ในสมัยโบราณ คนจีนมีกี่ชื่อ? ทำไมคนคนเดียวถึงมีชื่อเรียกหลายแบบ

        หากคุณเคยดูซีรีส์จีนย้อนยุคหรืออ่านนิยายกำลังภายใน คงเคยสงสัยว่าทำไมตัวละครคนเดียวถึงมีชื่อหลายชื่อ บางครั้งในวัยเด็กถูกเรียกชื่อหนึ่ง โตขึ้นกลับถูกเรียกอีกชื่อหนึ่ง ขณะที่เพื่อนสนิทเรียกอีกแบบ ส่วนลูกน้องหรือขุนนางก็ใช้ชื่ออีกชื่อหนึ่ง จนหลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นคนละคน ทั้งที่จริงแล้วเป็นคนเดียวกัน ในวัฒนธรรมจีนโบราณ การมีชื่อหลายชื่อถือเป็นเรื่องปกติ โดยแต่ละชื่อมีความหมายและใช้ในโอกาสที่แตกต่างกัน บางคนอาจมีเพียง 2–3 ชื่อ ขณะที่ชนชั้นสูง นักปราชญ์ หรือกวีชื่อดัง อาจมีมากกว่า 5 ชื่อเลยทีเดียว

        1. แซ่ (姓 – ซิ่ง)

        สิ่งแรกที่ทุกคนมีคือ "แซ่" ซึ่งหมายถึงนามสกุลหรือสายตระกูล แซ่เป็นสิ่งที่สืบทอดจากบรรพบุรุษ ใช้บ่งบอกว่ามาจากตระกูลใด เช่น

• หลี่ (李)

• จาง (張)

• หวัง (王)

• หลิว (劉)

• เฉิน (陳)

        ในอดีต แซ่มีความสำคัญอย่างมาก เพราะสะท้อนชาติกำเนิด ฐานะ และความสัมพันธ์ของแต่ละตระกูล

        2. ชื่อจริง (名 – หมิง)

        หลังจากเกิด พ่อแม่จะตั้งชื่อจริงให้ลูก ชื่อนี้ใช้ในเอกสารทางการ และใช้ในช่วงวัยเด็กเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม ในสังคมจีนโบราณ การเรียกผู้ใหญ่ด้วยชื่อจริงโดยตรงถือว่าไม่สุภาพ โดยเฉพาะคนที่อายุมากกว่า ครู อาจารย์ หรือผู้มีตำแหน่งสูง ดังนั้น เมื่อโตขึ้น ผู้คนมักจะไม่เรียกกันด้วยชื่อจริงอีกต่อไป

        3. ชื่อรอง หรือ "จื้อ" (字)

        เมื่อผู้ชายมีอายุประมาณ 20 ปี หรือหญิงสาวเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ จะได้รับ "ชื่อรอง" ชื่อรองถือเป็นสัญลักษณ์ของการก้าวเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ และมักมีความหมายเชื่อมโยงกับชื่อจริง หลังจากได้รับชื่อรองแล้ว เพื่อนร่วมรุ่น คนในสังคม และผู้ใหญ่ มักเรียกบุคคลนั้นด้วยชื่อรองแทนชื่อจริง ตัวอย่างที่มีชื่อเสียงคือ

• ขงจื๊อ ชื่อจริง "ชิว" (丘) ชื่อรอง "จ้งหนี" (仲尼)

• ขงเบ้ง ชื่อจริง "จูกัดเลี่ยง" ชื่อรอง "ข่งหมิง" (孔明)

• โจโฉ ชื่อรอง "เมิ่งเต๋อ" (孟德)

• กวนอู ชื่อรอง "อวิ๋นฉาง" (雲長)

        นี่คือเหตุผลที่ในสามก๊ก ตัวละครเดียวกันอาจถูกเรียกหลายชื่อ

        4. สมญา หรือ "ห้าว" (號)

        นักปราชญ์ กวี พระ หรือศิลปิน มักตั้งสมญาให้ตัวเอง สมญาไม่ได้ใช้ในชีวิตประจำวัน แต่ใช้ในวงการวรรณกรรม งานเขียน หรือเพื่อแสดงอุดมคติของเจ้าของ หลายคนอาจมีสมญาหลายชื่อ และเปลี่ยนไปตามช่วงชีวิต ตัวอย่างเช่น

