แผลไฟไหม้แบ่งเป็นกี่ระดับและแต่ละระดับต่างกันอย่างไร

เวลาได้ยินคำว่าแผลไฟไหม้ระดับหนึ่ง ระดับสอง หรือระดับสาม หลายคนเข้าใจว่าเลขยิ่งสูงแปลว่าแผลยิ่งใหญ่ ความจริงตัวเลขเหล่านี้ใช้บอก “ความลึก” ของเนื้อเยื่อที่ถูกทำลาย ไม่ได้บอกขนาดพื้นที่ทั้งหมด ปัจจุบันบุคลากรทางการแพทย์มักอธิบายเป็นแผลตื้น แผลไหม้บางส่วนของความหนาผิวหนัง และแผลไหม้เต็มความหนาผิวหนัง ซึ่งตรงกับการเรียกระดับหนึ่งถึงสามโดยประมาณ

คำตอบสั้นๆ คือ โดยทั่วไปแบ่งเป็น 3 ระดับหลัก แต่แผลระดับสองยังแยกเป็นชนิดตื้นและชนิดลึกอีกครั้ง บางตำราพูดถึงระดับสี่เมื่อความเสียหายลึกพ้นชั้นผิวหนังและไขมันลงไปถึงกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น หรือกระดูก คำว่า “สี่ระดับ” จึงพบได้ในบางแหล่ง แต่ระบบพื้นฐานที่ใช้พูดกันทั่วไปยังเป็นสามระดับตามความลึกของผิวหนัง

ระดับหนึ่งหรือแผลไหม้ตื้น
ความเสียหายอยู่ที่หนังกำพร้าซึ่งเป็นผิวชั้นนอก ลักษณะที่พบได้คือผิวแดง แห้ง บวมเล็กน้อย แสบและเจ็บเมื่อสัมผัส โดยปกติไม่มีตุ่มพอง ตัวอย่างที่คุ้นกันคือผิวไหม้แดดไม่รุนแรง หรือสัมผัสของร้อนเพียงชั่วครู่ แผลประเภทนี้มักหายได้เองและไม่ทิ้งแผลเป็นถาวร หากไม่มีการติดเชื้อหรือบาดเจ็บซ้ำ

แม้เรียกว่าระดับหนึ่งก็ไม่ควรประเมินจากสีแดงเพียงอย่างเดียว ผิวของแต่ละคนแสดงสีต่างกัน และแผลอาจเปลี่ยนลักษณะหลังเกิดเหตุหลายชั่วโมง ถ้าบริเวณที่ไหม้กว้างมาก อยู่บนใบหน้า รอบดวงตา มือ เท้า อวัยวะเพศ หรือรอบข้อต่อ ควรให้แพทย์ตรวจ แม้ในตอนแรกจะดูเหมือนเป็นแผลตื้นก็ตาม

ระดับสองหรือแผลไหม้บางส่วนของความหนาผิวหนัง
ความเสียหายลึกผ่านหนังกำพร้าลงไปถึงหนังแท้ มักมีผิวแดงหรือชมพู บวม ชื้น เจ็บมาก และเกิดตุ่มพอง แต่ระดับสองไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด แพทย์จึงแยกเป็นชนิดตื้นกับชนิดลึก โดยดูสี ความชื้น การไหลเวียนเลือด ความรู้สึก และส่วนของผิวหนังที่ยังเหลือสำหรับสร้างเนื้อเยื่อใหม่

ระดับสองชนิดตื้นมักมีตุ่มพอง พื้นแผลชมพูหรือแดง ชื้น และเจ็บชัด เมื่อดูแลเหมาะสมอาจหายได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ ส่วนชนิดลึกอาจมีสีซีด แดงคล้ำ หรือเป็นด่าง ผิวแห้งกว่า ความรู้สึกอาจลดลง และใช้เวลาหายนานกว่า มีโอกาสเกิดแผลเป็นหรือข้อติด หากแผลลึกจนไม่สามารถปิดได้เอง แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดหรือปลูกถ่ายผิวหนัง

ไม่ควรเจาะตุ่มพองด้วยตนเอง เพราะผิวที่คลุมอยู่ช่วยป้องกันพื้นแผลจากสิ่งสกปรก การเจาะด้วยเข็มหรือกรรไกรที่ไม่สะอาดเพิ่มโอกาสติดเชื้อ หากตุ่มแตกเอง ให้หลีกเลี่ยงการดึงหนังออก ล้างอย่างอ่อนโยนและพบแพทย์หรือบุคลากรสาธารณสุขเพื่อเลือกวัสดุปิดแผลที่ไม่ติดกับเนื้อเยื่อ

