ถ้าลิฟต์ร่วงกะทันหันควรทำอย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด

อาการลิฟต์กระตุกแล้วเลื่อนลงอย่างรวดเร็วทำให้หลายคนคิดว่าลิฟต์กำลังตกถึงก้นปล่องทันที แต่เหตุการณ์ที่พบได้บ่อยกว่าคือระบบตรวจพบความผิดปกติแล้วสั่งหยุด ลิฟต์ปรับระดับเข้าหาชั้น หรือไฟฟ้าขัดข้องจนเกิดการกระชากในช่วงสั้น ๆ ความรู้สึกในห้องโดยสารที่ปิดทึบอาจรุนแรงจนแยกไม่ออกว่าเคลื่อนลงไปกี่เมตร สิ่งแรกที่ต้องทำจึงไม่ใช่เดาว่าจะกระแทกเมื่อไร แต่เป็นการตั้งหลักและลดโอกาสบาดเจ็บจากการเสียสมดุล

ลิฟต์สมัยใหม่ไม่ได้แขวนอยู่กับสายเพียงเส้นเดียว

ลิฟต์โดยสารทั่วไปมีอุปกรณ์ความปลอดภัยหลายชั้น เช่น สลิงหลายเส้น ตัวจำกัดความเร็ว เบรก และรางนำทาง หากห้องโดยสารเคลื่อนเร็วผิดปกติ ระบบจะพยายามหยุดลิฟต์กับราง ส่วนลิฟต์แบบไฮดรอลิกก็ใช้กลไกอีกลักษณะหนึ่ง เหตุแบบดิ่งอย่างอิสระจึงเกิดได้ยากมาก ถึงอย่างนั้น ระบบกลไกทุกชนิดมีโอกาสขัดข้องได้ และผู้โดยสารยังบาดเจ็บจากการล้ม การกระแทก หรือการพยายามออกจากลิฟต์ผิดจังหวะได้

ถ้าลิฟต์เคลื่อนผิดปกติ ให้ทำทันทีแบบนี้

หยุดเดินและอย่ากระโดด พยายามยืนให้มั่นคง จับราวให้แน่นถ้ามี งอเข่าเล็กน้อยเพื่อรักษาสมดุล และใช้แขนป้องกันศีรษะกับใบหน้า หากมีเด็กให้ดึงเด็กมาอยู่ใกล้ตัวโดยไม่อุ้มสูงหรือเคลื่อนที่วุ่นวาย เป้าหมายในช่วงนี้คือไม่ให้ร่างกายถูกเหวี่ยงไปชนผนัง ประตู หรือผู้โดยสารคนอื่น การนั่งยอง ๆ หรือเปลี่ยนท่าฉับพลันขณะที่ห้องโดยสารยังสั่นอาจทำให้ล้มได้ง่ายขึ้น

คำแนะนำที่แชร์กันบ่อยคือให้กระโดดก่อนลิฟต์กระแทกพื้น วิธีนี้ใช้จริงแทบไม่ได้ เพราะคนในลิฟต์มองไม่เห็นก้นปล่อง จึงจับจังหวะไม่ได้ และแรงกระโดดของมนุษย์ก็หักล้างความเร็วที่กำลังเคลื่อนลงได้เพียงเล็กน้อย การกระโดดยังทำให้เสียหลักจนศีรษะหรือหลังรับแรงกระแทกผิดท่า จึงไม่ควรพยายามกระโดดสวนขึ้นไป ไม่ควรกระโดดทดสอบพื้น และไม่ควรวิ่งเปลี่ยนตำแหน่งไปมา

ส่วนคำแนะนำให้นอนหงายราบกับพื้นเพื่อกระจายแรงนั้นมักถูกพูดถึงในสถานการณ์สมมุติที่ลิฟต์กำลังดิ่งและมีเวลาจัดท่า แต่ไม่ใช่คำแนะนำที่ทำได้ปลอดภัยทุกกรณี หากห้องโดยสารกำลังสั่นหรือมีคนหลายคน การก้มตัวลงอาจทำให้ล้ม ถูกเหยียบ หรือกระแทกกับพื้นเสียก่อน อีกทั้งยังไม่มีวิธีรู้แน่ว่าลิฟต์จะหยุดแบบใด ทางเลือกที่ใช้ได้จริงในช่วงที่ลิฟต์เคลื่อนผิดปกติคือจับราว ตั้งฐานเท้าให้มั่น ป้องกันศีรษะ และทำตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ผ่านระบบสื่อสารเมื่อได้รับการติดต่อ

