ทำไมเวลาเกิดไฟไหม้ถึงมักเห็นข่าวผับเสียหายหนัก

ถ้าย้อนดูข่าวไฟไหม้ครั้งใหญ่ จะพบว่าสถานบันเทิงอย่างผับ บาร์ และร้านดนตรีสดปรากฏอยู่บ่อยจนเกิดคำถามว่า ทำไมไฟถึงชอบไหม้ผับ ความจริงไฟไม่ได้เลือกอาคาร แต่สภาพภายในของสถานที่ประเภทนี้มีหลายอย่างมารวมกันพอดี เมื่อเกิดประกายไฟเล็กๆ เหตุการณ์จึงมีโอกาสลุกลามเร็วและพาคนออกจากอาคารได้ยากกว่าพื้นที่ทั่วไป

อย่างแรกคือผับมีอุปกรณ์ไฟฟ้าเยอะมาก ทั้งเครื่องเสียงกำลังสูง ไฟเวที เครื่องปรับอากาศ ตู้แช่ ป้ายไฟ เครื่องทำควัน และสายต่อพ่วงที่ใช้งานพร้อมกันหลายชุด หากเดินระบบไม่เหมาะกับโหลด ปลั๊กหลวม สายไฟเสื่อม หรือมีการต่อเติมอุปกรณ์ภายหลัง จุดเชื่อมต่อบางแห่งอาจร้อนจนเกิดประกายไฟได้ แต่ไฟฟ้าเป็นเพียงต้นเหตุหนึ่งเท่านั้น ไฟไหม้สถานบันเทิงแต่ละเหตุการณ์ต้องรอผลตรวจสอบจริง ไม่ควรเห็นตู้ไฟไหม้แล้วสรุปทันทีว่าเกิดจากไฟฟ้าลัดวงจร

ตัวเร่งสำคัญอยู่ที่วัสดุตกแต่ง ผับต้องควบคุมเสียงและสร้างบรรยากาศ จึงมักมีแผ่นซับเสียง บุผนัง ฝ้าเพดาน ผ้าม่าน พรม เฟอร์นิเจอร์ และของตกแต่งจำนวนมาก หากวัสดุเหล่านี้ไม่ได้มาตรฐานทนไฟ เปลวไฟสามารถวิ่งขึ้นผนังและเพดานได้เร็ว กรณีศึกษาของไฟไหม้ไนต์คลับในต่างประเทศพบว่าโฟมตกแต่งหรือวัสดุซับเสียงที่ติดไฟง่ายเคยมีส่วนทำให้ไฟลามรุนแรง ภายในไม่กี่นาที ห้องที่ยังมองเห็นกันอยู่ก็อาจเต็มไปด้วยควันดำจนหาทางออกไม่เจอ

ต่อมาคือลักษณะของสถานที่ ผับจำนวนมากทำห้องให้มืดและค่อนข้างปิดเพื่อเก็บเสียง หน้าต่างอาจมีน้อยหรือถูกปิดทับ ควันกับความร้อนจึงสะสมอยู่ด้านบนแล้วลดระดับลงอย่างรวดเร็ว ไฟยังสามารถเดินทางผ่านฝ้า ช่องสายไฟ และวัสดุตกแต่งที่ต่อเนื่องกันได้ เมื่อความร้อนสูงจนของติดไฟหลายชิ้นลุกเกือบพร้อมกัน อาจเข้าสู่ภาวะ Flashover ซึ่งทำให้สภาพภายในเปลี่ยนจากพอหนีได้เป็นอันตรายรุนแรงในเวลาไม่นาน

ช่วงกลางคืนยังมีคนอยู่รวมกันหนาแน่น โต๊ะ เก้าอี้ และพื้นที่ยืนทำให้ทางเดินแคบลง บางคนดื่มแอลกอฮอล์จึงตอบสนองช้าหรือประเมินสถานการณ์ผิด เสียงเพลงดังกับไฟสลัวทำให้ไม่ทันสังเกตสัญญาณเตือน พอคนกลุ่มแรกกรูกันไปทางประตูที่ใช้เดินเข้ามา คนส่วนใหญ่ก็มักตามกันไป แม้จะมีทางออกอื่นอยู่ก็ตาม หากประตูแคบ เปิดยาก ถูกล็อก หรือมีลังเครื่องดื่มและเฟอร์นิเจอร์ขวางอยู่ การอพยพจะติดขัดทันที

ไฟที่มองเห็นยังไม่ใช่สิ่งเดียวที่คร่าชีวิต ควันร้อนทำให้มองไม่เห็น ระคายเคือง และหายใจลำบาก การเผาไหม้ของวัสดุสังเคราะห์ยังปล่อยก๊าซพิษ คนที่สูดควันเข้าไปอาจหมดแรงหรือหมดสติก่อนเปลวไฟมาถึง ด้วยเหตุนี้ ระบบแจ้งเหตุ ถังดับเพลิง สปริงเกลอร์ ทางออกหลายเส้นทาง ป้ายบอกทางที่มองเห็นได้เมื่อไฟดับ และพนักงานซึ่งผ่านการซ้อมอพยพจึงต้องทำงานร่วมกัน ขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง เวลาสำหรับหนีจะสั้นลง

คนไปเที่ยวก็ช่วยลดความเสี่ยงให้ตัวเองได้ตั้งแต่เดินเข้าไป ลองมองหาทางออกอีกจุดนอกจากประตูหลัก ตรวจว่าทางเดินโล่งหรือไม่ และอย่าอยู่ต่อถ้าพบประตูหนีไฟถูกล็อกหรือมีของกองขวาง เมื่อได้กลิ่นไหม้ เห็นควัน หรือได้ยินสัญญาณเตือน ควรออกทันทีโดยไม่ย้อนกลับไปเก็บของ ไม่รอถ่ายคลิป และไม่หลบเข้าไปในห้องน้ำซึ่งอาจไม่มีทางออกสู่ภายนอกโดยตรง

ที่เห็นผับเกิดเหตุหนักบ่อยจึงไม่ใช่เพราะสถานที่ชนิดนี้ติดไฟเองง่ายเป็นพิเศษ แต่เป็นผลจากแหล่งกำเนิดความร้อน วัสดุภายใน ห้องปิด คนจำนวนมาก และข้อจำกัดของทางหนีไฟมาอยู่ในพื้นที่เดียวกัน เหตุเล็กที่อาคารทั่วไปอาจควบคุมทัน จึงกลายเป็นเหตุใหญ่ได้เร็วหากระบบป้องกันไม่ได้รับการตรวจจริง หรือทางออกมีไว้เพียงให้ผ่านเอกสารแต่ใช้งานไม่ได้ในคืนที่เกิดเหตุ

อ้างอิงข้อมูล
https://www.nfpa.org/education-and-research/building-and-life-safety/nightclubs-assembly-occupancies
https://www.nist.gov/el/recommendations-nist-investigation-station-nightclub-fire-0
https://nfsa.org/2023/01/18/interior-finish-and-the-benefits-of-sprinklers/