ดื่มน้ำมากเกินไปจนเสียชีวิตได้จริงหรือ

คำว่า “น้ำเป็นพิษ” ฟังแล้วแปลก เพราะน้ำเป็นสิ่งจำเป็นต่อร่างกาย แต่การดื่มน้ำจำนวนมากในเวลาสั้น ๆ สามารถทำให้อันตรายถึงชีวิตได้จริง ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากน้ำมีสารพิษ หากเกิดจากปริมาณน้ำที่เข้าสู่ร่างกายเร็วกว่าที่ไตจะขับออก ทำให้น้ำไปเจือจางโซเดียมในเลือดจนต่ำผิดปกติ ภาษาทางการแพทย์เรียกว่าภาวะโซเดียมในเลือดต่ำหรือไฮโปนาทรีเมีย

โซเดียมไม่ได้มีหน้าที่แค่ทำให้อาหารมีรสเค็ม แต่ช่วยควบคุมสมดุลของเหลว การทำงานของเส้นประสาท และการหดตัวของกล้ามเนื้อ เมื่อระดับโซเดียมในเลือดลดลงอย่างรวดเร็ว น้ำจะเคลื่อนเข้าไปในเซลล์ เซลล์จึงบวมขึ้น ส่วนที่น่ากังวลที่สุดคือเซลล์สมอง เพราะกะโหลกศีรษะเป็นพื้นที่ปิด หากสมองบวมมาก ความดันภายในกะโหลกอาจสูงขึ้นจนเกิดอาการทางระบบประสาทอย่างรุนแรง

อาการระยะแรกอาจดูคล้ายความเหนื่อยล้าทั่วไป เช่น ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนแรง เป็นตะคริว ง่วงผิดปกติ กระสับกระส่าย หรือเริ่มสับสน หากระดับโซเดียมลดลงมากหรือเร็ว อาจเกิดอาการชัก หมดสติ โคม่า และเสียชีวิตได้ ความรุนแรงไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนลิตรเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับความเร็วที่ดื่ม น้ำหนักตัว การเสียเหงื่อ การทำงานของไต โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่ด้วย

เหตุการณ์มักเกิดในสถานการณ์ที่มีการบังคับหรือท้าทายให้ดื่มน้ำรวดเดียว การดื่มตามความเชื่อว่าต้องกรอกน้ำให้ได้มากที่สุด นักกีฬาที่ดื่มต่อเนื่องเกินกว่าน้ำที่เสียไประหว่างแข่ง หรือผู้ที่ออกกำลังกายนานแล้วเติมแต่น้ำเปล่าปริมาณมาก ขณะเดียวกัน ภาวะโซเดียมต่ำไม่ได้เกิดจากดื่มน้ำมากอย่างเดียว โรคไต โรคหัวใจ โรคตับ ความผิดปกติของฮอร์โมน รวมถึงยาขับปัสสาวะ ยาต้านซึมเศร้าบางชนิด และยาอื่นบางประเภทก็เพิ่มความเสี่ยงได้

จึงไม่มีตัวเลขเดียวที่บอกได้ว่าทุกคนต้องดื่มน้ำวันละเท่าไร ความต้องการน้ำเปลี่ยนตามอากาศ กิจกรรม อาหาร อายุ การตั้งครรภ์ การให้นมบุตร และสุขภาพของแต่ละคน น้ำที่ร่างกายได้รับยังรวมถึงเครื่องดื่มและน้ำในอาหาร ไม่ใช่นับเฉพาะน้ำเปล่า การยึดเป้าหมายหลายลิตรแล้วฝืนดื่มให้หมดทั้งที่ไม่กระหาย อาจไม่เหมาะกับร่างกายของตนเอง

สำหรับคนสุขภาพทั่วไป ใช้ความกระหายเป็นแนวทาง ดื่มกระจายตลอดวัน และสังเกตสีปัสสาวะร่วมด้วย ปัสสาวะสีเหลืองอ่อนมักบอกได้คร่าว ๆ ว่าได้รับน้ำเพียงพอ หากปัสสาวะใสตลอดเวลาและเข้าห้องน้ำถี่มากพร้อมกับฝืนดื่มต่อเนื่อง ควรลดการกรอกน้ำโดยไม่จำเป็น อย่างไรก็ตาม สีปัสสาวะอาจได้รับผลจากยา วิตามิน อาหาร และโรคบางอย่าง จึงไม่ใช่เครื่องมือตรวจวินิจฉัยแบบตายตัว

ระหว่างออกกำลังกายไม่ควรดื่มแข่งกับเวลา ควรดื่มตามความกระหายและสภาพการเสียเหงื่อ หากออกแรงหนักหรือเป็นเวลานานมาก การชดเชยเกลือแร่อาจมีบทบาท แต่เครื่องดื่มเกลือแร่ก็ไม่ได้ป้องกันภาวะโซเดียมต่ำหากยังดื่มของเหลวรวมมากเกินกว่าที่ร่างกายขับออก การดื่มเครื่องดื่มเกลือแร่แบบไม่จำเป็นยังอาจเพิ่มน้ำตาลหรือโซเดียม จึงต้องดูตามลักษณะกิจกรรม ไม่ใช่ใช้แทนน้ำเปล่าทุกวัน

คนที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำ เช่น ผู้ป่วยโรคไต หัวใจล้มเหลว โรคตับ หรือมีประวัติโซเดียมต่ำ ควรทำตามปริมาณที่ทีมรักษากำหนด ไม่ควรเพิ่มหรือลดน้ำเอง และไม่ควรแก้ด้วยการกินเกลือจำนวนมาก เพราะภาวะโซเดียมต่ำมีหลายสาเหตุ การรักษาที่ผิดอาจทำให้อาการแย่ลง การแก้ระดับโซเดียมเร็วเกินไปก็สามารถทำอันตรายต่อสมองได้เช่นกัน จึงต้องรักษาและตรวจเลือดภายใต้การดูแลของแพทย์

หากเพิ่งดื่มน้ำจำนวนมากในเวลาไม่นานแล้วเริ่มปวดศีรษะรุนแรง อาเจียน สับสน เดินเซ ง่วงจนปลุกยาก ชัก หรือหมดสติ ให้โทรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที ในประเทศไทยโทร 1669 ระหว่างรอไม่ควรบังคับให้ดื่มน้ำเพิ่ม ไม่กรอกน้ำเกลือเอง และไม่ปล่อยให้อยู่ลำพัง หากชักให้จัดพื้นที่รอบตัวให้ปลอดภัย ไม่ยัดสิ่งของเข้าปาก และสังเกตระยะเวลาที่ชักเพื่อแจ้งเจ้าหน้าที่

การดื่มน้ำปกติตลอดวันแทบไม่ทำให้คนสุขภาพดีเกิดภาวะนี้ สิ่งที่เสี่ยงคือการฝืนดื่มมากอย่างรวดเร็ว หรือมีโรคและยาที่รบกวนการควบคุมน้ำในร่างกาย น้ำยังคงเป็นเครื่องดื่มหลักที่ดี เพียงไม่ต้องเปลี่ยนการดูแลสุขภาพให้กลายเป็นการแข่งขันว่าดื่มได้กี่ลิตร ฟังความกระหาย กระจายการดื่ม และปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติหรือมีข้อจำกัดเฉพาะตัวจะปลอดภัยกว่า

อ้างอิงข้อมูล
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyponatremia/symptoms-causes/syc-20373711
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyponatremia/diagnosis-treatment/drc-20373715
https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/water/art-20044256
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470386/