10 จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุมากที่สุด

จังหวัดที่มีผู้สูงอายุมากที่สุด อาจไม่ใช่จังหวัดที่มี “จำนวน” ผู้สูงอายุมากที่สุด เพราะคำสองคำนี้วัดคนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง

จังหวัดขนาดใหญ่อาจมีผู้สูงอายุหลายแสนคน แต่เมื่อเทียบกับประชากรทุกวัยแล้ว สัดส่วนอาจไม่สูงเท่าจังหวัดขนาดเล็กที่มีคนวัยเด็กและวัยทำงานเหลืออยู่น้อยกว่า

ข้อมูลจากการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า จังหวัดที่มีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงสุด 10 อันดับแรกอยู่ในภาคเหนือทั้งหมด โดยแต่ละจังหวัดมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปคิดเป็นประมาณหนึ่งในสี่ของประชากรทั้งจังหวัด

จุดที่น่าสนใจยิ่งกว่ารายชื่อคือ อันดับต้น ๆ มีค่าต่างกันเพียงเศษเสี้ยวของจุดร้อยละ จึงควรมองจังหวัดเหล่านี้เป็น “กลุ่มพื้นที่ที่มีสัดส่วนสูงมากใกล้เคียงกัน” มากกว่าจะตีความว่าอันดับหนึ่งแตกต่างจากอันดับสองอย่างชัดเจน

สัดส่วนผู้สูงอายุวัดอย่างไร

บทความนี้ใช้คำว่า “ผู้สูงอายุ” หมายถึงประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไป และคำนวณสัดส่วนด้วยสูตร จำนวนประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไป หารด้วยประชากรทุกช่วงอายุในจังหวัด แล้วคูณด้วย 100

ข้อมูลมาจากการสำรวจครัวเรือนตัวอย่าง 86,880 ครัวเรือนทั่วประเทศ ระหว่างเดือนเมษายน–มิถุนายน 2567 จึงเป็นค่าประมาณจากการสำรวจ ไม่ใช่จำนวนประชากรตามทะเบียนราษฎร ณ วันใดวันหนึ่ง

สำนักงานสถิติแห่งชาติรายงานว่า ในปี 2567 ประเทศไทยมีประชากรสูงอายุประมาณ 14.03 ล้านคน หรือร้อยละ 20.0 ของประชากรทั้งหมด ขณะที่ภาคเหนือมีสัดส่วนสูงสุดในบรรดาภูมิภาคที่ร้อยละ 26.2

อันดับต่อไปนี้คำนวณจากจำนวนประชากรทั้งหมดและจำนวนประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปในตารางสถิติของรายงานฉบับเดียวกัน เพื่อแสดงค่าทศนิยมสองตำแหน่ง

1. น่าน — 26.64%

น่านอยู่ในอันดับหนึ่งด้วยค่าประมาณ 26.6438% หรือมีผู้สูงอายุราว 115,400 คน จากประชากรประมาณ 433,121 คน

ตัวเลขนี้หมายความว่า เมื่อพบประชากรน่านทุก 100 คน โดยเฉลี่ยจะมีคนอายุ 60 ปีขึ้นไปเกือบ 27 คน อย่างไรก็ตาม น่านนำหน้าอุตรดิตถ์เพียงประมาณ 0.003 จุดร้อยละ ซึ่งน้อยเกินกว่าจะใช้บอกว่าทั้งสองจังหวัดมีโครงสร้างประชากรต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

2. อุตรดิตถ์ — 26.64%

อุตรดิตถ์มีผู้สูงอายุประมาณ 105,086 คน จากประชากรรวมประมาณ 394,459 คน คิดเป็น 26.6405%

ค่าที่ได้เกือบเท่ากับน่านและสุโขทัย เมื่อรายงานด้วยทศนิยมเพียงหนึ่งตำแหน่ง ทั้งสามจังหวัดจะแสดงค่าเท่ากันที่ 26.6% ความแตกต่างของอันดับจึงเกิดจากการคำนวณด้วยตัวเลขที่ละเอียดกว่าเท่านั้น

