10 ปัจจัยที่ทำให้คนสูญเสียปีสุขภาพและเสียชีวิตก่อนวัยมากที่สุดในปี 2569

10 ปัจจัยที่ทำให้คนสูญเสียปีสุขภาพและเสียชีวิตก่อนวัยมากที่สุดในปี 2569

ข้อมูลต่อไปนี้อ้างอิงจาก

งานวิจัย Global Burden of Disease 2023 (GBD 2023) 

ตีพิมพ์ในวารสาร The Lancet ปี 2568 และเป็น

ข้อมูลระดับโลกชุดล่าสุดที่มีให้ตรวจสอบในปี 2569 ครอบคลุม 204 ประเทศ ปัจจัยเสี่ยง 88 ชนิด และแหล่งข้อมูลมากกว่า 310,000 ชุด

การจัดอันดับใช้ค่า DALYs หรือ “จำนวนปีสุขภาพดีที่สูญเสียไป” ซึ่งรวมทั้งปีชีวิตที่หายไปจากการเสียชีวิตก่อนวัยและปีที่ต้องอยู่กับความพิการหรือความเจ็บป่วย ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะอายุสั้นลงเท่ากัน

งานวิจัยพบว่าเกือบ ครึ่งหนึ่งของความสูญเสียด้านสุขภาพทั่วโลกในปี 2566 เชื่อมโยงกับปัจจัยเสี่ยงที่ป้องกันหรือปรับเปลี่ยนได้ งานวิจัย GBD 2023 จาก University of Oxford

หมายเหตุ: บทความวิชาการเรียง “น้ำตาลในเลือดสูง” ก่อน “การสูบบุหรี่” ขณะที่ข่าวสรุปของ IHME สลับสองรายการนี้ ด้านล่างยึดลำดับจากบทความวิชาการฉบับ peer-reviewed

10 อันดับตัวการร้ายเร่งให้อายุสั้นลงเร็วที่สุด 

1. ความดันโลหิตตัวบนสูง

เป็นปัจจัยเสี่ยงอันดับหนึ่งของโลก คิดเป็นประมาณ 8.4% ของปีสุขภาพดีทั้งหมดที่สูญเสียไปทั่วโลก ความดันสูงทำลายหลอดเลือดอย่างต่อเนื่อง เพิ่มโอกาสเกิดโรคหัวใจ หัวใจล้มเหลว เส้นเลือดสมองแตกหรือตีบ และไตวาย

อันตรายสำคัญคือคนส่วนใหญ่มักไม่มีอาการ จึงอาจมีความดันสูงอยู่หลายปีโดยไม่รู้ตัว WHO ระบุว่าค่าความดันตั้งแต่ 140/90 มม.ปรอทขึ้นไป ซึ่งตรวจพบต่างวันกัน อาจเข้าเกณฑ์ความดันโลหิตสูงและควรได้รับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์ WHO: Hypertension

2. มลพิษจากฝุ่นละอองขนาดเล็ก

รวมทั้งฝุ่น PM2.5 จากการจราจร โรงงาน การเผาในที่โล่ง ควันไฟป่า และควันจากการใช้เชื้อเพลิงสกปรกภายในบ้าน อนุภาคเล็กสามารถลงลึกถึงปอดและเข้าสู่กระแสเลือด กระตุ้นการอักเสบ โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง มะเร็งปอด และโรคปอดเรื้อรัง

WHO ประเมินว่ามลพิษทางอากาศภายนอกและภายในบ้านรวมกันเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตก่อนวัยประมาณ 6.7 ล้านคนต่อปี WHO: Ambient Air Pollution

3. น้ำตาลในเลือดขณะอดอาหารสูง

น้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานานสามารถทำลายหลอดเลือด เส้นประสาท หัวใจ ดวงตา และไตโดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวานแต่ไม่รู้ตัวหรือควบคุมระดับน้ำตาลไม่ได้

WHO ระบุว่าในปี 2564 เบาหวานและโรคไตที่เกิดจากเบาหวานคร่าชีวิตผู้คนมากกว่า 2 ล้านคน และประมาณ 47% ของผู้เสียชีวิตจากเบาหวานเสียชีวิตก่อนอายุ 70 ปี นอกจากนี้ น้ำตาลในเลือดสูงยังเกี่ยวข้องกับประมาณ 11% ของการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือด WHO: Diabetes

4. การสูบบุหรี่และได้รับควันบุหรี่มือสอง

ยาสูบทำลายแทบทุกอวัยวะ เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง ถุงลมโป่งพอง และการเสียชีวิตก่อนวัย ไม่ได้อันตรายเฉพาะผู้สูบเท่านั้น

ข้อมูล WHO ที่ปรับปรุงเดือนมิถุนายน 2569 ระบุว่า ยาสูบคร่าชีวิตมากกว่า 7 ล้านคนต่อปี ในจำนวนนี้มากกว่า 1.6 ล้านคนเป็นผู้ไม่สูบบุหรี่แต่ได้รับควันมือสอง และไม่มีระดับการรับควันบุหรี่ที่ถือว่าปลอดภัย WHO: Tobacco and Nicotine

5. ทารกน้ำหนักแรกเกิดต่ำและคลอดก่อนกำหนด

ปัจจัยนี้ติดอันดับโลกเพราะ GBD รวมประชากรทุกช่วงวัย ไม่ได้พิจารณาเฉพาะผู้ใหญ่ เด็กที่คลอดก่อน 37 สัปดาห์หรือมีน้ำหนักแรกเกิดต่ำมีความเสี่ยงต่อการเสียชีวิต ปัญหาการหายใจ การติดเชื้อ และความพิการระยะยาว

