10 จังหวัดที่มีพื้นที่ป่าไม้มากที่สุดของไทย

จังหวัดที่มีป่าไม้มากที่สุดของไทย หากวัดจากจำนวนไร่ ไม่ใช่แม่ฮ่องสอนอย่างที่หลายคนอาจคาดเดา แต่คือ “เชียงใหม่” ซึ่งมีพื้นที่ป่ามากกว่า 9.42 ล้านไร่

ส่วนแม่ฮ่องสอน แม้มีพื้นที่ป่าน้อยกว่าเชียงใหม่ ตาก และกาญจนบุรี แต่กลับเป็นจังหวัดที่มีสัดส่วนป่าต่อพื้นที่จังหวัดสูงที่สุดในประเทศถึง 83.29% ความแตกต่างนี้ทำให้คำว่า “จังหวัดที่มีป่ามากที่สุด” ต้องระบุให้ชัดว่ากำลังวัดจากจำนวนไร่หรือร้อยละของพื้นที่

บทความนี้จัดอันดับตาม “เนื้อที่ป่ารวมเป็นไร่” จากตารางพื้นที่ป่าไม้แยกรายจังหวัด พ.ศ. 2567 ของกรมป่าไม้ ซึ่งวิเคราะห์จากภาพถ่ายดาวเทียม Sentinel-2 และ Landsat 8 ครอบคลุมประเทศไทย

กรมป่าไม้นิยามสภาพพื้นที่ป่าว่า เป็นพื้นที่ซึ่งมีไม้ยืนต้นปกคลุมต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3.125 ไร่ หรือ 0.5 เฮกตาร์ รวมถึงทุ่งหญ้าและลานหินตามธรรมชาติที่อยู่ล้อมรอบด้วยพื้นที่ป่า

ตัวเลขนี้ไม่รวมสวนผลไม้ สวนยางพารา สวนปาล์มน้ำมัน พื้นที่วนเกษตร และสวนยูคาลิปตัสบางลักษณะที่ผลผลิตหลักไม่ใช่เนื้อไม้ ดังนั้น จังหวัดที่ดูเขียวจากพื้นที่เกษตรจำนวนมาก อาจไม่ได้มีตัวเลข “พื้นที่ป่า” สูงตามไปด้วย

ข้อมูลปี 2567 ระบุว่า ประเทศไทยมีพื้นที่ป่ารวม 101,785,271.58 ไร่ คิดเป็น 31.46% ของพื้นที่ประเทศ และเพียง 10 จังหวัดในรายชื่อนี้มีพื้นที่ป่ารวมกันประมาณ 52.06 ล้านไร่ หรือมากกว่าครึ่งหนึ่งของป่าทั้งประเทศ

1. เชียงใหม่ — 9,422,762.41 ไร่

เชียงใหม่ครองอันดับหนึ่งเมื่อวัดจากจำนวนไร่ มีพื้นที่ป่าประมาณ 9.42 ล้านไร่ คิดเป็น 68.11% ของพื้นที่จังหวัด

จุดสำคัญคือเชียงใหม่มีขนาดจังหวัดใหญ่ถึงประมาณ 13.83 ล้านไร่ เมื่อพื้นที่กว้างประกอบกับภูมิประเทศแบบเทือกเขาและพื้นที่สูงจำนวนมาก ตัวเลขพื้นที่ป่ารวมจึงขึ้นมาอยู่เหนือจังหวัดอื่น

อย่างไรก็ตาม การเป็นอันดับหนึ่งด้านจำนวนไร่ไม่ได้หมายความว่าเชียงใหม่มีสัดส่วนป่ามากที่สุด เพราะแม่ฮ่องสอนและตากมีร้อยละของพื้นที่ป่าสูงกว่าเชียงใหม่

2. ตาก — 7,699,231.90 ไร่

ตากมีพื้นที่ป่าประมาณ 7.70 ล้านไร่ จากพื้นที่จังหวัดราว 10.81 ล้านไร่ เท่ากับมีป่าปกคลุมประมาณ 71.20% เมื่อคำนวณจากตัวเลขพื้นที่ในตารางกรมป่าไม้

จังหวัดแห่งนี้มีแนวพื้นที่ยาวตามชายแดนตะวันตก ภูมิประเทศส่วนใหญ่สัมพันธ์กับแนวเทือกเขาและลุ่มน้ำ จึงมีทั้งพื้นที่ป่าขนาดใหญ่และชุมชนที่ตั้งอยู่กระจายกันตามภูมิประเทศ

ตากจึงโดดเด่นทั้งสองด้าน คืออยู่อันดับสองเมื่อวัดจากจำนวนไร่ และอยู่ในกลุ่มจังหวัดที่มีป่ามากกว่า 70% ของพื้นที่ทั้งหมด

3. กาญจนบุรี — 7,478,170.33 ไร่

กาญจนบุรีตามมาติด ๆ ด้วยพื้นที่ป่าประมาณ 7.48 ล้านไร่ คิดเป็นราว 61.72% ของพื้นที่จังหวัด เมื่อคำนวณจากพื้นที่จังหวัดประมาณ 12.12 ล้านไร่

