วิธีใช้ถังดับเพลิงให้ถูกและรู้ว่าเมื่อไรต้องรีบหนี

ถังดับเพลิงเป็นอุปกรณ์สำหรับหยุดไฟระยะแรก ไม่ใช่อาวุธที่ใช้สู้กับไฟได้ทุกขนาด จุดที่ต้องจำก่อนวิธีดึงสลักหรือกดคันบีบคือ ชีวิตต้องมาก่อนทรัพย์สิน หากไฟลามขึ้นผนัง เพดาน หรือหลายจุด มีควันหนา ร้อนจนเข้าใกล้ไม่ได้ มองไม่เห็นทางออก หรือไม่รู้ว่ากำลังไหม้อะไร ให้เตือนคนรอบข้าง ออกจากพื้นที่ ปิดประตูเมื่อทำได้อย่างปลอดภัย และโทรแจ้งดับเพลิง ในไทยใช้หมายเลข 199

จะลองใช้ถังดับเพลิงได้เมื่อไฟยังเล็กและจำกัดอยู่ในจุดเดียว เช่น ถังขยะหรือวัตถุชิ้นเล็ก ผู้ใช้ยังหายใจได้โดยไม่ต้องฝ่าควัน มีถังชนิดที่ตรงกับเชื้อเพลิง และมีทางหนีอยู่ด้านหลังตลอด อย่าเดินอ้อมเข้าไปจนไฟหรือควันขวางระหว่างตัวเรากับประตู เพราะถ้าถังหมดหรือไฟปะทุขึ้นมา จะถูกตัดทางออกทันที

ก่อนเข้าใกล้ให้ส่งเสียงเตือน กดสัญญาณแจ้งเหตุ และให้ใครสักคนโทรตามเจ้าหน้าที่ อย่าคิดว่าต้องดับให้สำเร็จก่อนจึงค่อยโทร การแจ้งเหตุพร้อมเริ่มอพยพช่วยลดเวลาสูญเสีย ถ้าอยู่คนเดียวและยังไม่มีใครรู้ว่าเกิดไฟไหม้ การออกไปแจ้งเหตุและขอความช่วยเหลือย่อมสำคัญกว่าการยืนฉีดถังจนหมด

ขั้นที่หนึ่ง ดึงสลัก ยกถังตั้งตรง จับบริเวณหูหิ้ว แล้วดึงสลักนิรภัยออก การดึงจะทำให้ซีลที่ล็อกคันบีบขาด ถ้าสลักติดเพราะบิดตัวหรือซีลแข็ง ให้หมุนสลักเล็กน้อยแล้วดึง อย่าถือถังด้วยการกำคันบีบทั้งสองด้านแน่นตั้งแต่แรก เพราะแรงบีบอาจทำให้สลักดึงออกยาก

ขั้นที่สอง เล็งที่โคนไฟ จับปลายสายหรือหัวฉีดแล้วเล็งต่ำไปยังบริเวณที่เชื้อเพลิงกำลังไหม้ ไม่ฉีดใส่ยอดเปลวไฟ เพราะเปลวด้านบนเป็นเพียงก๊าซร้อนที่กำลังลุก การดับต้องตัดปฏิกิริยาตรงฐานของไฟ ยืนในระยะใช้งานที่ระบุบนฉลากถัง และอยู่เหนือลมหากเป็นพื้นที่เปิด เพื่อไม่ให้ควันกับผงเคมีย้อนเข้าหน้า

ขั้นที่สาม กดคันบีบ กดคันบีบด้านบนเข้าหากันเพื่อปล่อยสารดับเพลิง กดอย่างควบคุม ไม่ต้องกระตุกสั้นจนสารออกไม่ต่อเนื่อง ถังขนาดเล็กอาจฉีดได้เพียงไม่กี่วินาที จึงต้องเล็งให้ถูกก่อนกด ไม่ควรลองฉีดเล่นเพื่อทดสอบ เพราะถังที่ถูกใช้งานแม้เพียงเล็กน้อยอาจสูญเสียแรงดันและต้องนำไปตรวจหรือบรรจุใหม่

ขั้นที่สี่ ส่ายหัวฉีด ส่ายจากซ้ายไปขวาครอบคลุมฐานของไฟ ค่อย ๆ เคลื่อนเข้าใกล้เมื่อเปลวลดลงและยังมีทางถอย อย่าพุ่งหัวฉีดแรงใส่ของเหลวที่กำลังไหม้จากระยะใกล้ เพราะอาจทำให้เชื้อเพลิงกระเด็นและขยายวงไฟ หลังไฟดูเหมือนดับแล้วให้ถอยหลังออกมาโดยยังหันมองจุดเกิดเหตุ เผื่อไฟติดซ้ำ