ภาวะแทรกซ้อนจากการคลอดก่อนกำหนดเป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตสำคัญของเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี โดยเคยทำให้เด็กเสียชีวิตประมาณ 900,000 คนในปี 2562 แต่ WHO ระบุว่าประมาณสามในสี่ของการเสียชีวิตเหล่านี้สามารถป้องกันได้ด้วยการดูแลที่เหมาะสม WHO: Preterm Birth

6. ดัชนีมวลกายสูงและโรคอ้วน

ไขมันส่วนเกิน โดยเฉพาะไขมันสะสมบริเวณช่องท้อง เพิ่มความเสี่ยงความดันสูง เบาหวานชนิดที่ 2 ไขมันในเลือดผิดปกติ โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง มะเร็งบางชนิด และไขมันพอกตับ

WHO ประเมินว่าในปี 2564 ภาวะ BMI สูงกว่าระดับเหมาะสมเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตจากโรคไม่ติดต่อประมาณ 3.7 ล้านคน WHO: Obesity and Overweight

7. คอเลสเตอรอลชนิด LDL สูง

LDL หรือที่มักเรียกว่า “ไขมันเลว” สามารถสะสมเป็นคราบภายในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบ แข็ง หรือคราบไขมันแตกจนเกิดลิ่มเลือด นำไปสู่หัวใจวายและโรคหลอดเลือดสมอง

WHO จัดระดับ LDL สูงเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหลอดเลือดสมอง โดยเฉพาะเมื่อเกิดร่วมกับความดันสูง เบาหวาน โรคอ้วน หรือการสูบบุหรี่ WHO: Stroke

8. การทำงานของไตบกพร่อง

ไตที่เสื่อมลงทำให้ร่างกายกำจัดของเสียและควบคุมสมดุลน้ำ เกลือแร่ และความดันได้ไม่ดี ผู้ป่วยระยะแรกอาจไม่มีอาการ แต่ความเสี่ยงโรคหัวใจ หลอดเลือดสมอง ไตวาย และเสียชีวิตจะเพิ่มขึ้น

GBD 2023 ประเมินว่าโรคไตเรื้อรังเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 9 ของโลกในปี 2566 ทำให้เสียชีวิตประมาณ 1.48 ล้านคน IHME: ภาระโรคไตเรื้อรังทั่วโลก

9. เด็กเจริญเติบโตล้มเหลวหรือขาดสารอาหาร

ครอบคลุมภาวะเตี้ยแคระแกร็น ผอมเกินไป และน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ เด็กที่ขาดสารอาหารจะมีภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ติดเชื้อรุนแรงได้ง่าย และอาจได้รับผลกระทบต่อสมองและพัฒนาการระยะยาว

WHO ระบุว่าเกือบ ครึ่งหนึ่งของการเสียชีวิตในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี มีความเชื่อมโยงกับภาวะโภชนาการต่ำ โดยเกิดมากในประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง WHO: Malnutrition

10. การสัมผัสสารตะกั่ว

ตะกั่วอาจปนเปื้อนอยู่ในแบตเตอรี่ สีเก่า ฝุ่น ดิน น้ำจากท่อบางชนิด เครื่องปั้นดินเผา เครื่องสำอาง ยาแผนโบราณ และภาชนะที่ผลิตไม่ได้มาตรฐาน สารนี้สะสมในกระดูก สมอง ไตและอวัยวะต่าง ๆ ได้เป็นเวลานาน

WHO ระบุในเดือนมิถุนายน 2569 ว่า การสัมผัสตะกั่วเชื่อมโยงกับการเสียชีวิตมากกว่า 3.5 ล้านคนในปี 2566 ส่วนใหญ่เกิดจากผลกระทบต่อหัวใจและหลอดเลือด และปัจจุบันยังไม่พบระดับการสัมผัสตะกั่วที่ยืนยันว่าปลอดภัยอย่างสมบูรณ์ WHO: Lead Poisoning

สรุปสำหรับผู้ใหญ่โดยเฉพาะ

เมื่อพิจารณาคนอายุ 50–69 ปี ปัจจัยที่เด่นที่สุดคือ ความดันสูง การสูบบุหรี่ น้ำตาลในเลือดสูง BMI สูง LDL สูง และไตทำงานผิดปกติ ดังนั้น การตรวจความดัน น้ำตาล ไขมัน การทำงานของไต การเลิกบุหรี่ และการรักษาน้ำหนักให้อยู่ในช่วงเหมาะสม คือจุดสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงเสียชีวิตก่อนวัยได้มากที่สุด สรุปผล GBD 2023 จาก IHME

ข้อมูลนี้เป็นสถิติระดับประชากร ไม่สามารถใช้ทำนายว่าแต่ละคนจะอายุสั้นลงกี่ปี เพราะผลจริงขึ้นอยู่กับระดับการสัมผัส ระยะเวลา อายุ พันธุกรรม การรักษา และปัจจัยเสี่ยงที่เกิดร่วมกันค่

สรุปภาพรวมประเภทความเสี่ยง

สิ่งที่น่ากลัวที่สุด: นักวิจัยพบว่าปัจจัยเหล่านี้มัก "รวมร่างกัน" เช่น หากมีความดันสูง ร่วมกับสูบบุหรี่และมีภาวะอ้วน ความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจะทวีคูณขึ้นเป็นหลายเท่าตัว แต่ในทางกลับกัน ปัจจัยส่วนใหญ่เป็นสิ่งที่เราควบคุมและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันได้ตั้งแต่เนิ่นๆ