ำ ถ้าไฟยังจำกัดในกระทะ ปิดเตาเมื่อทำได้อย่างปลอดภัยแล้วเลื่อนฝาโลหะครอบ ปล่อยไว้จนเย็น แต่ถ้าไฟลามหรือไม่มั่นใจ ให้ออกจากพื้นที่ ปิดประตู และโทร 199 ชีวิตสำคัญกว่าการพยายามรักษากระทะหรือห้องครัวด้วยตัวเอง

อ้างอิงข้อมูล
https://www.usfa.fema.gov/prevention/home-fires/prevent-fires/cooking/
https://www.nfpa.org/education-and-research/home-fire-safety/cooking
https://www.disaster.go.th/