3. สุโขทัย — 26.64%

สุโขทัยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปราว 160,351 คน จากประชากรทั้งหมดประมาณ 602,009 คน หรือ 26.6360%

แม้จะอยู่ลำดับสาม แต่สัดส่วนต่างจากน่านเพียงประมาณ 0.008 จุดร้อยละ ภาพที่ชัดกว่าตัวอันดับคือ ทั้งสามจังหวัดแรกมีผู้สูงอายุประมาณหนึ่งคนต่อประชากรทุกสี่คน

4. พะเยา — 26.61%

พะเยามีผู้สูงอายุประมาณ 93,714 คน จากประชากรรวม 352,203 คน คิดเป็น 26.6080%

จำนวนผู้สูงอายุของพะเยาไม่ถึงหนึ่งแสนคน แต่สัดส่วนกลับสูงเป็นอันดับต้น ๆ นี่เป็นตัวอย่างที่ช่วยอธิบายว่า “จำนวนมาก” กับ “สัดส่วนสูง” ไม่ใช่ความหมายเดียวกัน จังหวัดที่มีประชากรรวมน้อยก็สามารถมีสัดส่วนผู้สูงอายุสูงมากได้

5. อุทัยธานี — 26.60%

อุทัยธานีมีผู้สูงอายุประมาณ 71,108 คน ซึ่งเป็นจำนวนต่ำที่สุดในกลุ่ม 10 จังหวัดนี้ แต่เมื่อเทียบกับประชากรรวมประมาณ 267,298 คน กลับคิดเป็น 26.6025%

สำนักงานสถิติแห่งชาติจัดให้อุทัยธานีอยู่ในห้าจังหวัดที่มีร้อยละผู้สูงอายุสูงที่สุดของประเทศ แม้ในทางภูมิศาสตร์และการแบ่งภาคของบางหน่วยงาน อุทัยธานีอาจถูกจัดต่างกัน แต่ในรายงานฉบับนี้จังหวัดถูกแสดงอยู่ในกลุ่มภาคเหนือ

6. แพร่ — 26.60%

แพร่มีประชากรสูงอายุประมาณ 95,266 คน จากประชากรรวม 358,157 คน หรือคิดเป็น 26.5989%

ตัวเลขของแพร่ห่างจากอุทัยธานีเพียงประมาณ 0.004 จุดร้อยละ หากปัดเป็นทศนิยมหนึ่งตำแหน่งจะเท่ากันที่ 26.6% จึงไม่ควรนำลำดับที่ห้าและหกไปตีความเป็นความได้เปรียบหรือเสียเปรียบของจังหวัด

7. พิษณุโลก — 26.56%

พิษณุโลกมีผู้สูงอายุประมาณ 236,706 คน มากที่สุดในกลุ่ม 10 จังหวัดนี้ ขณะที่ประชากรรวมอยู่ที่ประมาณ 891,208 คน ทำให้มีสัดส่วน 26.5601%

จังหวัดนี้แสดงให้เห็นอีกด้านหนึ่งของข้อมูล เพราะพิษณุโลกไม่ได้มีเพียงสัดส่วนสูง แต่ยังต้องรองรับผู้สูงอายุในจำนวนมากด้วย ความต้องการด้านบริการสุขภาพ การเดินทาง และการดูแลระยะยาวจึงอาจต่างจากจังหวัดที่มีสัดส่วนใกล้กันแต่มีประชากรรวมน้อยกว่า

8. ลำปาง — 26.56%

ลำปางมีผู้สูงอายุประมาณ 181,332 คน จากประชากรรวม 682,796 คน คิดเป็น 26.5573%

ข้อมูลชุดอื่นที่อาศัยทะเบียนราษฎรอาจจัดอันดับลำปางไว้สูงกว่านี้ได้ เนื่องจากแหล่งข้อมูล ช่วงเวลา และวิธีนับประชากรต่างกัน บทความนี้จึงยึดผลการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติปี 2567 เพียงชุดเดียวตลอดการจัดอันดับ

9. นครสวรรค์ — 26.52%

นครสวรรค์มีประชากรสูงอายุประมาณ 235,671 คน จากประชากรรวม 888,723 คน หรือ 26.5179%

