ทำไมประเทศไทยจึงมี 77 จังหวัด ทั้งที่ในอดีตเคยมีมากกว่านี้? เปิดประวัติการแบ่งเขตการปกครองที่หลายคนอาจไม่เคยรู้

ทำไมประเทศไทยจึงมี 77 จังหวัด ทั้งที่ในอดีตเคยมีมากกว่านี้? เปิดประวัติการแบ่งเขตการปกครองที่หลายคนอาจไม่เคยรู้

ปัจจุบันประเทศไทยมี 77 จังหวัด (รวมกรุงเทพมหานคร) ซึ่งเป็นจำนวนที่คนไทยคุ้นเคยกันมาตั้งแต่สมัยเรียนหนังสือ แต่หลายคนอาจไม่ทราบว่า ในอดีตประเทศไทยไม่ได้มีจำนวนจังหวัดเท่านี้ และบางช่วงเวลาก็มีจำนวนมากกว่าปัจจุบัน เนื่องจากมีการยุบ รวม แยก และเปลี่ยนฐานะของเมืองอยู่หลายครั้งตามการปฏิรูประบบการปกครอง

 

จาก "เมือง" สู่ "จังหวัด"

 

ก่อนปลายศตวรรษที่ 19 ประเทศไทยยังไม่ได้ใช้คำว่า "จังหวัด" เหมือนในปัจจุบัน แต่แบ่งการปกครองออกเป็น เมือง ซึ่งแต่ละเมืองมีเจ้าเมืองเป็นผู้ดูแล และขึ้นตรงต่อพระมหากษัตริย์หรือเมืองใหญ่

 

ในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการปฏิรูประบบราชการครั้งใหญ่ โดยจัดตั้งระบบ เทศาภิบาล เพื่อรวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง ลดการปกครองแบบหัวเมืองเดิม และทำให้การบริหารประเทศมีมาตรฐานเดียวกัน

 

หลังจากนั้น เมืองต่าง ๆ จึงค่อย ๆ พัฒนาเป็น "จังหวัด" ตามระบบการปกครองสมัยใหม่

 

ทำไมในอดีตจึงมีจังหวัดมากกว่าปัจจุบัน

 

เมื่อประเทศไทยเริ่มใช้ระบบจังหวัดอย่างจริงจัง มีจังหวัดขนาดเล็กจำนวนมากที่ตั้งขึ้นเพื่อให้ดูแลประชาชนได้ทั่วถึง แต่เมื่อเวลาผ่านไป รัฐบาลพบว่าหลายจังหวัดมีประชากรน้อย พื้นที่ไม่กว้าง หรืออยู่ใกล้จังหวัดใหญ่จนสามารถบริหารร่วมกันได้ จึงมีการยุบรวมเพื่อให้การบริหารมีประสิทธิภาพมากขึ้น

 

ตัวอย่างจังหวัดที่เคยมีอยู่ในอดีตแต่ถูกยุบหรือรวมเข้ากับจังหวัดอื่น ได้แก่

 

- จังหวัดธัญบุรี (รวมกับจังหวัดปทุมธานี)

- จังหวัดมีนบุรี (รวมเข้ากับพระนคร ก่อนเป็นส่วนหนึ่งของกรุงเทพมหานคร)

- จังหวัดพระประแดง (รวมกับจังหวัดสมุทรปราการ)

- จังหวัดนนทบุรี เคยถูกยุบรวมช่วงหนึ่ง ก่อนจัดตั้งขึ้นใหม่

- จังหวัดสมุทรปราการ เคยถูกยุบรวมช่วงหนึ่ง ก่อนกลับมาเป็นจังหวัดอีกครั้ง

 

การยุบจังหวัดส่วนใหญ่เกิดขึ้นในช่วงหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 และในช่วงที่รัฐบาลต้องการลดค่าใช้จ่ายในการบริหารราชการ

 

การจัดตั้งจังหวัดใหม่

 

แม้หลายจังหวัดจะถูกยุบ แต่ประเทศไทยก็มีการจัดตั้งจังหวัดใหม่ในเวลาต่อมา เพื่อให้การบริหารพื้นที่ห่างไกลมีประสิทธิภาพมากขึ้น

 

ตัวอย่างเช่น

 

- จังหวัดอำนาจเจริญ แยกจากจังหวัดอุบลราชธานี เมื่อปี พ.ศ. 2536

- จังหวัดหนองบัวลำภู แยกจากจังหวัดอุดรธานี เมื่อปี พ.ศ. 2536

- จังหวัดสระแก้ว แยกจากจังหวัดปราจีนบุรี เมื่อปี พ.ศ. 2536

 

การจัดตั้งทั้งสามจังหวัดนี้ ทำให้จำนวนจังหวัดของประเทศไทยเพิ่มขึ้นเป็น 76 จังหวัด (ไม่นับกรุงเทพมหานคร)

 

แล้วกรุงเทพมหานครนับเป็นจังหวัดหรือไม่

 

แม้กรุงเทพมหานครจะมีฐานะเป็น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ แต่ในทางการปกครองและการนับจำนวนจังหวัดของประเทศ จะนับรวมกรุงเทพมหานครเป็นหนึ่งใน 77 จังหวัดของประเทศไทย

 

เหตุใดจึงไม่มีการตั้งจังหวัดใหม่บ่อยเหมือนในอดีต

 

การจัดตั้งจังหวัดใหม่ในปัจจุบันต้องพิจารณาหลายปัจจัย เช่น

 

- จำนวนประชากร

- ความเหมาะสมของพื้นที่

- งบประมาณในการจัดตั้งหน่วยงานราชการ

- ความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน

- ความจำเป็นในการบริหารราชการ

 

ด้วยเหตุนี้ การตั้งจังหวัดใหม่จึงเกิดขึ้นได้ยากกว่าสมัยก่อน และต้องผ่านกระบวนการพิจารณาหลายขั้นตอน

 

หากมีประชากรเพิ่มขึ้น จะมีจังหวัดที่ 78 หรือไม่

 

ในทางกฎหมาย ประเทศไทยสามารถจัดตั้งจังหวัดใหม่ได้ หากมีเหตุผลและความจำเป็นเพียงพอ แต่จนถึงปัจจุบัน ยังไม่มีการประกาศจัดตั้งจังหวัดใหม่เพิ่มเติมจาก 77 จังหวัด เนื่องจากโครงสร้างการปกครองในปัจจุบันยังรองรับการบริหารพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม

 

สรุป

 

ประเทศไทยมี 77 จังหวัด ในปัจจุบัน เพราะผ่านการปฏิรูประบบการปกครอง การยุบรวมจังหวัดขนาดเล็ก และการจัดตั้งจังหวัดใหม่ตามความจำเป็นตลอดหลายร้อยปี จากเดิมที่เคยมีเมืองและจังหวัดจำนวนมาก ก่อนจะปรับโครงสร้างให้เหมาะสมกับการบริหารราชการสมัยใหม่ โดยจังหวัดล่าสุดที่ได้รับการจัดตั้งคือ อำนาจเจริญ, หนองบัวลำภู และ สระแก้ว ในปี พ.ศ. 2536 ซึ่งทำให้ประเทศไทยมีจำนวน 77 จังหวัด รวมกรุงเทพมหานครมาจนถึงปัจจุบัน