10 จังหวัดที่ครัวเรือนแบกหนี้เฉลี่ยสูงที่สุด

จังหวัดที่มีหนี้ครัวเรือนเฉลี่ยสูงที่สุด อาจไม่ใช่จังหวัดที่มีรายได้น้อยที่สุด และไม่ได้แปลว่าคนในจังหวัดนั้นบริหารเงินไม่ดีเสมอไป เพราะยอดหนี้ก้อนใหญ่จำนวนมากเกิดจากการซื้อบ้าน ที่ดิน รถยนต์ หรือการลงทุนประกอบอาชีพ

การจัดอันดับนี้อ้างอิงรายงาน “รายได้และการกระจายรายได้ของครัวเรือน พ.ศ. 2566 ระดับจังหวัด” ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ โดยใช้ตัวเลข มูลค่าหนี้คงค้างเฉลี่ยเฉพาะครัวเรือนที่เป็นหนี้ ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยของทุกครัวเรือน และไม่ใช่จำนวนเงินที่ต้องผ่อนในแต่ละเดือน

ข้อมูลดังกล่าวนับรวมเงินกู้ในระบบและนอกระบบ ตลอดจนหนี้จากการเช่าซื้อ สินค้าผ่อน การซื้อเชื่อ การจำนำและการจำนอง รายละเอียดวัตถุประสงค์ของหนี้ปรากฏในตาราง 12 ของรายงาน

คำว่า “เทียบรายได้เฉลี่ยต่อเดือน” หมายถึงยอดหนี้คงค้างเป็นกี่เท่าของรายได้ทั้งสิ้นเฉลี่ยหนึ่งเดือน ไม่ได้หมายความว่าครัวเรือนต้องนำรายได้ทั้งหมดไปชำระหนี้ตามจำนวนเดือนดังกล่าว

1. นนทบุรี — 834,323 บาท

นนทบุรีมีหนี้เฉลี่ยต่อครัวเรือนที่เป็นหนี้สูงที่สุดในชุดข้อมูลนี้ โดยยอดหนี้ประมาณ 834,323 บาท เทียบเท่ารายได้ทั้งสิ้นเฉลี่ยประมาณ 16.5 เดือนของครัวเรือนที่มีหนี้

จุดสำคัญคือประมาณ 82.2% ของยอดหนี้ถูกจัดอยู่ในหมวดซื้อหรือเช่าซื้อบ้านและที่ดิน ซึ่งเป็นสัดส่วนสูงที่สุดในกลุ่มจังหวัดชั้นนำ สะท้อนว่าตัวเลขก้อนใหญ่ส่วนมากเชื่อมโยงกับสินทรัพย์ระยะยาว มากกว่าหนี้เพื่อใช้จ่ายในชีวิตประจำวันเพียงอย่างเดียว

2. ภูเก็ต — 790,478 บาท

ภูเก็ตอยู่ในอันดับ 2 ด้วยหนี้เฉลี่ย 790,478 บาท หรือประมาณ 16.8 เท่าของรายได้เฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือนที่เป็นหนี้

หนี้เพื่อบ้านและที่ดินมีสัดส่วน 68.9% ขณะที่หนี้เพื่อการอุปโภคบริโภคอื่น ๆ อยู่ที่ 23% โครงสร้างนี้ทำให้เห็นว่าค่าที่อยู่อาศัยมีบทบาทมาก แต่ภาระการใช้จ่ายของครัวเรือนก็เป็นส่วนที่มองข้ามไม่ได้ในจังหวัดซึ่งมีค่าครองชีพและกิจกรรมทางเศรษฐกิจเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวสูง

3. สงขลา — 653,718 บาท

สงขลามีหนี้เฉลี่ย 653,718 บาท สูงกว่าปทุมธานีเพียง 407 บาท แต่เมื่อเปรียบเทียบกับรายได้เฉลี่ยต่อเดือนแล้ว สงขลามีอัตราสูงถึง 20.9 เท่า มากที่สุดในบรรดาจังหวัดทั้งหมดตามรายงานฉบับนี้