จำนวนผู้สูงอายุของนครสวรรค์ใกล้เคียงกับพิษณุโลกมาก แต่สัดส่วนต่ำกว่าเล็กน้อย เพราะฐานประชากรรวมแตกต่างกัน ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อการวางแผนบริการ เนื่องจากการดูทั้ง “จำนวนคน” และ “ร้อยละ” จะให้ภาพที่ครบกว่าการดูตัวเลขใดตัวเลขหนึ่ง

10. กำแพงเพชร — 26.51%

กำแพงเพชรปิดท้าย 10 อันดับแรกด้วยผู้สูงอายุประมาณ 206,479 คน จากประชากรรวม 778,828 คน คิดเป็น 26.5115%

สัดส่วนของกำแพงเพชรต่ำกว่าน่านเพียงประมาณ 0.13 จุดร้อยละ แม้อยู่ห่างกันถึงเก้าอันดับ จึงเห็นได้ชัดว่าจังหวัดทั้งสิบรวมตัวอยู่ในช่วงแคบมาก ตั้งแต่ประมาณ 26.51–26.64%

เมื่อ 10 อันดับแรกอยู่ในภาคเดียวกันทั้งหมด

การที่รายชื่อทั้งสิบอยู่ในภาคเหนือสอดคล้องกับผลสำรวจระดับภูมิภาค ซึ่งพบว่าภาคเหนือมีผู้สูงอายุร้อยละ 26.2 สูงกว่าภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่ร้อยละ 23.3 ภาคกลางร้อยละ 17.2 ภาคใต้ร้อยละ 16.9 และกรุงเทพมหานครร้อยละ 16.0

โครงสร้างเช่นนี้ไม่ได้เกิดจากคนมีอายุยืนเพียงปัจจัยเดียว แต่ควรมองร่วมกับอัตราเกิดที่ลดลง ขนาดประชากรวัยเด็กที่เล็กลง และการเคลื่อนย้ายของประชากรวัยทำงานไปยังพื้นที่ที่มีงานและโอกาสทางเศรษฐกิจมากกว่า ปัจจัยเหล่านี้สามารถทำให้สัดส่วนคนที่ยังอาศัยอยู่ในจังหวัดโน้มไปทางวัยสูงอายุ แม้จำนวนประชากรสูงอายุจะไม่ได้เพิ่มขึ้นในอัตราเดียวกันทุกพื้นที่

อีกตัวเลขที่สะท้อนความเปลี่ยนแปลงได้ชัดคือ สัดส่วนผู้สูงอายุของประเทศไทยเพิ่มจากร้อยละ 6.8 ในปี 2537 เป็นร้อยละ 20.0 ในปี 2567 เท่ากับว่าในเวลา 30 ปี ผู้สูงอายุไม่ได้เป็นประชากรกลุ่มเล็กอีกต่อไป แต่กลายเป็นหนึ่งในห้าของประชากรประเทศ

รายชื่อจังหวัดจึงไม่ควรถูกมองเป็นการแข่งขันว่าใคร “แก่กว่า” ใคร แต่เป็นสัญญาณสำหรับการออกแบบเมืองและบริการ ตั้งแต่ระบบขนส่งที่ขึ้นลงง่าย ทางเท้าที่ปลอดภัย โรงพยาบาลใกล้บ้าน การดูแลระยะยาว ที่อยู่อาศัย ไปจนถึงงานที่เหมาะกับผู้สูงอายุซึ่งยังต้องการทำงาน

และเพราะค่าของหลายจังหวัดอยู่ใกล้กันมาก การเปลี่ยนปีสำรวจ ฐานประชากร หรือใช้ข้อมูลทะเบียนราษฎรแทนผลสำรวจ ก็อาจทำให้อันดับสลับกันได้ สิ่งที่มั่นคงกว่าตัวลำดับคือ ภาคเหนือกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรอย่างเด่นชัด และการเตรียมพื้นที่ให้คนทุกวัยใช้ชีวิตได้สะดวกกำลังกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวของหลายจังหวัดแล้ว