เอาเหล้าแช่ช่องฟรีซแล้วมันจะแข็งไหม

เคยมีขวดเหล้าเหลือจากวงแล้วไม่อยากใส่น้ำแข็งเพิ่ม เลยโยนเข้าช่องฟรีซไว้ พอเปิดดูอีกทีบางขวดยังไหลได้อยู่ แต่เบียร์อีกกระป๋องกลับบวมจนชวนใจหาย ภาพแบบนี้ทำให้เกิดคำถามว่า ตกลงเหล้าแข็งได้หรือไม่ได้กันแน่ คำตอบคือแข็งได้ แต่จะเริ่มแข็งที่อุณหภูมิเท่าไรขึ้นอยู่กับปริมาณแอลกอฮอล์ น้ำ น้ำตาล และส่วนผสมอื่นในขวดนั้น ไม่ได้ตัดสินจากคำว่าเหล้าเพียงคำเดียว

เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ส่วนใหญ่เป็นส่วนผสมของน้ำกับเอทานอล น้ำบริสุทธิ์เริ่มแข็งใกล้ 0 องศาเซลเซียส ส่วนเอทานอลบริสุทธิ์มีจุดเยือกแข็งต่ำมาก ประมาณลบ 114 องศาเซลเซียส เมื่อเอาสองอย่างมาผสมกัน แอลกอฮอล์จะกดจุดเยือกแข็งของน้ำให้ต่ำลง ยิ่งมีสัดส่วนแอลกอฮอล์สูง ของเหลวก็ยิ่งต้องเจอความเย็นมากกว่าจะจับตัวแข็ง แต่ส่วนผสมนี้ไม่ได้เปลี่ยนจากของเหลวทั้งขวดเป็นก้อนแข็งพร้อมกันแบบสวิตช์เปิดปิด บางช่วงจะเกิดผลึกน้ำแข็งก่อน ขณะที่ของเหลวรอบผลึกมีแอลกอฮอล์เข้มข้นขึ้น จึงเห็นเป็นเกล็ด เป็นวุ้น หรือเป็นน้ำข้น ๆ ได้

ถ้าเป็นเบียร์ ไวน์ หรือเหล้าหวาน

เบียร์ทั่วไปมีแอลกอฮอล์ไม่สูงและมีน้ำเป็นส่วนใหญ่ จึงแข็งในช่องฟรีซของตู้เย็นบ้านได้ ไวน์ก็มีโอกาสแข็งหรือกลายเป็นเกล็ดน้ำแข็งได้เช่นกัน แม้จะใช้เวลาต่างกันตามดีกรี น้ำตาล และอุณหภูมิจริงของตู้ ส่วนลิเคียวร์หรือเหล้าหวานต้องดูทั้งดีกรีและน้ำตาล บางขวดมีแอลกอฮอล์ต่ำจนแข็งได้ บางขวดมีน้ำตาลมากจึงข้นเหนียวและยังไม่กลายเป็นก้อนง่าย ๆ การดูเพียงว่าเครื่องดื่มหวานหรือไม่จึงตอบไม่ได้ ต้องดูตัวเลขเปอร์เซ็นต์แอลกอฮอล์บนฉลากประกอบ

ถ้าเป็นวอดก้า วิสกี้ รัม หรือสุราประมาณ 40 ดีกรี

ช่องฟรีซในบ้านมักตั้งเป้าไว้ราวลบ 18 องศาเซลเซียส สุรากลั่นที่มีแอลกอฮอล์ประมาณ 40 เปอร์เซ็นต์โดยปริมาตรจึงมักไม่แข็งเป็นก้อนในสภาพนี้ แต่อาจเย็นจัด หนืดขึ้น และรินช้าลง หากตู้เย็นกว่าปกติ ดีกรีจริงต่ำกว่าที่คิด หรือสุราถูกผสมน้ำไว้แล้ว ก็อาจเริ่มเป็นเกล็ดหรือวุ้นได้ ส่วนสุราดีกรีสูงกว่านี้จะยิ่งแข็งยากขึ้น คำว่าไม่แข็งในตู้บ้านไม่ได้แปลว่าไม่มีจุดเยือกแข็ง เพียงแต่อุณหภูมิยังต่ำไม่พอเท่านั้น

กรณีที่ควรระวังที่สุดไม่ใช่เสียรสอย่างเดียว แต่เป็นภาชนะ น้ำขยายตัวเมื่อกลายเป็นน้ำแข็ง ถ้าเบียร์ ไวน์ หรือเครื่องดื่มดีกรีต่ำถูกแช่ในขวดแก้วปิดสนิท ของเหลวที่แข็งตัวอาจดันจุก ทำให้ฝารั่ว ขวดร้าว หรือแตกได้ เครื่องดื่มอัดก๊าซยิ่งไม่ควรลืมไว้ในช่องฟรีซ เพราะมีทั้งแรงดันจากก๊าซและการขยายตัวของน้ำ ห้ามหยิบขวดที่แตกร้าวมาดื่มต่อ ต่อให้กรองแล้วก็ยังเสี่ยงมีเศษแก้วละเอียดปะปน

ถ้าเผลอลืมขวดไว้แล้วพบว่าเป็นเกล็ดน้ำแข็ง อย่ารีบเขย่า อย่าเปิดใกล้หน้า และอย่าราดน้ำร้อนลงบนแก้วเย็นจัด เพราะการเปลี่ยนอุณหภูมิรวดเร็วทำให้แก้วแตกได้ ควรย้ายไปวางในตู้เย็นช่องธรรมดาหรือภาชนะรองรับ ปล่อยให้ละลายช้า ๆ แล้วตรวจดูรอยร้าวหรือการรั่วก่อนเปิด ถ้าเป็นกระป๋องบวมผิดรูปหรือขวดมีรอยแตก การทิ้งย่อมปลอดภัยกว่าเสียดายของข้างใน

รสและเนื้อสัมผัสหลังละลายอาจไม่เหมือนเดิม เบียร์สูญเสียความซ่าได้ง่าย ไวน์อาจมีกลิ่นและรสเปลี่ยน ส่วนเครื่องดื่มที่มีครีม น้ำผลไม้ หรือส่วนผสมหลายชนิดอาจแยกชั้น การละลายแล้วเขย่าบางชนิดช่วยให้กลับมาเข้ากัน แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะคืนสภาพเดิมทั้งหมด ควรอ่านวิธีเก็บบนฉลาก โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ครีมลิเคียวร์หรือค็อกเทลสำเร็จรูป

อีกเรื่องที่มักเข้าใจคลาดเคลื่อนคือ น้ำแข็งในเหล้าไม่ได้ทำให้แอลกอฮอล์หายไป เมื่อส่วนที่เป็นน้ำเริ่มตกผลึก ของเหลวที่ยังไม่แข็งอาจมีสัดส่วนแอลกอฮอล์สูงขึ้น การตักน้ำแข็งออกจึงเป็นการทำให้ของเหลวที่เหลือเข้มข้นกว่าเดิมในลักษณะหนึ่ง ไม่ควรชิมต่อเนื่องด้วยความรู้สึกว่าเย็นแล้วดื่มง่าย เพราะความเย็นลดความฉุนได้ แต่ปริมาณเอทานอลที่ได้รับยังอยู่ การแช่แข็งก็ไม่ทำให้เหล้าปลอดภัยขึ้นและไม่ได้แก้ปัญหาเครื่องดื่มปนเปื้อน

ถ้าอยากแช่ให้เย็นก่อนดื่ม วิธีที่ควบคุมง่ายกว่าคือแช่ช่องธรรมดา ใช้ถังน้ำแข็ง หรือใส่นาฬิกาเตือนเมื่อวางในช่องฟรีซ โดยเฉพาะเบียร์ ไวน์ และขวดแก้ว อย่าเติมของเหลวจนเต็มภาชนะแล้วปิดแน่นเพื่อทดลองแช่แข็ง และไม่ควรใช้ขวดที่ผู้ผลิตไม่ได้ระบุว่าสำหรับแช่แข็ง

สรุปแบบภาษาหน้าตู้เย็นได้ว่า เบียร์และไวน์มีโอกาสแข็งในช่องฟรีซบ้าน สุรากลั่นราว 40 ดีกรีมักไม่แข็งเป็นก้อนที่ประมาณลบ 18 องศา แต่อาจข้นหรือเกิดเกล็ดได้ ส่วนเหล้าดีกรีสูงจะแข็งยากกว่า ตัวเลขเหล่านี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่อุณหภูมิตายตัวของทุกยี่ห้อ เพราะสูตร น้ำตาล และอุณหภูมิของตู้ต่างกัน สิ่งที่ต้องจำที่สุดคืออย่าลืมขวดแก้วหรือเครื่องดื่มอัดก๊าซไว้จนแข็ง เพราะคำตอบของการทดลองอาจมาในรูปขวดแตกเต็มช่องฟรีซ

อ้างอิงข้อมูล
https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C64175&Mask=4
https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/refrigeration
https://www.britannica.com/science/freezing-point
https://en.wikipedia.org/wiki/Fractional_freezing