ตลาดน้ำบางน้ำผึ้ง ตลาดชุมชนกลางคุ้งบางกะเจ้า

ตลาดน้ำบางน้ำผึ้งเป็นตลาดวันหยุดที่อยู่ในตำบลบางน้ำผึ้ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ พื้นที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของคุ้งบางกะเจ้า แม้อยู่ใกล้กรุงเทพฯ เพียงข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา แต่บรรยากาศกลับต่างจากย่านอาคารสูงอย่างชัดเจน รอบตลาดยังเห็นคลอง บ้านเรือน สวน ทางเดินเล็ก และชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่จริง

คำว่าตลาดน้ำอาจทำให้คาดหวังว่าจะเห็นเรือขายของเรียงเต็มคลองเหมือนภาพตลาดน้ำในอดีต แต่ลักษณะของบางน้ำผึ้งเป็นตลาดชุมชนริมคลอง ร้านค้าส่วนใหญ่อยู่บนทางเดินและพื้นที่ริมฝั่ง มีเรือหรือกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับคลองอยู่บ้างตามช่วงเวลา จุดเด่นจึงไม่ได้อยู่ที่ภาพเรือจำนวนมาก แต่อยู่ที่การเดินกิน เดินซื้อของ และสัมผัสวิถีของชุมชนบางกะเจ้า

ตลาดเริ่มต้นขึ้นราวปี 2547 จากความร่วมมือขององค์การบริหารส่วนตำบลและคนในพื้นที่ เป้าหมายสำคัญคือสร้างช่องทางจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตรและสินค้าของชุมชน เพราะบริเวณบางน้ำผึ้งมีสวนและพื้นที่เพาะปลูก แต่ผลผลิตบางช่วงออกมาพร้อมกันจนขายได้ไม่หมด การมีตลาดใกล้บ้านช่วยให้ชาวบ้านนำของมาขายตรงถึงผู้มาเที่ยว โดยไม่ต้องส่งผ่านพ่อค้าหลายทอด

แนวคิดช่วงแรกให้ความสำคัญกับผู้ขายในชุมชน ทำให้ตลาดมีทั้งอาหารทำเอง ผลไม้จากสวน ขนมพื้นบ้าน ของใช้ และสินค้าที่ต่อยอดจากวัตถุดิบท้องถิ่น เมื่อมีคนรู้จักเพิ่มขึ้น ร้านค้าก็หลากหลายขึ้นตามจำนวนผู้มาเยือน ปัจจุบันจึงพบทั้งของพื้นบ้านและอาหารทั่วไปที่คุ้นเคยในตลาดนัด แต่ยังมีร้านเล็ก ๆ ที่ทำของขายเฉพาะวันหยุดให้ตามหาอยู่หลายจุด

ของกินเป็นเหตุผลหลักที่ทำให้คนจำนวนมากมาที่นี่ ตั้งแต่อาหารจานเดียว ก๋วยเตี๋ยว ของทอด อาหารทะเล ขนมไทย ผลไม้ตามฤดูกาล ไปจนถึงเครื่องดื่มและของฝาก บางร้านทำอาหารอยู่หน้าร้าน กลิ่นจากเตาและกระทะจึงลอยตลอดทาง ช่วงสายถึงเที่ยงเป็นเวลาที่คนหนาแน่น โต๊ะนั่งอาจเต็มและทางเดินบางช่วงเคลื่อนตัวช้า

หากอยากเดินแบบไม่เร่ง ควรมาถึงช่วงเช้า อากาศยังไม่ร้อน ร้านเริ่มจัดของและมีพื้นที่ให้ดูสินค้าได้สะดวกกว่า การมาก่อนเที่ยงยังช่วยลดปัญหาที่จอดรถและหลีกเลี่ยงกลุ่มคนที่เข้ามาพร้อมกันในช่วงอาหารกลางวัน ส่วนคนที่ตั้งใจซื้อของสดหรือขนมจากร้านยอดนิยม การมาเร็วช่วยให้มีตัวเลือกครบกว่า

ตลาดเปิดโดยทั่วไปในวันเสาร์ วันอาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ตั้งแต่ช่วงเช้าถึงบ่าย เวลาเปิดของแต่ละร้านอาจไม่ตรงกัน และบางช่วงอาจมีการปรับวันหรือเวลาเนื่องจากกิจกรรมในพื้นที่ สภาพอากาศ และประกาศของท้องถิ่น ก่อนเดินทางจึงควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากตลาดหรือองค์การบริหารส่วนตำบลบางน้ำผึ้ง โดยเฉพาะวันหยุดยาว

การเดินทางทางรถสามารถเข้าทางอำเภอพระประแดงแล้วตามเส้นทางเข้าสู่บางกะเจ้า แต่วันหยุดถนนภายในชุมชนและบริเวณตลาดอาจมีรถมาก พื้นที่บางส่วนเป็นถนนแคบ จึงควรเผื่อเวลาและปฏิบัติตามจุดจอดที่จัดไว้ อีกทางหนึ่งคือข้ามเรือโดยสารจากฝั่งกรุงเทพฯ ไปยังฝั่งบางกะเจ้า แล้วต่อรถท้องถิ่น มอเตอร์ไซค์รับจ้าง หรือจักรยานตามจุดที่ให้บริการ