โครงสร้างหนี้มีความหลากหลายกว่าหลายจังหวัด โดย 48.2% เป็นหนี้บ้านและที่ดิน 25.9% ใช้ประกอบธุรกิจ และ 21.7% เป็นหนี้เพื่อการอุปโภคบริโภค จึงไม่ควรมองตัวเลขของสงขลาผ่านเรื่องที่อยู่อาศัยเพียงด้านเดียว

4. ปทุมธานี — 653,311 บาท

ปทุมธานีมีหนี้เฉลี่ย 653,311 บาท คิดเป็นประมาณ 13.3 เท่าของรายได้เฉลี่ยต่อเดือน ซึ่งต่ำกว่าสงขลาอย่างเห็นได้ชัด แม้ยอดเงินคงค้างของทั้งสองจังหวัดแทบไม่ต่างกัน

ประมาณ 63.2% เป็นหนี้เพื่อซื้อหรือเช่าซื้อบ้านและที่ดิน ส่วนอีก 29.6% เป็นหนี้เพื่อการอุปโภคบริโภค ตัวเลขนี้สอดคล้องกับลักษณะของพื้นที่อยู่อาศัยขนาดใหญ่รอบกรุงเทพฯ ซึ่งมีทั้งบ้านจัดสรร การเดินทางไปทำงาน และค่าใช้จ่ายของครัวเรือนเมือง

5. ราชบุรี — 605,870 บาท

ราชบุรีเป็นจังหวัดเดียวในภาคกลางตอนล่างที่ติดกลุ่มห้าอันดับแรก ด้วยหนี้เฉลี่ย 605,870 บาท หรือ 16.9 เท่าของรายได้เฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือนที่เป็นหนี้

หนี้บ้านและที่ดินคิดเป็น 53.8% ขณะที่หนี้เพื่อการอุปโภคบริโภคมีสัดส่วน 34.6% จึงเป็นอีกจังหวัดที่ยอดหนี้ไม่ได้มาจากสินทรัพย์ประเภทเดียว การตีความว่าหนี้สูงเพราะราคาบ้านอย่างเดียวอาจไม่ครอบคลุมภาพทั้งหมด

6. ชลบุรี — 589,509 บาท

ชลบุรีมีหนี้เฉลี่ย 589,509 บาท แต่เมื่อเทียบรายได้เฉลี่ยต่อเดือนอยู่ที่ 12.7 เท่า ต่ำกว่าหลายจังหวัดที่มียอดหนี้น้อยกว่า

เกือบ 60% เป็นหนี้บ้านและที่ดิน และอีก 38.8% เป็นหนี้เพื่อการอุปโภคบริโภค จังหวัดนี้มีทั้งเมืองอุตสาหกรรม แหล่งงาน พื้นที่พักอาศัย และเมืองท่องเที่ยว จึงมีความต้องการสินเชื่อหลายรูปแบบ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลสำรวจไม่ได้ระบุว่าปัจจัยใดเป็นสาเหตุโดยตรงของการกู้แต่ละครัวเรือน

7. สมุทรปราการ — 565,229 บาท

หนี้เฉลี่ยของครัวเรือนที่เป็นหนี้ในสมุทรปราการอยู่ที่ 565,229 บาท หรือประมาณ 13.9 เท่าของรายได้เฉลี่ยต่อเดือน

สิ่งที่โดดเด่นคือ 80.6% ของยอดหนี้เป็นหนี้บ้านและที่ดิน สูงเป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศ ขณะที่หนี้เพื่อการอุปโภคบริโภคอยู่ที่ 18.2% ตัวเลขจึงสะท้อนภาระสินเชื่อที่อยู่อาศัยของพื้นที่เมืองและอุตสาหกรรมรอบกรุงเทพฯ มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่าครัวเรือนมีปัญหาหนี้บริโภคสูงที่สุด

8. นครศรีธรรมราช — 529,333 บาท

นครศรีธรรมราชมีหนี้เฉลี่ย 529,333 บาท คิดเป็น 12.1 เท่าของรายได้เฉลี่ยต่อเดือน ซึ่งเป็นอัตราต่ำที่สุดในกลุ่ม 10 จังหวัดนี้