ตัวเลขของกาญจนบุรีสะท้อนลักษณะภูมิประเทศภาคตะวันตก ซึ่งมีแนวป่าต่อเนื่องตามเทือกเขาและชายแดนเมียนมา พื้นที่หลายส่วนอยู่ห่างจากเขตเมืองและมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึง

แม้กาญจนบุรีมีพื้นที่จังหวัดใหญ่กว่าตาก แต่จำนวนพื้นที่ป่ากลับน้อยกว่าเล็กน้อย จึงเป็นตัวอย่างชัดเจนว่าขนาดจังหวัดเพียงอย่างเดียวไม่ได้กำหนดอันดับทั้งหมด

4. แม่ฮ่องสอน — 6,644,841.49 ไร่

แม่ฮ่องสอนมีพื้นที่ป่าประมาณ 6.64 ล้านไร่ อยู่อันดับสี่ด้านจำนวนไร่ แต่เป็นอันดับหนึ่งของประเทศไทยเมื่อวัดเป็นสัดส่วน เพราะมีป่าปกคลุมถึง 83.29% ของพื้นที่จังหวัด

พูดอีกแบบคือ ในทุกพื้นที่ 100 ไร่ของแม่ฮ่องสอน มีพื้นที่ซึ่งถูกจำแนกเป็นสภาพป่ามากกว่า 83 ไร่ ถือเป็นตัวเลขที่ต่างจากจังหวัดส่วนใหญ่ของประเทศอย่างชัดเจน

ภูมิประเทศที่เป็นทิวเขาสูงสลับซับซ้อนสัมพันธ์กับทั้งการคงอยู่ของผืนป่า รูปแบบการตั้งถิ่นฐาน การเดินทาง และการใช้ประโยชน์ที่ดินของคนในพื้นที่ แม่ฮ่องสอนจึงไม่ได้มีเพียงภาพจำเรื่องภูเขา แต่ยังมีตัวเลขยืนยันถึงสัดส่วนป่าที่สูงที่สุดด้วย

5. ลำปาง — 5,428,793.90 ไร่

ลำปางมีพื้นที่ป่าประมาณ 5.43 ล้านไร่ คิดเป็น 69.55% ของพื้นที่จังหวัด เป็นอีกจังหวัดที่โดดเด่นทั้งในด้านจำนวนไร่และสัดส่วนพื้นที่ป่า

เมื่อเทียบกับเชียงใหม่ ลำปางมีพื้นที่ป่าน้อยกว่าประมาณ 4 ล้านไร่ แต่สัดส่วนป่าต่อพื้นที่จังหวัดกลับสูงกว่าเล็กน้อย

จุดนี้แสดงให้เห็นว่า จังหวัดซึ่งไม่ได้ถูกพูดถึงในฐานะเมืองป่าหรือเมืองธรรมชาติมากนัก อาจมีสภาพพื้นที่ป่ามากกว่าภาพจำของคนทั่วไป

6. น่าน — 4,636,375.37 ไร่

น่านมีพื้นที่ป่าประมาณ 4.64 ล้านไร่ หรือ 61.16% ของพื้นที่จังหวัด อยู่ในอันดับหกของประเทศเมื่อวัดจากจำนวนไร่

ภูมิประเทศของน่านเชื่อมโยงกับแนวเทือกเขาและพื้นที่ต้นน้ำจำนวนมาก จึงทำให้เรื่องป่าในจังหวัดไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะกับความเขียวของภูมิทัศน์ แต่ยังสัมพันธ์กับการใช้ที่ดินของชุมชน เกษตรบนพื้นที่สูง และการดูแลทรัพยากรต้นน้ำด้วย

ตัวเลข “พื้นที่ป่า” บอกขนาดการปกคลุมในปีที่สำรวจ แต่ยังไม่สามารถอธิบายคุณภาพ ความสมบูรณ์ หรือความหลากหลายทางชีวภาพของป่าแต่ละผืนได้ทั้งหมด

7. เชียงราย — 2,824,309.61 ไร่

เชียงรายมีพื้นที่ป่าประมาณ 2.82 ล้านไร่ คิดเป็น 39.28% ของพื้นที่จังหวัด แม้เป็นจังหวัดภาคเหนือที่มีพื้นที่กว้าง แต่มีสัดส่วนป่าต่ำกว่าจังหวัดอื่นในภาคเหนือหลายแห่ง

ตัวเลขนี้สะท้อนว่าพื้นที่ภายในจังหวัดไม่ได้ถูกใช้ในลักษณะเดียวกันทั้งหมด นอกจากภูเขาและป่าแล้ว เชียงรายยังมีพื้นที่ราบ พื้นที่เกษตร ชุมชน และเขตเมืองกระจายอยู่เป็นจำนวนมาก

เชียงรายจึงติดอันดับจากจำนวนไร่โดยรวม แต่ไม่ติด 10 อันดับแรกหากเปลี่ยนเกณฑ์ไปวัดจากร้อยละของพื้นที่จังหวัด

