3 พื้นที่อายุยืนระดับโลก ผู้คนจำนวนไม่น้อยใช้ชีวิตถึงวัย 100 ปี

บนโลกมีชุมชนบางแห่งที่พบผู้สูงอายุวัย 100 ปี หรือ Centenarians ในสัดส่วนโดดเด่น จนได้รับฉายาว่า “หมู่บ้านแห่งความอายุยืน”

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าทุกคนในหมู่บ้านเหล่านี้มีอายุเกิน 100 ปี และไม่ใช่ทุกพื้นที่ที่ได้รับการยืนยันทางประชากรศาสตร์ในระดับเดียวกัน โดยคำว่า Blue Zones เดิมใช้เรียกพื้นที่ซึ่งมีหลักฐานว่าประชากรมีอายุยืนอย่างโดดเด่น

ต่อไปนี้คือ 3 พิกัดซึ่งมักถูกกล่าวถึงเมื่อพูดถึงชุมชนอายุยืนของโลก

1. หมู่บ้านโอกิมิ เกาะโอกินาว่า ประเทศญี่ปุ่น

หมู่บ้านโอกิมิ (Ogimi Village) เป็นหนึ่งในชุมชนบนเกาะโอกินาว่าที่มีชื่อเสียงเรื่องผู้สูงอายุและวิถีชีวิตที่ยังคงกระฉับกระเฉงแม้มีอายุมาก

ป้ายศิลาหน้าหมู่บ้านมีข้อความที่สะท้อนทัศนคติต่อความชราในทำนองว่า เมื่ออายุ 80 ปีก็ยังเปรียบเหมือนเด็ก และหากบรรพบุรุษมาเรียกเมื่ออายุ 90 ปี ก็ขอให้รอจนถึงอายุ 100 ปีก่อน

ผู้เฒ่าผู้แก่จำนวนไม่น้อยยังขับรถ ทำสวน พบปะเพื่อนฝูง และดำเนินชีวิตด้วยแนวคิด “อิคิไก” (Ikigai) หรือการมีเหตุผลให้ตื่นขึ้นมาใช้ชีวิตในทุกเช้า

อาหารแบบดั้งเดิมของชาวโอกินาว่ายังเน้นผัก เต้าหู้ สาหร่าย และอาหารที่ให้สารอาหารหลากหลาย โดยมีแนวคิด “ฮาระฮาจิบุ” คือกินให้อิ่มประมาณ 80% ไม่กินจนแน่นเกินไป

2. แคว้นบาร์บาเจีย เกาะซาร์ดิเนีย ประเทศอิตาลี

หมู่บ้านบนภูเขาในแถบบาร์บาเจีย (Barbagia) ของเกาะซาร์ดิเนียมีจุดเด่นตรงที่พบผู้ชายอายุยืนจำนวนมาก ซึ่งต่างจากภาพรวมทั่วไปที่ผู้หญิงมักมีอายุยืนกว่าผู้ชาย

วิถีชีวิตดั้งเดิมของคนในพื้นที่สัมพันธ์กับงานเลี้ยงสัตว์และการเดินขึ้นลงพื้นที่ลาดชันเป็นประจำ การเคลื่อนไหวจึงแทรกอยู่ในชีวิตประจำวัน โดยไม่จำเป็นต้องแบ่งเวลาไปออกกำลังกายอย่างหนักโดยเฉพาะ

อาหารท้องถิ่นประกอบด้วยพืชผัก ถั่ว ธัญพืช และอาหารที่หาได้ในชุมชน ชาวบ้านบางส่วนดื่มไวน์แดงคานูเนา (Cannonau) เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมมื้ออาหาร รวมถึงให้ความสำคัญกับครอบครัว อารมณ์ขัน และการพูดคุยร่วมกันในชุมชน

อย่างไรก็ตาม การดื่มไวน์ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเคล็ดลับอายุยืนหรือเหตุผลให้เริ่มดื่มแอลกอฮอล์ เพราะความเสี่ยงและผลกระทบต่อสุขภาพของแต่ละคนแตกต่างกัน

3. หุบเขาฮันซา ประเทศปากีสถาน

หุบเขาฮันซา (Hunza Valley) ซึ่งโอบล้อมด้วยเทือกเขาสูง เป็นอีกพื้นที่ที่มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับผู้คนซึ่งมีสุขภาพแข็งแรงและมีอายุยืน