• ซูตงพอ ใช้สมญา "ตงพอจวีซื่อ"

• โอวหยางซิ่ว ใช้สมญา "ผู้เฒ่าหกหนึ่ง"

        บางคนมีชื่อเสียงจากสมญามากกว่าชื่อจริงเสียอีก

        5. ชื่อในวัยเด็ก (乳名)

        เด็กเล็กมักมีชื่อเล่นที่ใช้เฉพาะในครอบครัว คนจีนโบราณเชื่อว่า การตั้งชื่อเล่นธรรมดา หรือบางครั้งตั้งให้น่าเกลียดเล็กน้อย จะช่วยป้องกันภูตผีหรือสิ่งไม่ดีไม่ให้มารบกวนเด็ก ชื่อประเภทนี้จะไม่ใช้เมื่อโตเป็นผู้ใหญ่

        6. ชื่อหลังเสียชีวิต

        บุคคลสำคัญ โดยเฉพาะจักรพรรดิ ขุนนาง และผู้มีคุณูปการต่อแผ่นดิน มักได้รับชื่อเพิ่มเติมหลังเสียชีวิต เช่น

• พระนามหลังสวรรคต

• พระนามในวิหารบรรพชน

• พระนามเชิดชูเกียรติ

        ชื่อเหล่านี้ใช้ในหน้าประวัติศาสตร์และพิธีกรรมราชสำนัก จึงไม่น่าแปลกใจที่จักรพรรดิองค์เดียวจะมีชื่อหลายแบบจนคนรุ่นหลังสับสน

        แล้วคนจีนโบราณมีทั้งหมดกี่ชื่อ?

        คำตอบคือ "ไม่มีจำนวนตายตัว" โดยทั่วไป คนธรรมดาอาจมี

• แซ่

• ชื่อจริง

• ชื่อรอง

        รวมประมาณ 3 ชื่อ แต่หากเป็นชนชั้นสูง นักปราชญ์ หรือจักรพรรดิ อาจมี

• แซ่

• ชื่อจริง

• ชื่อรอง

• สมญา

• ชื่อวัยเด็ก

• พระนามหลังสิ้นพระชนม์

• พระนามในวิหาร

• พระนามเฉลิมพระเกียรติ

        รวมแล้วอาจมีมากกว่า 7–8 ชื่อ

        ทำไมต้องมีหลายชื่อ?

        การมีหลายชื่อไม่ใช่ความซับซ้อนโดยไร้เหตุผล แต่สะท้อนค่านิยมของสังคมจีนโบราณ ชื่อนั้นบอกถึงวัย ฐานะ ความสัมพันธ์ และระดับความเคารพระหว่างผู้คน การเรียกชื่อผิดอาจถือว่าเสียมารยาท หรือในบางกรณีอาจถูกมองว่าเป็นการดูหมิ่น ด้วยเหตุนี้ การเลือกใช้ชื่อให้เหมาะสมจึงเป็นส่วนหนึ่งของมารยาทและวัฒนธรรมจีนมาอย่างยาวนาน

        สรุป

        เมื่อดูซีรีส์จีนแล้วพบว่าตัวละครคนหนึ่งมีหลายชื่อ ไม่ได้หมายความว่ามีหลายตัวตน แต่เป็นผลจากธรรมเนียมการตั้งชื่อของจีนโบราณ คนคนหนึ่งอาจมีแซ่ ชื่อจริง ชื่อรอง สมญา ชื่อเล่นในวัยเด็ก รวมถึงชื่อที่ได้รับหลังเสียชีวิต ซึ่งแต่ละชื่อล้วนมีหน้าที่และความหมายต่างกัน

ดังนั้น หากครั้งหน้าคุณดูซีรีส์จีนแล้วได้ยินตัวละครถูกเรียกหลายชื่อ ก็ไม่ต้องตกใจ เพราะทั้งหมดนั้นอาจหมายถึงคนคนเดียว เพียงแต่ผู้พูดกำลังเลือกใช้ชื่อให้เหมาะกับความสัมพันธ์และบริบทในขณะนั้นนั่นเอง