องค์ประกอบหนี้กระจายอยู่หลายด้าน ได้แก่ บ้านและที่ดิน 42.4% การอุปโภคบริโภค 25.9% การประกอบธุรกิจ 16.8% และการเกษตร 12.6% ทำให้จังหวัดนี้แสดงภาพของเศรษฐกิจครัวเรือนที่ผสมระหว่างเมือง ธุรกิจ และภาคเกษตรได้ค่อนข้างชัดเจน

9. พิจิตร — 527,284 บาท

พิจิตรเป็นจังหวัดที่น่าสนใจที่สุดแห่งหนึ่งในรายชื่อ เพราะแม้ไม่ใช่เมืองใหญ่หรือจังหวัดปริมณฑล แต่มีหนี้เฉลี่ยสูงถึง 527,284 บาท และเทียบเท่ารายได้เฉลี่ยประมาณ 18.4 เดือน

ต่างจากจังหวัดเมือง หนี้ก้อนใหญ่ที่สุดของพิจิตรมาจากการเกษตร คิดเป็น 39.7% รองลงมาคือบ้านและที่ดิน 31.4% และการอุปโภคบริโภค 26.4% จึงสะท้อนว่าหนี้สูงไม่ได้เป็นปรากฏการณ์ของเมืองหรือสินเชื่อบ้านเท่านั้น

10. พระนครศรีอยุธยา — 525,410 บาท

พระนครศรีอยุธยาปิดท้ายสิบอันดับแรกด้วยหนี้เฉลี่ย 525,410 บาท หรือประมาณ 12.3 เท่าของรายได้เฉลี่ยต่อเดือนของครัวเรือนที่เป็นหนี้

ประมาณ 61.8% เป็นหนี้บ้านและที่ดิน ขณะที่ 35% เป็นหนี้เพื่อการอุปโภคบริโภค ด้วยลักษณะพื้นที่ซึ่งมีทั้งชุมชนเมือง แหล่งงานอุตสาหกรรม และพื้นที่เกษตร ตัวเลขเฉลี่ยจึงรวมครัวเรือนหลากหลายกลุ่มไว้ด้วยกัน ไม่ควรนำไปเหมารวมถึงคนทั้งจังหวัด

เบื้องหลังอันดับที่ตัวเลขก้อนเดียวอธิบายไม่หมด

จุดร่วมสำคัญคือ 6 ใน 10 จังหวัดมีหนี้บ้านและที่ดินเป็นสัดส่วนเกินครึ่ง ได้แก่ นนทบุรี ภูเก็ต ปทุมธานี ราชบุรี ชลบุรี สมุทรปราการ และพระนครศรีอยุธยา หากนับตามตัวเลขจริงจะเป็น 7 จังหวัด ตัวเลขหนี้สูงจึงอาจมาพร้อมการถือครองสินทรัพย์ ไม่ได้หมายถึงหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดทรัพย์สินทั้งหมด

อีกด้านหนึ่ง พิจิตรมีหนี้การเกษตรเด่นชัด ส่วนนครศรีธรรมราชและสงขลามีองค์ประกอบหนี้กระจายหลายวัตถุประสงค์ แสดงให้เห็นว่าภาระหนี้ของแต่ละพื้นที่เกิดขึ้นภายใต้โครงสร้างเศรษฐกิจที่ต่างกัน

การดูแค่อันดับยอดหนี้จึงยังไม่เพียงพอ หากต้องการประเมินว่าพื้นที่ใด “แบกภาระหนัก” จริง ควรพิจารณารายได้ ความสามารถในการผ่อนชำระ ทรัพย์สินที่เกิดจากหนี้ อัตราดอกเบี้ย และสัดส่วนครัวเรือนที่มีหนี้ประกอบกันด้วย

รายชื่อสิบจังหวัดนี้ไม่ได้เป็นตารางตัดสินว่าสถานะการเงินของจังหวัดใดดีหรือแย่ แต่ช่วยเปิดให้เห็นว่า เบื้องหลังคำว่า “หนี้ครัวเรือน” มีทั้งบ้าน ธุรกิจ การเกษตร และค่าใช้จ่ายประจำวันซ่อนอยู่ในตัวเลขเดียวกัน