คนที่ชอบปั่นจักรยานมักนำตลาดน้ำบางน้ำผึ้งไปรวมกับเส้นทางเที่ยวบางกะเจ้า เพราะระยะระหว่างชุมชน วัด สวน และสถานที่พักผ่อนหลายแห่งไม่ไกลกันนัก แต่ถนนและทางยกระดับบางช่วงค่อนข้างแคบ ต้องลดความเร็วเมื่อสวนกับคนเดินหรือจักรยานคันอื่น ไม่ควรจอดขวางทางเข้าบ้านและต้องระวังรถของคนในชุมชนที่ใช้ถนนตามปกติ

ใกล้ตลาดมีวัดบางน้ำผึ้งในซึ่งเป็นจุดอ้างอิงสำคัญของพื้นที่ หากมีเวลาอาจเดินหรือเดินทางต่อไปดูชุมชนรอบข้าง แทนการเข้าเฉพาะตลาดแล้วรีบกลับ การเที่ยวแบบนี้ทำให้เห็นว่าตลาดไม่ได้ตั้งอยู่โดด ๆ แต่เชื่อมกับวัด คลอง สวน บ้าน และชีวิตประจำวันของผู้คนที่นี่

สิ่งที่ควรเตรียมคือเงินสดจำนวนพอเหมาะ เพราะร้านเล็กบางร้านอาจไม่รับการโอนหรือสัญญาณโทรศัพท์ไม่สม่ำเสมอ พกถุงผ้าเพื่อลดการใช้ถุงพลาสติก ใส่รองเท้าที่เดินสบาย และเตรียมหมวกหรือร่มในวันที่แดดแรง หากซื้ออาหารกลับบ้านควรเลือกภาชนะที่ถือสะดวก เนื่องจากทางเดินมีผู้คนและต้องเดินผ่านหลายช่วงก่อนถึงรถ

บริเวณตลาดอยู่ใกล้น้ำและมีทางเดินบางส่วนที่ต้องระวัง เด็กเล็กควรอยู่ใกล้ผู้ดูแล ไม่ควรปล่อยให้วิ่งบริเวณขอบคลองหรือทางแคบ ผู้สูงอายุอาจต้องเลือกช่วงที่คนไม่แน่นและพักเป็นระยะ หากฝนตกพื้นอาจลื่นกว่าปกติ การเดินช้าและไม่หยุดกะทันหันกลางทางช่วยให้ทุกคนใช้พื้นที่ร่วมกันได้สะดวก

เสน่ห์ของตลาดไม่ได้มาจากการจัดฉากให้เหมือนสถานที่ท่องเที่ยวขนาดใหญ่ แต่เกิดจากร้านของคนในพื้นที่ที่วางอยู่ข้างบ้านและริมคลอง บางร้านขายเพียงโต๊ะเดียว บางร้านใช้วัตถุดิบจากสวนของครอบครัว ความไม่เหมือนกันของแต่ละร้านทำให้การเดินตลาดสนุกกว่าการมุ่งซื้อของตามรายการเพียงอย่างเดียว

เมื่อจำนวนนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้น ตลาดชุมชนย่อมมีทั้งข้อดีและแรงกดดัน รายได้เข้าพื้นที่มากขึ้น ขณะเดียวกันก็มีขยะ รถติด เสียง และการใช้พื้นที่สาธารณะตามมา ผู้มาเที่ยวช่วยลดผลกระทบได้ด้วยการทิ้งขยะให้ถูกจุด ไม่ส่งเสียงรบกวนบ้านรอบตลาด ไม่ถ่ายภาพบุคคลใกล้ ๆ โดยไม่ขออนุญาต และเลือกซื้อของจากผู้ผลิตในชุมชน

ตลาดน้ำบางน้ำผึ้งเหมาะกับทริปครึ่งวันหรือใช้เป็นจุดแวะในเส้นทางบางกะเจ้า ผู้ที่คาดหวังตลาดเรือแบบโบราณอาจพบว่าภาพจริงไม่ตรงกับชื่อ แต่หากมองเป็นตลาดชุมชนริมคลอง จะเห็นคุณค่าของสถานที่ได้ชัดกว่า ทั้งอาหาร ผลผลิต งานฝีมือ และความสัมพันธ์ระหว่างตลาดกับชุมชนที่อยู่รอบ ๆ

การมาเที่ยวที่นี่จึงควรเผื่อเวลาเดินช้า ๆ ดูว่าร้านไหนทำของเอง ลองอาหารในปริมาณพอดี และออกไปเห็นพื้นที่รอบตลาดด้วย เมื่อไม่รีบเก็บทุกจุดในเวลาเดียว ตลาดน้ำบางน้ำผึ้งจะไม่ใช่เพียงสถานที่มากินแล้วกลับ แต่เป็นประตูเล็ก ๆ ที่พาไปรู้จักคุ้งบางกะเจ้าและชีวิตริมคลองใกล้กรุงเทพฯ

อ้างอิงข้อมูล
https://www.bangnamphueng.go.th/
https://www.tourismthailand.org/Attraction/bang-nam-phueng-floating-market
https://en.wikipedia.org/wiki/Bang_Nam_Phueng