เมืองที่เคยถูกเรียกว่า “เมืองผีสิง” เรื่องจริงของคังบาชิ เมืองใหม่แห่งจีน

สร้างเมืองใหญ่ไว้พร้อม แต่คนแทบไม่มี เรื่องราวของ “คังบาชิ” เมืองผีสิงแห่งจีน

เมื่อพูดถึง “เมืองผีสิง” หลายคนอาจนึกถึงเมืองร้างที่ถูกทิ้งหลังสงคราม ภัยพิบัติ หรือเหตุการณ์รุนแรง แต่ในประเทศจีนกลับมีเมืองใหม่ที่สร้างขึ้นอย่างทันสมัย มีถนนกว้าง อาคารสูง โรงเรียน โรงพยาบาล พิพิธภัณฑ์ และสวนสาธารณะครบครัน ทว่าในช่วงแรกกลับมีประชากรอาศัยอยู่น้อยเมื่อเทียบกับขนาดของเมือง

สถานที่แห่งนั้นคือ เขตคังบาชิ (Kangbashi District) ในเมืองออร์ดอส เขตปกครองตนเองมองโกเลียใน ซึ่งเคยได้รับฉายาจากสื่อต่างประเทศว่า “Ghost City” หรือ “เมืองผีสิง” เพราะภาพถนนกว้างและอาคารขนาดใหญ่ที่ดูเงียบเหงาแทบไร้ผู้คน

อย่างไรก็ตาม คำว่า “เมืองผีสิง” อาจสะท้อนภาพของคังบาชิในช่วงเริ่มต้นได้เพียงบางส่วน เพราะเมืองแห่งนี้ไม่ได้ถูกทิ้งร้าง และมีประชากรทยอยย้ายเข้ามาเพิ่มขึ้นตลอดหลายปีที่ผ่านมา

เมืองใหม่ที่สร้างด้วยความมั่งคั่งจากถ่านหิน

ในช่วงต้นทศวรรษ 2000 เมืองออร์ดอสเติบโตจากอุตสาหกรรมถ่านหินและทรัพยากรธรรมชาติ รัฐบาลท้องถิ่นจึงวางแผนสร้างเขตเมืองใหม่ “คังบาชิ” เพื่อรองรับการขยายตัวของเมืองและประชากรในอนาคต

พื้นที่แห่งนี้ถูกออกแบบให้เป็นเมืองสมัยใหม่ มีอาคารราชการ พิพิธภัณฑ์ โรงละคร สนามกีฬา โรงเรียน ย่านที่อยู่อาศัย และโครงสร้างพื้นฐานครบถ้วน หลายพื้นที่ถูกสร้างขึ้นก่อนที่จะมีประชากรย้ายเข้ามาเต็มจำนวน

แนวคิดดังกล่าวแตกต่างจากเมืองทั่วไปที่มักขยายตัวตามจำนวนประชากร เพราะคังบาชิใช้วิธีสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ไว้ล่วงหน้า แล้วคาดหวังว่าผู้คนและกิจกรรมทางเศรษฐกิจจะตามเข้ามาในภายหลัง

ทำไมจึงกลายเป็น “เมืองผีสิง”

หลังการก่อสร้างในช่วงแรก คังบาชิกลับมีผู้อยู่อาศัยน้อยกว่าที่วางแผนไว้มาก ถนนหลายสายจึงดูเงียบ อาคารบางแห่งมีผู้ใช้งานไม่เต็มพื้นที่ และย่านที่พักจำนวนหนึ่งยังไม่มีผู้ย้ายเข้ามา

สาเหตุหนึ่งคือการพัฒนาเมืองเกิดขึ้นรวดเร็วกว่าความต้องการที่อยู่อาศัยจริง ขณะที่ประชาชนจำนวนมากยังคงใช้ชีวิตอยู่ในเขตเมืองเดิม และการย้ายเข้าสู่เมืองใหม่ต้องอาศัยทั้งงาน โรงเรียน ร้านค้า ระบบขนส่ง และบริการที่เพียงพอ

ราคาที่อยู่อาศัยและความพร้อมของกิจกรรมทางเศรษฐกิจก็อาจมีผลต่อการตัดสินใจ เพราะการมีอาคารและถนนที่ทันสมัยเพียงอย่างเดียว ไม่ได้หมายความว่าผู้คนจะย้ายเข้ามาอาศัยทันที

ภาพถนนกว้าง อาคารขนาดใหญ่ และลานสาธารณะที่แทบไม่มีผู้คน จึงถูกนำเสนอไปทั่วโลก จนคังบาชิกลายเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่มีชื่อเสียงที่สุดของคำว่า “เมืองผีสิงแห่งจีน”

“เมืองผีสิง” ไม่ได้หมายความว่าไม่มีคนอยู่เลย

สิ่งที่หลายคนอาจเข้าใจผิดคือ คำว่า “เมืองผีสิง” ในกรณีของคังบาชิไม่ได้หมายถึงเมืองที่ไม่มีประชากร หรือถูกทิ้งร้างโดยสมบูรณ์

คำดังกล่าวมักถูกใช้เพื่ออธิบายเมืองใหม่ที่มีอาคารและโครงสร้างพื้นฐานจำนวนมาก แต่มีประชากรหรือกิจกรรมในพื้นที่น้อยกว่าขนาดที่เมืองสามารถรองรับได้

