พริกเข้าตาอย่าขยี้ รีบล้างด้วยน้ำให้ถูกวิธี

ใครเคยหั่นพริกแล้วเผลอเอามือแตะตา น่าจะจำความรู้สึกได้ดีว่าแสบจนลืมตาแทบไม่ขึ้น น้ำตาไหลไม่หยุด และยิ่งตกใจก็ยิ่งอยากใช้มือขยี้ตา แต่สิ่งที่ควรทำทันทีคือเอามือออกจากใบหน้าแล้วไปล้างตา เพราะการขยี้อาจพาคราบพริกกระจายทั่วผิวตา ทำให้ระคายเคืองหนักขึ้น และถ้าขยี้แรงก็เสี่ยงทำให้กระจกตาถลอกได้

ทำไมพริกถึงทำให้ตาแสบมาก

สารที่ทำให้พริกมีความเผ็ดชื่อว่าแคปไซซิน สารนี้กระตุ้นปลายประสาทที่รับรู้ความร้อนและความเจ็บปวด เมื่อเข้าตาจึงเกิดอาการแสบร้อน น้ำตาไหล ตาแดง และหนังตาเกร็งจนลืมได้ยาก ความรู้สึกเหมือนตากำลังถูกความร้อนลวก แต่ในกรณีที่เป็นน้ำหรือคราบจากพริกทำอาหารทั่วไป อาการส่วนใหญ่มาจากการระคายเคือง ไม่ได้หมายความว่าลูกตาถูกเผาไหม้จริง

ขั้นแรกคือล้างมือก่อนแตะรอบดวงตา

ถ้ามือยังมีคราบพริก ให้ล้างมือด้วยสบู่และน้ำให้ทั่ว โดยเน้นซอกนิ้ว ปลายนิ้ว และใต้เล็บ อย่าใช้มือข้างเดิมจับเปลือกตาหรือหยิบคอนแทคเลนส์ เพราะจะเป็นการเติมสารระคายเคืองเข้าไปอีก หากมีคนอยู่ใกล้ ๆ ขอให้ช่วยเปิดก๊อกหรือเตรียมน้ำสะอาด จะได้ลดการสัมผัสสิ่งของด้วยมือที่เปื้อนพริก

ล้างตาด้วยน้ำสะอาดอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 15 นาที

ใช้น้ำประปาสะอาดที่ไหลเบา ๆ น้ำดื่ม หรือน้ำเกลือสำหรับล้างตาก็ได้ ก้มหน้าเอียงให้ตาข้างที่โดนพริกอยู่ต่ำกว่าอีกข้าง เพื่อให้น้ำไหลออกด้านข้างและไม่พาคราบไปเข้าตาอีกข้าง เปิดเปลือกตาเบา ๆ แล้วให้น้ำไหลผ่านตาอย่างต่อเนื่อง กระพริบตาระหว่างล้างเพื่อช่วยให้น้ำเข้าถึงใต้เปลือกตา ไม่ต้องฉีดน้ำแรง เพราะแรงดันอาจทำให้เจ็บและระคายเคืองเพิ่ม

หากอยู่ใกล้ฝักบัว ให้เปิดน้ำระดับเบาแล้วให้น้ำไหลผ่านหน้าผากลงมาที่ตา หรือใช้แก้วสะอาดค่อย ๆ รินน้ำจากหัวตาไปทางหางตา สิ่งสำคัญไม่ใช่วิธีที่ดูสะดวกที่สุด แต่คือเริ่มล้างทันทีและล้างต่อเนื่องให้เพียงพอ ถ้ายังแสบหลังครบ 15 นาที สามารถล้างต่ออีกได้ การหลับตารอให้อาการหายเองทำให้สารระคายเคืองติดอยู่กับตานานขึ้น

