ว่าราชการหลังม่าน: ทำไมซูสีไทเฮาจึงต้องปกครองจีนจากหลังม่าน?

เมื่อพูดถึงการเมืองจีนในช่วงปลายราชวงศ์ชิง ชื่อของ ซูสีไทเฮา มักถูกจดจำในฐานะสตรีผู้ทรงอำนาจที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์จีน แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้พระนางจะมีอำนาจควบคุมราชสำนักอย่างมาก พระนางกลับไม่ได้ประทับบนบัลลังก์หรือประกาศตนเป็นจักรพรรดินีผู้ปกครองแผ่นดิน แต่เลือกใช้วิธีที่เรียกว่า “ว่าราชการหลังม่าน”

เหตุใดสตรีผู้มีอำนาจเช่นนี้จึงต้องซ่อนตัวอยู่หลังม่าน?

ม่านที่กั้นระหว่างอำนาจกับธรรมเนียม

“ว่าราชการหลังม่าน” หรือ ฉุยเหลียนทิงเจิ้ง (垂帘听政) เป็นธรรมเนียมการปกครองที่ให้พระพันปีหรือผู้สำเร็จราชการคอยกำกับราชการ โดยประทับอยู่หลังม่าน ขณะที่จักรพรรดิยังคงเป็นผู้ปกครองอย่างเป็นทางการ

ในสังคมจีนโบราณที่ได้รับอิทธิพลจากแนวคิดขงจื๊อ บทบาทของผู้ชายและผู้หญิงถูกแบ่งแยกอย่างชัดเจน “ฝ่ายหน้า” คือพื้นที่ของจักรพรรดิและขุนนางชาย ส่วน “ฝ่ายใน” คือพื้นที่ของสตรีในราชสำนัก

ดังนั้น การที่สตรีออกมานั่งว่าราชการต่อหน้าขุนนางจำนวนมากจึงถือเป็นเรื่องผิดธรรมเนียมอย่างยิ่ง

ม่านจึงกลายเป็นสิ่งที่ช่วยรักษาภาพลักษณ์ว่า พระพันปียังคงอยู่ในขอบเขตของฝ่ายใน แม้ในความเป็นจริงจะมีอำนาจตัดสินใจเรื่องบ้านเมือง

จุดเริ่มต้นของอำนาจซูสีไทเฮา

หลังจากจักรพรรดิเสียนเฟิงสิ้นพระชนม์ในปี ค.ศ. 1861 พระโอรสของพระองค์ คือจักรพรรดิถงจื้อ ยังทรงพระเยาว์ ทำให้ต้องมีผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

ซูสีไทเฮา ซึ่งเป็นพระราชมารดาของจักรพรรดิองค์ใหม่ จึงเข้ามามีบทบาทในการบริหารราชการ ร่วมกับจักรพรรดินีซืออันและขุนนางบางกลุ่ม

จากจุดนั้น พระนางเริ่มใช้ระบบว่าราชการหลังม่าน เพื่อควบคุมทิศทางของราชสำนัก

ทำไมไม่ขึ้นเป็นจักรพรรดิเอง?

ในประวัติศาสตร์จีนเคยมีสตรีที่ขึ้นครองบัลลังก์โดยตรง เช่น จักรพรรดินีอู่เจ๋อเทียนแห่งราชวงศ์ถัง แต่กรณีดังกล่าวถือเป็นข้อยกเว้นและถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างมาก

สำหรับราชวงศ์ชิง การที่ซูสีไทเฮาประกาศตนเป็นจักรพรรดินีปกครองประเทศ อาจสร้างความเสียหายต่อความชอบธรรมของราชวงศ์

ดังนั้น การอยู่หลังม่านจึงเป็นวิธีที่ชาญฉลาดทางการเมือง เพราะพระนางสามารถใช้อำนาจได้เต็มที่ ขณะเดียวกันก็ยังรักษารูปแบบเดิมของราชวงศ์เอาไว้

ม่านไม่ได้แปลว่าไม่มีอำนาจ

แม้อยู่หลังม่าน ซูสีไทเฮาสามารถ:

• แต่งตั้งหรือปลดขุนนางระดับสูง

• กำหนดนโยบายสำคัญของประเทศ

• ควบคุมการตัดสินใจของจักรพรรดิ

• มีบทบาทต่อการทหารและการต่างประเทศ

โดยเฉพาะในช่วงรัชสมัยจักรพรรดิกวางซวี่ พระนางยังคงเป็นผู้มีอิทธิพลสูงสุดในราชสำนัก แม้จักรพรรดิจะทรงเจริญพระชนมายุแล้ว

ม่านแห่งอำนาจ หรือม่านแห่งข้อจำกัด?

การว่าราชการหลังม่านจึงเป็นสิ่งที่สะท้อนความขัดแย้งในสังคมจีนโบราณ

ด้านหนึ่ง มันแสดงให้เห็นข้อจำกัดที่ผู้หญิงต้องเผชิญ เพราะไม่สามารถปกครองอย่างเปิดเผยได้

แต่อีกด้านหนึ่ง มันก็เป็นเครื่องมือที่ทำให้ซูสีไทเฮาสามารถก้าวขึ้นมาเป็นบุคคลที่ทรงอำนาจที่สุดของจีนในช่วงปลายราชวงศ์ชิง

ท้ายที่สุด “ม่าน” ที่ดูเหมือนเป็นสิ่งกีดขวาง กลับกลายเป็นฉากหลังที่ทำให้ซูสีไทเฮาสามารถบริหารอำนาจเหนือราชสำนักได้ยาวนานหลายทศวรรษ

เพราะในโลกการเมือง บางครั้งผู้ที่อยู่หลังม่าน อาจเป็นผู้กำหนดทิศทางของทั้งแผ่นดิน