ถังแก๊สระเบิดได้ไหม และต้องทำอย่างไรเมื่อได้กลิ่น

คำตอบตรง ๆ คือ ถังแก๊สหุงต้มระเบิดได้ แต่ไม่ได้ระเบิดขึ้นมาเองง่าย ๆ เพียงเพราะตั้งอยู่ในครัว เหตุร้ายมักเริ่มจากแก๊สรั่วออกมาแล้วสะสมในพื้นที่อับ ก่อนจะเจอประกายไฟหรือเปลวไฟ อีกกรณีที่รุนแรงคือถังถูกไฟเผาหรือได้รับความร้อนสูงจนความดันภายในเพิ่มและตัวถังเสียหาย ดังนั้นสิ่งที่ต้องกลัวไม่ใช่แค่เสียงระเบิด แต่รวมถึงไฟลุกวาบ แผลไหม้ การขาดอากาศ และไฟที่ลามไปยังของรอบข้างด้วย

LPG ในถังถูกเก็บเป็นของเหลวภายใต้ความดัน เมื่อออกจากถังจะเปลี่ยนเป็นไอและติดไฟได้ แก๊สหุงต้มที่รั่วในบ้านมักสังเกตได้จากกลิ่นฉุนคล้ายไข่เน่า เพราะมีการเติมสารแต่งกลิ่นไว้ช่วยเตือน การได้กลิ่นจึงไม่ควรถูกมองว่าเดี๋ยวก็หาย โดยเฉพาะในครัวปิด ห้องที่อากาศไม่ถ่ายเท หรือบริเวณต่ำใกล้พื้นซึ่งไอ LPG สามารถไหลไปสะสมได้

ภาพที่คนคุ้นจากข่าวว่าถังระเบิดตูมอาจเกิดได้หลายแบบ แบบหนึ่งคือแก๊สรั่วสะสมอยู่ในห้อง เมื่อมีประกายจากสวิตช์ไฟ มอเตอร์ตู้เย็น โทรศัพท์ หรือเปลวไฟ แก๊สที่ผสมกับอากาศในช่วงที่ติดไฟได้จะลุกอย่างรวดเร็ว ความดันจากการเผาไหม้อาจดันประตู หน้าต่าง หรือผนังจนเสียหาย แม้ตัวถังจะไม่ได้แตกออกเป็นชิ้นก็ตาม

อีกแบบเกิดเมื่อถังที่ยังมี LPG ถูกไฟเผาต่อเนื่อง ความร้อนทำให้ของเหลวและไอภายในร้อนขึ้น ความดันสูงขึ้น และผนังถังอาจอ่อนกำลัง หากภาชนะรับความดันไม่ไหวแล้วแตก ของเหลวจะเดือดและขยายตัวเป็นไออย่างฉับพลัน อาจตามมาด้วยลูกไฟ คลื่นแรงดัน และเศษโลหะที่พุ่งออกไป เหตุการณ์ลักษณะนี้เป็นอันตรายกับทั้งคนในบ้านและผู้ที่ยืนมุงอยู่ใกล้ ๆ

จุดรั่วที่พบได้ไม่จำเป็นต้องอยู่บนตัวถังเสมอไป อาจเป็นสายยางแตกร้าว สายหลวม เข็มขัดรัดไม่แน่น หัวปรับแรงดันชำรุด วาล์วมีปัญหา หรือเตาถูกเปิดทิ้งไว้โดยไม่มีเปลวไฟ การดัดแปลงอุปกรณ์ เติมแก๊สผิดวิธี ใช้ถังสภาพผุกร่อน หรือวางถังใกล้ความร้อนก็เพิ่มความเสี่ยงได้ ถังควรตั้งตรงในตำแหน่งมั่นคง มีอากาศถ่ายเท และไม่วางนอนเพื่อใช้งาน

ถ้าได้กลิ่นแก๊ส สิ่งแรกคือห้ามจุดไฟ ห้ามสูบบุหรี่ และห้ามกดสวิตช์ไฟไม่ว่าจะเปิดหรือปิด เพราะหน้าสัมผัสไฟฟ้าอาจสร้างประกายได้ อย่าเสียบหรือถอดปลั๊ก และอย่าใช้โทรศัพท์ในบริเวณที่สงสัยว่ามีแก๊สสะสม ให้บอกทุกคนออกจากพื้นที่ทันที หากวาล์วถังอยู่ในจุดที่เข้าถึงได้โดยไม่ต้องเดินฝ่ากลิ่นแรงหรือเปลวไฟ จึงค่อยปิดวาล์ว แต่ถ้าไม่มั่นใจให้ออกมาก่อน ชีวิตสำคัญกว่าการพยายามจัดการถังเอง

