Backdraft คืออะไร ทำไมแค่เปิดประตูไฟถึงปะทุเหมือนระเบิด

คำที่มักได้ยินเวลาเกิดไฟไหม้อาคารปิดคือ Backdraft บางคนพิมพ์หรือได้ยินเป็น Black Draft แต่คำที่ถูกคือ Backdraft อ่านว่า แบ็กดราฟต์ มันไม่ใช่ชื่อของเปลวไฟชนิดหนึ่ง และไม่ได้เกิดกับไฟไหม้ทุกครั้ง แต่เป็นเหตุการณ์ที่อันตรายมาก เพราะห้องซึ่งดูเหมือนไฟกำลังอ่อนลง อาจปะทุรุนแรงทันทีเมื่อมีอากาศจากข้างนอกไหลเข้าไป

ช่วงแรกของไฟไหม้ เปลวไฟใช้เชื้อเพลิง ความร้อน และออกซิเจนในการเผาไหม้ หากไฟเกิดในห้องปิด ประตูหน้าต่างไม่เปิด ออกซิเจนภายในจะลดลงเรื่อยๆ เปลวไฟจึงค่อยๆ เล็กลงหรือหายไป แต่ไม่ได้แปลว่าอันตรายผ่านแล้ว ภายในห้องยังร้อนจัด และเต็มไปด้วยควันกับก๊าซจากเชื้อเพลิงที่เผาไหม้ไม่สมบูรณ์ ก๊าซบางส่วนยังติดไฟได้ เพียงแต่ตอนนั้นมีออกซิเจนไม่พอให้มันลุกเต็มที่

จุดอันตรายเกิดขึ้นเมื่อมีคนเปิดประตู ทุบหน้าต่าง หรือทำให้เกิดช่องอากาศ ออกซิเจนจากภายนอกจะพุ่งเข้าไปผสมกับก๊าซร้อนที่สะสมอยู่ หากส่วนผสมนั้นอยู่ในช่วงที่ติดไฟได้และเจอกับแหล่งความร้อน มันจะลุกไหม้อย่างรวดเร็ว ความดันเพิ่มขึ้นจนเปลวไฟและควันพุ่งย้อนออกมาตามช่องเปิด ภาพที่เห็นจึงคล้ายการระเบิด ทั้งที่ต้นเหตุหลักคือการเผาไหม้ฉับพลันหลังได้รับอากาศเพิ่ม

สัญญาณที่เจ้าหน้าที่ใช้สังเกตมีหลายอย่าง เช่น ควันสีเข้มหนาแน่นถูกดันออกตามรอยต่อประตูเป็นจังหวะ หน้าต่างมีคราบเขม่าหรือดูดำผิดปกติ กระจกสั่น ประตูร้อนมาก ไม่มีเปลวไฟให้เห็นทั้งที่ควันยังออกต่อเนื่อง หรืออากาศถูกดูดเข้าไปอย่างแรงเมื่อเกิดช่องเปิด อย่างไรก็ตาม สัญญาณจริงอาจไม่ครบทุกข้อและเปลี่ยนเร็วมาก คนทั่วไปจึงไม่ควรเข้าไปทดลองเปิดประตูเพื่อตรวจดูเอง

Backdraft ยังถูกสับสนกับ Flashover อยู่บ่อยๆ สองอย่างนี้รุนแรงเหมือนกันแต่เกิดคนละแบบ Flashover คือความร้อนสะสมจนวัสดุที่ติดไฟได้เกือบทุกอย่างในห้องลุกขึ้นพร้อมกัน ส่วน Backdraft เกี่ยวกับห้องที่ขาดออกซิเจน มีควันเชื้อเพลิงสะสม แล้วเกิดการปะทุเมื่ออากาศใหม่เข้าไป ส่วนคำว่า smoke explosion ก็มีรายละเอียดทางวิชาการแยกย่อยอีก จึงไม่ควรสรุปเหตุจากคลิปสั้นๆ เพียงเพราะเห็นไฟพุ่งออกจากประตู

ถ้าเจออาคารที่มีควัน อย่าเปิดประตูหรือหน้าต่างเพื่อช่วยระบายควันเอง เพราะการเปลี่ยนทางเดินอากาศอาจทำให้ไฟโตขึ้นทันที ควรถอยออกจากพื้นที่ โทรแจ้ง 199 บอกตำแหน่ง จุดที่เห็นควัน และข้อมูลคนที่อาจติดอยู่ข้างในให้ชัด อย่าย้อนกลับเข้าไปเก็บของ และอย่ายืนขวางทางเข้าออกของรถดับเพลิง การเปิดช่องระบายอากาศ การฉีดน้ำ และการเข้าค้นหา ต้องวางจังหวะร่วมกันโดยเจ้าหน้าที่ที่มีอุปกรณ์ป้องกันครบ

สิ่งที่น่ากลัวของ Backdraft คือความเงียบก่อนปะทุ ห้องอาจไม่มีเปลวไฟให้เห็นจนคนเข้าใจว่าไฟใกล้ดับ ทั้งที่ข้างในยังมีความร้อนและก๊าซพร้อมติดไฟอยู่เต็มพื้นที่ เวลาเจอประตูร้อนจัด ควันดันออกตามขอบ หรือห้องปิดที่เพิ่งเกิดไฟไหม้ ให้ถือว่าเป็นเขตอันตรายไว้ก่อน การถอยห่างและรอทีมดับเพลิงไม่ใช่การยืนดูเฉยๆ แต่มันคือวิธีไม่เพิ่มผู้บาดเจ็บให้กับเหตุการณ์นั้น

อ้างอิงข้อมูล
https://www.thaipbs.or.th/news/content/318189
https://www.samsenfire.com/blog/backdraft-flashover/