ดังนั้น ภาพเมืองที่ดูว่างเปล่าในช่วงหนึ่งจึงไม่จำเป็นต้องหมายความว่าเมืองนั้นล้มเหลวถาวร เพราะเมืองใหม่บางแห่งอาจต้องใช้เวลาหลายปีในการสร้างชุมชน งาน ธุรกิจ และบริการต่าง ๆ ให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ความจริงของคังบาชิในปัจจุบัน

แม้คังบาชิเคยถูกเรียกว่า “เมืองผีสิง” แต่ภาพดังกล่าวไม่ได้สะท้อนสถานการณ์ปัจจุบันทั้งหมด

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา มีประชาชนทยอยย้ายเข้ามาอาศัยมากขึ้น หลังมีการย้ายหน่วยงานราชการและสถานศึกษาเข้าสู่พื้นที่ รวมทั้งการพัฒนาโรงเรียน บริการสาธารณะ ธุรกิจ และสิ่งอำนวยความสะดวกเพิ่มเติม

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติเขตคังบาชิระบุว่า เมื่อสิ้นปี 2023 เขตแห่งนี้มีประชากรประจำประมาณ 126,900 คน เพิ่มขึ้นจากปีก่อน แสดงให้เห็นว่าคังบาชิไม่ได้เป็นเมืองร้างที่ไร้ผู้คนอย่างภาพจำในอดีตอีกต่อไป

อย่างไรก็ตาม จำนวนประชากรยังควรพิจารณาควบคู่กับขนาดพื้นที่และเป้าหมายเดิมของการพัฒนา เพราะเมืองถูกออกแบบให้รองรับการเติบโตในระยะยาว จึงอาจยังมีบางบริเวณที่ดูเงียบหรือมีความหนาแน่นของประชากรไม่สูง

เมืองที่กลายเป็นบทเรียนด้านการวางผังเมือง

กรณีของคังบาชิสะท้อนให้เห็นว่า การสร้างเมืองขนาดใหญ่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับอาคารสวย ถนนกว้าง หรือสิ่งปลูกสร้างเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมีองค์ประกอบหลายด้านควบคู่กัน เช่น

• แหล่งงานและรายได้

• ระบบขนส่งที่สะดวก

• โรงเรียนและสถานพยาบาล

• ร้านค้าและบริการในชีวิตประจำวัน

• ที่อยู่อาศัยที่ประชาชนเข้าถึงได้

• กิจกรรมทางเศรษฐกิจและชุมชนที่ต่อเนื่อง

หากโครงสร้างพื้นฐานถูกสร้างเร็วกว่าการเพิ่มขึ้นของประชากร อาจเกิดอาคารว่าง พื้นที่ใช้งานไม่เต็มประสิทธิภาพ และต้นทุนในการดูแลรักษาระยะยาว

แต่ในอีกมุมหนึ่ง การสร้างเมืองล่วงหน้าอาจช่วยรองรับการเติบโตในอนาคตได้ หากมีการวางแผนให้คน งาน การศึกษา และบริการสาธารณะทยอยเข้ามาอย่างเหมาะสม

เมืองผีสิงไม่ได้มีแค่ในจีน

นอกจากคังบาชิ ยังมีเมืองที่ถูกเรียกว่า “เมืองผีสิง” ในหลายประเทศ เช่น เมืองพริเพียต (Pripyat) ในยูเครน ซึ่งประชาชนต้องอพยพหลังเหตุการณ์โรงไฟฟ้านิวเคลียร์เชอร์โนบิล และ เมืองโคลมันสคอป (Kolmanskop) ในประเทศนามิเบีย ซึ่งถูกทิ้งร้างหลังอุตสาหกรรมเหมืองเพชรซบเซา

อย่างไรก็ตาม สาเหตุของเมืองเหล่านี้แตกต่างจากคังบาชิอย่างชัดเจน

พริเพียตกลายเป็นเมืองร้างจากภัยพิบัตินิวเคลียร์ ส่วนโคลมันสคอปเสื่อมถอยหลังอุตสาหกรรมหลักหมดความสำคัญ ขณะที่คังบาชิเกิดจากการพัฒนาเมืองและโครงสร้างพื้นฐานล่วงหน้า ก่อนที่ประชากรจะย้ายเข้ามาตามเป้าหมาย

สรุป

คังบาชิไม่ใช่เมืองที่ถูกคำสาป และไม่ได้ถูกทิ้งร้างเพราะสงครามหรือภัยพิบัติ แต่เป็นเมืองใหม่ที่พัฒนาอย่างรวดเร็วกว่าการเพิ่มขึ้นของประชากรในช่วงแรก จนภาพถนนและอาคารที่เงียบเหงาทำให้ได้รับฉายาว่า “เมืองผีสิง” จากสื่อต่างประเทศ

เมื่อเวลาผ่านไป ประชาชน หน่วยงานราชการ โรงเรียน และกิจกรรมทางเศรษฐกิจทยอยเข้ามามากขึ้น ทำให้เมืองมีชีวิตและมีประชากรเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

เรื่องราวของคังบาชิจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของ “เมืองร้าง” แต่เป็นตัวอย่างที่ทำให้เห็นว่า เมืองหนึ่งเมืองต้องอาศัยมากกว่าอาคารและถนน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานควรเติบโตควบคู่กับประชากร งาน เศรษฐกิจ และชีวิตของผู้คนอย่างสมดุล