การเปิดประตูหรือหน้าต่างด้วยมืออาจช่วยระบายแก๊สได้เมื่อทำได้อย่างปลอดภัย แต่ไม่ควรเปิดพัดลมดูดอากาศหรืออุปกรณ์ไฟฟ้าเพื่อไล่กลิ่น หากกลิ่นแรง มีเสียงแก๊สพุ่ง เวียนหัว หายใจไม่สะดวก หรือหาต้นตอไม่พบ ให้ออกจากอาคาร ไปอยู่เหนือลมและห่างจากจุดรั่ว แล้วโทรแจ้งผู้จำหน่ายแก๊สหรือสายด่วนดับเพลิง 199 จากพื้นที่ปลอดภัย

ถ้าเห็นไฟลุกบริเวณถัง สาย หรือหัวปรับ อย่าวิ่งเข้าไปจับ ยก หรือกลิ้งถังออกมา เพราะความร้อนอาจทำให้วาล์วและตัวถังอยู่ในสภาพที่คาดเดาไม่ได้ ให้เตือนคนรอบข้าง ออกจากอาคาร รักษาระยะ และโทร 199 ไม่ควรยืนถ่ายคลิปหรือกลับเข้าไปเอาทรัพย์สิน นักผจญเพลิงต้องประเมินทั้งเปลวไฟ ทิศทางแก๊ส ความร้อนที่กระทบถัง และโอกาสที่ภาชนะจะเสียหาย

หลังเหตุแก๊สรั่ว ต่อให้กลิ่นจางแล้วก็ไม่ควรเปิดเตาทดลองทันที ระบบควรได้รับการตรวจจากช่างหรือผู้ให้บริการที่มีความรู้ก่อนใช้อีกครั้ง เพราะการปิดวาล์วเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าสาย หัวปรับ ข้อต่อ และเครื่องใช้ทั้งหมดไม่มีรอยรั่ว การทดสอบรอยต่อทั่วไปใช้สารละลายน้ำสบู่ดูฟองได้ แต่ห้ามใช้ไม้ขีดหรือไฟแช็กไล่หารอยรั่วเด็ดขาด

ก่อนใช้งานแต่ละวัน ลองมองสายยางว่ากรอบ แตก บวม หรือถูกของมีคมและความร้อนหรือไม่ ตรวจว่าหัวปรับกับเข็มขัดรัดแน่นตามแบบของอุปกรณ์ เก็บผ้า กระดาษ น้ำมัน และวัสดุติดไฟให้ห่างจากเตา เมื่อเลิกใช้ให้ปิดวาล์วถังตามคำแนะนำของผู้ผลิต หากตัวถังบุบหนัก ผุกร่อน มีรอยไหม้ หรือวาล์วผิดปกติ ไม่ควรซ่อม ดัดแปลง หรือถ่ายแก๊สกันเอง ให้ติดต่อร้านหรือผู้จำหน่ายเพื่อนำไปตรวจและเปลี่ยนอย่างถูกวิธี

ถังแก๊สจึงไม่ใช่ของที่ต้องหวาดระแวงทุกครั้งที่เข้าครัว แต่เป็นภาชนะเชื้อเพลิงอัดความดันที่ต้องใช้อุปกรณ์ได้มาตรฐาน วางถูกตำแหน่ง และรู้วิธีออกจากพื้นที่เมื่อเกิดรั่ว ความผิดพลาดที่ดูเล็กอย่างกดสวิตช์ไฟเพื่อตรวจครัวหรือจุดไฟลองหารอยรั่ว อาจกลายเป็นต้นเหตุของไฟลุกวาบได้ การจำกติกาสั้น ๆ ว่าไม่สร้างประกาย ออกจากพื้นที่ และโทรขอความช่วยเหลือจากข้างนอก ช่วยลดความเสี่ยงได้มากที่สุดในนาทีฉุกเฉิน

อ้างอิงข้อมูล
https://propane.com/safety/safety-articles/what-to-do-if-you-smell-gas/
https://www.hse.gov.uk/gas/lpg/safeuse.htm
https://www.qld.gov.au/emergency/safety/home/gas