ระดับสามหรือแผลไหม้เต็มความหนาผิวหนัง
ระดับนี้ทำลายหนังกำพร้า หนังแท้ และอาจลงถึงชั้นไขมันใต้ผิว ผิวอาจดูขาวซีด น้ำตาลเข้ม ดำ แดงจัด หรือแข็งคล้ายหนัง สิ่งที่ทำให้คนเข้าใจผิดคือแผลลึกบางแห่งอาจเจ็บน้อยกว่าแผลระดับสอง เนื่องจากปลายประสาทรับความรู้สึกถูกทำลาย การไม่รู้สึกเจ็บจึงไม่ได้แปลว่าอาการเบา

แผลไหม้เต็มความหนาผิวหนังควรได้รับการดูแลในโรงพยาบาล เนื้อเยื่อส่วนที่ถูกทำลายทั้งหมดไม่สามารถสร้างผิวใหม่ได้เหมือนแผลตื้น การรักษาอาจรวมถึงการทำความสะอาดแผล นำเนื้อตายออก ป้องกันการติดเชื้อ ให้สารน้ำ ควบคุมอุณหภูมิ และปลูกถ่ายผิวหนังตามขนาดและตำแหน่งของแผล หลังแผลปิดยังอาจต้องทำกายภาพเพื่อป้องกันแผลเป็นหดรั้งและข้อเคลื่อนไหวติดขัด

ระดับสี่คืออะไร
คำว่าระดับสี่ใช้ในบางระบบเพื่ออธิบายแผลที่ลึกกว่าผิวหนังและไขมัน ลงไปทำลายกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น หรือกระดูก มักเกี่ยวข้องกับความร้อนสูงเป็นเวลานาน ไฟฟ้าแรงสูง หรืออุบัติเหตุรุนแรง เป็นภาวะฉุกเฉินที่อาจกระทบการไหลเวียนเลือด การทำงานของแขนขา และระบบอื่นของร่างกาย ผู้พบเห็นไม่ควรพยายามแยกระดับเอง ให้เรียกหน่วยแพทย์ฉุกเฉินและดูแลความปลอดภัยของพื้นที่ก่อน

ความรุนแรงไม่ได้ดูจากระดับเพียงอย่างเดียว
แพทย์ยังประเมินพื้นที่ผิวที่ไหม้ ตำแหน่ง อายุ โรคประจำตัว สาเหตุ และการสูดควันร่วมด้วย แผลระดับสองขนาดกว้างอาจอันตรายกว่าแผลระดับสามจุดเล็ก แผลที่ล้อมรอบแขน ขา หรือหน้าอกอาจบีบรัดการไหลเวียนหรือการหายใจ ส่วนแผลไฟฟ้าอาจดูเล็กบนผิวแต่มีความเสียหายลึกซ่อนอยู่ภายใน

ผู้ที่อยู่ในไฟไหม้ห้องปิดแล้วมีเขม่ารอบจมูกหรือปาก เสียงแหบ ไอ หายใจลำบาก สับสน ปวดศีรษะ หรือหมดสติ ต้องสงสัยการสูดควันและก๊าซพิษ แม้ผิวหนังจะไม่มีแผลขนาดใหญ่ อาการทางเดินหายใจอาจรุนแรงขึ้นจากการบวมภายหลัง จึงควรโทร 1669 และนำออกสู่อากาศบริสุทธิ์เมื่อทำได้โดยไม่เสี่ยงเข้าไปในพื้นที่ไฟไหม้

ปฐมพยาบาลทันทีหลังพ้นแหล่งความร้อน
ดับเปลวไฟและพาผู้บาดเจ็บออกจากแหล่งความร้อน ถอดแหวน นาฬิกา และเสื้อผ้าใกล้บริเวณแผลก่อนบวม แต่ห้ามดึงสิ่งที่ละลายหรือติดกับผิวออก ใช้น้ำสะอาดไหลผ่านบริเวณแผลประมาณ 20 นาที หรือจนปวดลดลง ไม่ใช้น้ำแข็ง เพราะความเย็นจัดอาจทำให้เนื้อเยื่อบาดเจ็บเพิ่ม และไม่ทายาสีฟัน น้ำปลา เนย น้ำมัน ผงยา หรือสมุนไพรลงบนแผล

หลังลดความร้อนแล้ว ใช้แผ่นพลาสติกใสสำหรับห่ออาหารวางคลุมหลวมๆ หรือใช้ผ้าสะอาดที่ไม่ติดแผล ห้ามพันแน่นรอบแขนหรือขาที่กำลังบวม รักษาความอบอุ่นของร่างกายส่วนอื่น โดยเฉพาะเด็กและผู้สูงอายุ แล้วไปโรงพยาบาลหากแผลลึก กว้าง มีตุ่มพองมาก เกิดจากสารเคมีหรือไฟฟ้า อยู่บนใบหน้า มือ เท้า อวัยวะเพศ ข้อต่อ หรือมีอาการสูดควัน การแยกระดับที่แน่นอนควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน เพราะความลึกของแผลอาจเปลี่ยนในช่วงแรกหลังเกิดเหตุ

อ้างอิงข้อมูล
https://www.nhs.uk/conditions/burns-and-scalds/
https://www.merckmanuals.com/home/injuries-and-poisoning/burns/burns