8. อุตรดิตถ์ — 2,757,873.89 ไร่

อุตรดิตถ์มีพื้นที่ป่าประมาณ 2.76 ล้านไร่ คิดเป็น 55.81% ของพื้นที่จังหวัด มากกว่าครึ่งหนึ่งของพื้นที่ทั้งหมด

จังหวัดนี้มักถูกจดจำผ่านผลไม้และการเป็นเมืองทางผ่านระหว่างภาคกลางกับภาคเหนือ แต่ด้านตะวันออกและตอนบนของจังหวัดมีภูมิประเทศเป็นภูเขาและเชื่อมต่อกับพื้นที่ป่าขนาดใหญ่

อุตรดิตถ์จึงเป็นหนึ่งในจังหวัดที่ตัวเลขพื้นที่ป่าอาจสูงกว่าที่หลายคนคาด แม้ไม่ค่อยปรากฏในภาพจำด้านการท่องเที่ยวป่าเขาเท่าจังหวัดใกล้เคียง

9. แพร่ — 2,625,752.33 ไร่

แพร่มีพื้นที่ป่าประมาณ 2.63 ล้านไร่ คิดเป็น 64.80% ของพื้นที่จังหวัด ซึ่งเป็นสัดส่วนที่สูงกว่าเชียงราย น่าน และอุตรดิตถ์

แม้พื้นที่รวมของแพร่จะเล็กกว่าหลายจังหวัดในรายชื่อ แต่เมื่อยังมีป่าปกคลุมเกือบสองในสามของจังหวัด จำนวนพื้นที่ป่าจึงมากพอที่จะติดอันดับเก้าของประเทศ

แพร่เป็นอีกตัวอย่างที่ทำให้เห็นว่า “พื้นที่ป่ารวม” เกิดจากทั้งขนาดจังหวัดและสัดส่วนป่าประกอบกัน จังหวัดไม่จำเป็นต้องมีขนาดใหญ่มาก หากยังรักษาการปกคลุมของป่าไว้ในสัดส่วนสูง

10. เพชรบูรณ์ — 2,543,349.83 ไร่

เพชรบูรณ์มีพื้นที่ป่าประมาณ 2.54 ล้านไร่ คิดเป็น 32.98% ของพื้นที่จังหวัด เฉือนชัยภูมิซึ่งมีพื้นที่ป่าประมาณ 2.50 ล้านไร่ ขึ้นมาอยู่ในอันดับสิบ

เพชรบูรณ์มีพื้นที่จังหวัดกว้างถึงประมาณ 7.71 ล้านไร่ แต่สัดส่วนป่าอยู่ที่ประมาณหนึ่งในสาม ตัวเลขพื้นที่ป่ารวมจึงยังสูง แม้ร้อยละจะน้อยกว่าจังหวัดขนาดเล็กบางแห่ง

นี่คืออีกกรณีที่แสดงให้เห็นว่า อันดับจากจำนวนไร่ไม่ได้มีความหมายเดียวกับอันดับจากความหนาแน่นหรือสัดส่วนป่า

หากวัดจากจำนวนไร่ เชียงใหม่ ตาก และกาญจนบุรีจะเป็นสามอันดับแรก แต่หากวัดจากสัดส่วนป่าต่อพื้นที่จังหวัด กลุ่มนำจะเปลี่ยนเป็นแม่ฮ่องสอน ตาก ลำปาง เชียงใหม่ และแพร่

ยิ่งไปกว่านั้น จังหวัดอย่างลำพูน เพชรบุรี และระนองจะติด 10 อันดับด้านสัดส่วน แม้ไม่ติดรายชื่อ 10 จังหวัดที่มีป่ามากที่สุดด้านจำนวนไร่

ดังนั้น การบอกว่าจังหวัดใด “มีป่ามากที่สุด” โดยไม่ระบุหน่วยวัด อาจทำให้คนอ่านเข้าใจคลาดเคลื่อนได้ จังหวัดใหญ่ได้เปรียบเมื่อจัดอันดับด้วยจำนวนไร่ ขณะที่การใช้ร้อยละช่วยให้เห็นว่าป่ามีบทบาทมากเพียงใดเมื่อเทียบกับพื้นที่ของจังหวัดนั้นเอง

อีกจุดที่ไม่ควรมองข้ามคือ พื้นที่ป่าที่ปรากฏจากดาวเทียมไม่ได้บอกทุกอย่างเกี่ยวกับสภาพระบบนิเวศ ป่าขนาดเท่ากันอาจมีชนิดป่า ความต่อเนื่อง ความสมบูรณ์ และแรงกดดันจากการใช้ประโยชน์ที่ดินแตกต่างกันมาก

รายชื่อ 10 จังหวัดนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันว่าใครมีตัวเลขมากกว่า แต่ช่วยให้เห็นว่าแนวผืนป่าขนาดใหญ่ของไทยกระจุกตัวอยู่ทางภาคเหนือและภาคตะวันตกอย่างชัดเจน และเพียงสิบจังหวัดก็รวมพื้นที่ป่าไว้มากกว่าครึ่งหนึ่งของทั้งประเทศแล้ว