วิถีชีวิตแบบดั้งเดิมของชุมชนประกอบด้วยการเดินเท้าในภูมิประเทศลาดชัน การทำเกษตร และการกินพืชผัก ธัญพืช รวมถึงผลแอปริคอตที่ปลูกได้ในท้องถิ่น

อย่างไรก็ดี คำกล่าวที่ว่าชาวฮันซามีอายุเฉลี่ยเกิน 100 ปี หรือแทบไม่เป็นมะเร็งและโรคหัวใจ ยังไม่มีหลักฐานด้านทะเบียนอายุและข้อมูลสุขภาพที่หนักแน่นเพียงพอ หลายเรื่องจึงควรถูกมองเป็นเรื่องเล่าด้านวิถีชีวิตมากกว่าข้อสรุปทางการแพทย์

ฮันซายังไม่ได้เป็นหนึ่งในพื้นที่ Blue Zones ดั้งเดิมที่ผ่านการตรวจสอบข้อมูลประชากรในลักษณะเดียวกับโอกินาว่าและซาร์ดิเนีย

กุญแจสำคัญของวิถีชีวิตแบบชุมชนอายุยืน

อายุยืนไม่ได้เกิดจากอาหารชนิดเดียว น้ำแร่ชนิดพิเศษ หรือเคล็ดลับลับเฉพาะ แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งพันธุกรรม สิ่งแวดล้อม การเข้าถึงบริการสุขภาพ และพฤติกรรมที่สะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน

จุดร่วมที่เห็นได้จากชุมชนเหล่านี้มี 3 ข้อหลัก

Move Naturally — ขยับร่างกายอย่างเป็นธรรมชาติ

ผู้คนมีการเคลื่อนไหวตลอดวันผ่านการเดิน ทำสวน เลี้ยงสัตว์ และทำงานบ้าน เป็นกิจกรรมที่ทำอย่างสม่ำเสมอมากกว่าการออกแรงหนักเป็นครั้งคราว

สำหรับคนที่ทำงานออฟฟิศ อาจเริ่มง่าย ๆ ด้วยการเดินระหว่างวัน ลุกจากเก้าอี้เป็นระยะ ใช้บันได หรือทำงานบ้านให้มากขึ้น

Plant Slant — ให้พืชผักเป็นส่วนสำคัญของมื้ออาหาร

อาหารแบบดั้งเดิมของชุมชนอายุยืนมักมีผัก ถั่ว ธัญพืช และวัตถุดิบที่ผ่านกระบวนการน้อย ส่วนแนวคิดกินอิ่มประมาณ 80% ช่วยให้กินอย่างมีสติและสังเกตความอิ่มของร่างกายได้ดีขึ้น

ไม่จำเป็นต้องเลียนแบบเมนูต่างประเทศทั้งหมด แต่อาจประยุกต์กับอาหารไทย เช่น เพิ่มผัก ลดของทอด เลือกถั่วและธัญพืชไม่ขัดสี พร้อมควบคุมอาหารหวาน เค็ม และอาหารแปรรูป

Connect — รักษาความสัมพันธ์กับครอบครัวและชุมชน

ผู้สูงอายุในหลายพื้นที่ยังมีบทบาทในครอบครัว ได้พบปะผู้คน และรู้สึกว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน ความสัมพันธ์เหล่านี้อาจช่วยลดความโดดเดี่ยวและสนับสนุนสุขภาพใจ

สิ่งที่ควรจำจึงไม่ใช่การตามหาผลไม้ น้ำแร่ หรืออาหารมหัศจรรย์ แต่คือการสร้างกิจวัตรที่ทำได้จริงในระยะยาว ได้แก่ ขยับร่างกายทุกวัน กินอาหารหลากหลายพอดี มีเป้าหมายในการใช้ชีวิต และไม่ปล่อยให้ตัวเองแยกขาดจากคนรอบข้าง

แหล่งที่มา: ตรวจสอบบริบทเพิ่มเติมจาก National Geographic/Blue Zones และบทความวิชาการในฐานข้อมูล PubMed Central

อ้างอิง:
National Geographic – The Secrets of a Long Life
PubMed Central – Blue Zone, a Demographic Concept and Beyond
Verywell Health – How the Hunza People Live Happy and Healthy Long Lives