โลกไม่ได้กลมเป๊ะ แต่ป่องตรงเส้นศูนย์สูตร

หลายคนคุ้นเคยกับภาพโลกเป็นลูกกลมสวย ๆ จากหนังสือเรียนหรือภาพถ่ายจากอวกาศ จนเกิดความเข้าใจว่าโลกของเรามีรูปร่างเหมือนลูกบอลกลมสมบูรณ์แบบ แต่ความจริงแล้วโลกมีรูปร่างเฉพาะตัวที่เรียกว่า ทรงรีแป้น หมายถึงมีลักษณะคล้ายทรงกลมที่ถูกกดเล็กน้อยจากด้านบนและด้านล่าง

สาเหตุที่โลกไม่ได้กลมเป๊ะมาจากการหมุนรอบตัวเอง โลกหมุนตลอดเวลาที่เส้นศูนย์สูตรมีความเร็วมากกว่าบริเวณขั้วโลก การหมุนนี้ทำให้เกิดแรงที่ดันมวลของโลกออกด้านข้าง ส่งผลให้บริเวณเส้นศูนย์สูตรโป่งออกเล็กน้อย

ถ้าเปรียบเทียบให้เห็นภาพ โลกจะมีลักษณะคล้ายผลส้มที่มีการป่องตรงกลาง ไม่ได้เป็นลูกกลมเกลี้ยงทุกส่วน ระยะจากจุดศูนย์กลางโลกไปยังเส้นศูนย์สูตรจึงมากกว่าระยะไปยังขั้วโลกเล็กน้อย

ตัวเลขที่ใช้วัดรูปร่างโลกก็แสดงความแตกต่างนี้ได้ชัดเจน รัศมีโลกบริเวณเส้นศูนย์สูตรอยู่ที่ประมาณ 6,378 กิโลเมตร ส่วนบริเวณขั้วโลกอยู่ที่ประมาณ 6,357 กิโลเมตร ต่างกันราว 21 กิโลเมตร แม้ตัวเลขนี้ดูไม่มากเมื่อเทียบกับขนาดของโลกทั้งใบ แต่สำหรับการคำนวณทางวิทยาศาสตร์ถือว่ามีผลมาก

เรื่องรูปร่างของโลกไม่ได้มีผลแค่ในตำราเรียน แต่เกี่ยวข้องกับงานหลายอย่าง เช่น การส่งดาวเทียม การกำหนดตำแหน่งด้วยระบบนำทาง การทำแผนที่ และการคำนวณเส้นทางเดินทาง เครื่องมือเหล่านี้ต้องใช้ข้อมูลรูปร่างโลกที่ใกล้เคียงความจริง ไม่ใช่การสมมติว่าโลกเป็นลูกกลมธรรมดา

นักวิทยาศาสตร์จึงมีแบบจำลองรูปร่างโลกหลายระดับ แบบแรกอาจใช้ทรงกลมเพื่อความเข้าใจพื้นฐาน เพราะง่ายต่อการเรียนรู้ แต่เมื่อต้องการความแม่นยำสูง จะใช้แบบจำลองที่คำนึงถึงความป่องของเส้นศูนย์สูตร รวมถึงความไม่เรียบของพื้นผิวโลก เช่น ภูเขาและร่องลึกในมหาสมุทร

พื้นผิวโลกเองก็ไม่ได้เรียบเสมอกัน บางพื้นที่สูงขึ้นจากระดับน้ำทะเลมาก บางพื้นที่ต่ำลง นักวิทยาศาสตร์จึงต้องใช้ข้อมูลจากดาวเทียมและการวัดภาคพื้นดินมาช่วยสร้างแบบจำลองที่ละเอียดขึ้น

อีกเรื่องที่หลายคนอาจสงสัยคือ ถ้าโลกหมุนแล้วทำไมเราไม่รู้สึกถึงแรงดันออกจากเส้นศูนย์สูตร คำตอบคือแรงดังกล่าวมีขนาดเล็กเมื่อเทียบกับแรงโน้มถ่วงของโลก เราจึงยังยืน เดิน และใช้ชีวิตตามปกติได้โดยไม่รู้สึกถึงการหมุนของโลก

ความเข้าใจเรื่องรูปร่างโลกจึงเป็นตัวอย่างหนึ่งที่บอกว่า สิ่งที่มองเห็นจากภาพง่าย ๆ อาจมีรายละเอียดซ่อนอยู่ โลกดูเหมือนกลมเมื่อมองจากระยะไกล แต่เมื่อศึกษาลึกขึ้นก็พบว่าธรรมชาติมีความละเอียดและซับซ้อนกว่าที่ตาเห็นอยู่เล็กน้อย