วิธีจำสากลเรียกว่า PASS มาจาก Pull ดึงสลัก Aim เล็งโคนไฟ Squeeze กดคันบีบ และ Sweep ส่ายหัวฉีด ถ้าจำเป็นภาษาไทยให้จำว่า “ดึง เล็ง กด ส่าย” แต่สี่คำนี้ต้องใช้หลังจากประเมินทางหนีและแจ้งเหตุแล้ว ไม่ใช่เห็นไฟแล้วรีบคว้าถังวิ่งเข้าใส่โดยไม่มองรอบตัว

การเลือกถังต้องดูฉลากและรูปสัญลักษณ์บนตัวถัง เพราะการแบ่งประเภทไฟอาจใช้ตัวอักษรต่างกันตามมาตรฐาน ถังผงเคมีแห้งอเนกประสงค์ที่มีฉลากรองรับมักใช้กับวัสดุทั่วไป ของเหลวไวไฟ และอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแสได้ ส่วนถังน้ำใช้กับไม้ กระดาษ หรือผ้าเป็นหลัก ห้ามใช้กับน้ำมันที่ติดไฟหรืออุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังไม่ตัดกระแส

ถังคาร์บอนไดออกไซด์มักใช้กับไฟจากของเหลวไวไฟและอุปกรณ์ไฟฟ้าตามที่ฉลากกำหนด แต่สารจะกระจายง่ายและไฟอาจติดซ้ำเพราะไม่ได้ลดความร้อนของวัสดุเท่าถังน้ำ ขณะฉีดห้ามจับส่วนปากแตรของถัง CO2 เพราะอุณหภูมิต่ำมากจนผิวหนังบาดเจ็บจากความเย็นได้ และไม่ควรใช้ในพื้นที่แคบโดยไม่คำนึงถึงการระบายอากาศ

ไฟจากน้ำมันทำอาหารต้องระวังเป็นพิเศษ ห้ามราดน้ำเด็ดขาด เพราะน้ำจะกลายเป็นไออย่างรวดเร็วและพาน้ำมันร้อนลุกกระจาย หากเป็นกระทะใบเล็กและยังเข้าใกล้ได้อย่างปลอดภัย ให้ปิดความร้อนแล้วใช้ฝาโลหะปิดจากด้านข้างโดยไม่ยกกระทะหนี ส่วนครัวที่มีน้ำมันปริมาณมากควรมีถังชนิดสารเคมีเปียกสำหรับน้ำมันทำอาหารตามฉลาก ไม่ควรเดาว่าถังอะไรก็ใช้แทนกันได้

ถ้าฉีดไปแล้วไฟไม่ลด ถังหมด ไฟขยายตัว ควันเพิ่ม หรือเริ่มรู้สึกร้อนผิดปกติ ให้ทิ้งภารกิจและออกทันที อย่าเสียเวลาหาถังใบที่สองในห้องเดียวกับไฟ การสูดควันเพียงไม่กี่ครั้งอาจทำให้สับสน หมดแรง และหาทางออกไม่ได้ แม้เปลวไฟยังดูไม่ใหญ่ ควันที่สะสมเหนือศีรษะก็อาจมีพิษและร้อนจนเป็นอันตราย

ถังที่พร้อมใช้ควรอยู่ในตำแหน่งมองเห็นและหยิบถึงง่าย ไม่มีของกีดขวาง สลักกับซีลยังอยู่ ตัวถังไม่บุบ สนิมกิน หรือมีรอยรั่ว สายและหัวฉีดไม่แตก หากเป็นรุ่นที่มีเกจ เข็มควรอยู่ในช่วงพร้อมใช้งานตามฉลาก ตรวจวันบำรุงรักษาตามข้อกำหนดของผู้ผลิตและอาคาร หลังใช้งานต้องแจ้งผู้รับผิดชอบให้นำไปตรวจ บรรจุใหม่ หรือเปลี่ยน ไม่ควรแขวนกลับเหมือนไม่เคยใช้

การอ่านวิธีจากบทความช่วยให้จำลำดับได้ แต่การฝึกกับถังสาธิตและผู้ควบคุมที่รู้เรื่องยังสำคัญกว่า เพราะตอนเกิดเหตุจริงจะมีเสียง ควัน ความร้อน และความตกใจ คนที่เคยจับถัง ดึงสลัก และฝึกยืนหันหลังให้ทางออกจะตัดสินใจได้เร็วกว่า หากที่บ้านหรือที่ทำงานมีถังอยู่แล้ว ควรรู้ตั้งแต่วันนี้ว่าถังอยู่ตรงไหน ใช้กับไฟชนิดใด และทางออกใกล้ที่สุดอยู่ทางใด

อ้างอิงข้อมูล
https://www.osha.gov/etools/evacuation-plans-procedures/emergency-standards/portable-extinguishers/use
https://www.usfa.fema.gov/prevention/home-fires/prepare-for-fire/fire-extinguishers/