ใส่คอนแทคเลนส์ต้องทำอย่างไร

ถอดคอนแทคเลนส์ออกถ้าถอดได้ง่าย โดยเริ่มล้างตาก่อนเล็กน้อยเพื่อลดความแสบและชะคราบที่มือ หากเลนส์ติดแน่นหรือถอดแล้วเจ็บ อย่าฝืนแกะ ให้ล้างต่อและขอความช่วยเหลือจากบุคลากรทางการแพทย์ คอนแทคเลนส์ที่สัมผัสคราบพริกแล้วไม่ควรนำกลับมาใส่ซ้ำทันที เลนส์ชนิดใช้แล้วทิ้งควรทิ้ง ส่วนเลนส์ชนิดใช้ซ้ำควรทำตามคำแนะนำการทำความสะอาดของผู้ผลิตและงดใส่จนกว่าตาจะกลับเป็นปกติ

นม น้ำมัน หรือของในครัวไม่ควรเทเข้าตา

หลายคนจำได้ว่านมช่วยลดความเผ็ดในปาก จึงคิดว่าน่าจะใช้กับตาได้เหมือนกัน แต่นมไม่ใช่น้ำยาล้างตาที่ปราศจากเชื้อและอาจนำเชื้อโรคเข้าสู่ดวงตาได้ เช่นเดียวกับน้ำมันพืช น้ำมะนาว น้ำส้มสายชู ยาสีฟัน หรือสมุนไพรต่าง ๆ ของเหล่านี้อาจทำให้อาการระคายเคืองซับซ้อนขึ้น สำหรับดวงตาให้ใช้เพียงน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือที่เหมาะกับดวงตาเป็นตัวเลือกแรก

หลังล้างเสร็จสามารถใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำเย็นประคบบนเปลือกตาที่ปิดอยู่เพื่อลดความไม่สบาย ห้ามวางน้ำแข็งลงบนตาโดยตรง และอย่าหยอดยาที่มีสเตียรอยด์ ยาชา หรือยาปฏิชีวนะเอง น้ำตาเทียมชนิดไม่มีสารกันเสียอาจช่วยชะล้างและลดการระคายเคืองได้ แต่ไม่ควรใช้แทนการล้างตาในช่วงแรก

อาการแบบไหนควรไปโรงพยาบาล

หลังล้างแล้วอาการควรค่อย ๆ ดีขึ้น หากยังปวดมาก ลืมตาไม่ได้ มองเห็นพร่าหรือเห็นภาพเปลี่ยนไป แพ้แสงมาก ตาแดงบวมขึ้น มีความรู้สึกเหมือนมีเศษติดอยู่ตลอดเวลา หรืออาการไม่ลดลงหลังล้างอย่างทั่วถึง ควรไปพบจักษุแพทย์หรือห้องฉุกเฉิน โดยเฉพาะเด็ก ผู้ที่เคยผ่าตัดตา ผู้มีโรคกระจกตา และผู้ที่ใส่คอนแทคเลนส์

ถ้าสิ่งที่เข้าตาไม่ใช่พริกทำอาหารธรรมดา แต่เป็นสเปรย์พริกไทย ผลิตภัณฑ์เข้มข้น หรือมีสารทำความสะอาดปนอยู่ ให้ย้ายออกไปยังที่อากาศถ่ายเท ล้างตาทันที และติดต่อหน่วยฉุกเฉินเมื่อมีอาการหายใจลำบาก แน่นหน้าอก หน้าบวม หรือหมดสติ ระหว่างเดินทางไปโรงพยาบาลไม่ควรปิดตาแน่นและไม่ควรขับรถเองหากการมองเห็นยังผิดปกติ

วิธีป้องกันครั้งต่อไปทำได้ง่ายกว่าการทนแสบตา ใส่ถุงมือเวลาจัดการพริกจำนวนมาก อย่าจับใบหน้าระหว่างเตรียมอาหาร ล้างเขียง มีด และมือทันทีหลังทำเสร็จ หากปั่นหรือตำพริกควรระวังละอองกระเด็นและเปิดพื้นที่ให้อากาศถ่ายเท จำให้สั้นที่สุดว่า พริกเข้าตาให้หยุดขยี้ ล้างมือ แล้วล้างตาด้วยน้ำสะอาดต่อเนื่องอย่างน้อย 15 นาที

อ้างอิงข้อมูล
https://www.poison.org/articles/capsaicin-when-the-chili-is-too-hot
https://www.nhs.uk/conditions/eye-injuries/
https://www.mayoclinic.org/first-aid/first-aid-chemical-burns/basics/art-20056667