เมื่อลิฟต์หยุดแล้ว อย่ารีบงัดประตู

หลังลิฟต์หยุด ให้กดปุ่มสัญญาณฉุกเฉินหรือปุ่มรูปกระดิ่ง ใช้โทรศัพท์ภายในลิฟต์หรือระบบพูดคุยเพื่อแจ้งเจ้าหน้าที่ บอกชื่ออาคาร หมายเลขลิฟต์ ชั้นล่าสุดที่จำได้ จำนวนคน และมีใครบาดเจ็บหรือหายใจติดขัดหรือไม่ หากสัญญาณโทรศัพท์มือถือใช้ได้ ให้โทรหานิติบุคคล รปภ. หรือหมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ พร้อมส่งตำแหน่งให้คนภายนอก อย่ากดปุ่มทุกปุ่มรัว ๆ เพราะไม่ได้ทำให้ระบบกลับมาทำงานเร็วขึ้น

ห้ามงัดประตู ห้ามปีนออกทางช่องเหนือศีรษะ และห้ามก้าวออกเองแม้ประตูเปิดจนเห็นพื้นชั้น หากตัวลิฟต์จอดไม่เสมอกับพื้นหรือค้างอยู่ระหว่างชั้น อาจมีช่องว่างลงสู่ปล่อง และลิฟต์อาจเคลื่อนอีกครั้งโดยไม่ทันเตือน การอยู่ภายในห้องโดยสารแล้วรอช่างหรือเจ้าหน้าที่กู้ภัยนำออกตามขั้นตอนมักปลอดภัยกว่าการช่วยตัวเอง ห้องโดยสารไม่ได้ปิดผนึกสูญญากาศและมีทางระบายอากาศ จึงไม่ควรจุดไฟแช็กหรือพยายามเจาะช่องใด ๆ

ถ้ามีผู้โดยสารตื่นตระหนก ให้ชวนหายใจช้าลง คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และนั่งในท่าที่มั่นคงเมื่อลิฟต์หยุดสนิทแล้ว หากมีคนหมดสติ เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือได้รับบาดเจ็บ ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ทันทีและทำตามคำแนะนำทางโทรศัพท์ ไม่ควรให้ยา อาหาร หรือน้ำแก่ผู้หมดสติ หลังได้รับการช่วยเหลือ หากมีอาการปวดคอ ปวดหลัง ชา เวียนศีรษะมาก หรือเดินไม่มั่นคง ควรรับการประเมินทางการแพทย์ แม้ภายนอกจะไม่เห็นบาดแผล

จำสั้น ๆ ก่อนขึ้นลิฟต์ครั้งต่อไป

ถ้าลิฟต์กระชาก ให้จับราว ตั้งเท้า ป้องกันศีรษะ และไม่กระโดด เมื่อลิฟต์หยุด ให้กดฉุกเฉิน ติดต่อคนภายนอก แล้วรอการช่วยเหลือโดยไม่งัดประตู หากเห็นว่าลิฟต์จอดไม่เสมอชั้น ประตูปิดผิดปกติ มีเสียงเสียดสี กลิ่นไหม้ หรือสั่นแรงตั้งแต่ก่อนเข้า ให้ถอยออกและแจ้งผู้ดูแลอาคาร ไม่ควรฝืนใช้งาน การรู้วิธีรับมือไม่ได้ทำให้เหตุขัดข้องหายไป แต่ช่วยตัดการตัดสินใจที่เสี่ยงที่สุดในช่วงที่ทุกคนกำลังตกใจได้

อ้างอิงข้อมูล
https://ready.uic.edu/emergency-guidelines/facilities-emergencies/elevator-entrapment/
https://www.elevatorinfo.org/what-to-do-if-you-get-trapped-in-an-elevator/
https://www.thairath.co.th/news/local/1097009