ถ่ายรูปคนอื่นแล้วโพสต์ลงโซเชียลผิดกฎหมายหรือไม่ ต้องดูเรื่องใดบ้าง

หลายคนคงเคยเจอสถานการณ์แบบนี้ เวลาไปเที่ยว งานกิจกรรม หรืออยู่ในที่สาธารณะ แล้วเผลอถ่ายติดคนอื่นมาในภาพ บางคนเห็นว่าภาพสวย บรรยากาศดี หรือมีเรื่องราวน่าสนใจ ก็อยากนำไปโพสต์บนโซเชียล แต่พอเป็นภาพที่มีใบหน้าหรือข้อมูลของคนอื่นเข้ามาเกี่ยวข้อง คำถามหนึ่งก็มักตามมาว่า แบบนี้ผิดกฎหมายหรือไม่

เรื่องนี้ไม่ได้มีคำตอบแบบว่าถ่ายได้หรือถ่ายไม่ได้เสมอไป เพราะกฎหมายจะมองหลายอย่างประกอบกัน เช่น ถ่ายเพื่ออะไร นำภาพไปใช้แบบไหน คนในภาพได้รับความเสียหายหรือไม่ และมีการเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวมากเกินจำเป็นหรือเปล่า

สมัยก่อนการถ่ายรูปคนอื่นอาจจบแค่เก็บไว้ในอัลบั้มส่วนตัว แต่ทุกวันนี้เมื่อภาพหนึ่งภาพถูกนำขึ้นอินเทอร์เน็ต มันสามารถถูกแชร์ต่อได้หลายครั้งในเวลาไม่นาน ภาพที่เจ้าของโพสต์มองว่าเป็นเรื่องเล็ก อาจกลายเป็นเรื่องใหญ่สำหรับคนในภาพได้

กฎหมายไทยมีหลักเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล โดยเฉพาะข้อมูลที่สามารถระบุตัวบุคคลได้ เช่น ใบหน้า ชื่อ นามสกุล หรือข้อมูลอื่นที่ทำให้รู้ว่าเป็นใคร การนำข้อมูลเหล่านี้ไปเผยแพร่จึงควรระวังเรื่องความเหมาะสมและสิทธิของเจ้าของข้อมูล

ตัวอย่างง่าย ๆ คือ การถ่ายภาพบรรยากาศในงานเทศกาล มีคนจำนวนมากอยู่ในภาพ อาจแตกต่างจากการถ่ายเจาะใบหน้าของคนหนึ่งคนแล้วนำไปโพสต์พร้อมข้อความล้อเลียน วิจารณ์ หรือทำให้คนอื่นเข้าใจผิด เพราะผลกระทบที่เกิดขึ้นไม่เหมือนกัน

อีกเรื่องที่หลายคนมองข้ามคือเจตนาของการโพสต์ ภาพที่ลงเพื่อแบ่งปันความทรงจำส่วนตัว กับภาพที่นำไปใช้เพื่อการค้า การโฆษณา หรือสร้างรายได้ มีน้ำหนักไม่เท่ากัน หากเป็นการใช้เพื่อประโยชน์ทางธุรกิจ การขออนุญาตจากเจ้าของภาพหรือบุคคลในภาพยิ่งเป็นเรื่องที่ควรให้ความสำคัญ

กรณีที่มักเกิดปัญหาคือการนำภาพคนอื่นไปโพสต์พร้อมข้อความที่ทำให้เสียชื่อเสียง เช่น เอาภาพคนแปลกหน้ามาประกอบเรื่องราวที่ไม่เป็นความจริง หรือทำให้คนอื่นเข้าใจผิดว่าเขาเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์บางอย่าง แบบนี้ไม่ได้มีแค่เรื่องรูปภาพ แต่อาจเกี่ยวข้องกับกฎหมายด้านชื่อเสียงและความเสียหายด้วย

สำหรับคนทั่วไป หากอยากโพสต์ภาพที่มีคนอื่นติดอยู่ วิธีที่สบายใจกว่าคือถามเจ้าตัวก่อน โดยเฉพาะถ้าเป็นภาพที่เห็นใบหน้าชัดเจน หรือเป็นภาพที่นำไปใช้ในวงกว้าง การขออนุญาตใช้เวลาไม่นาน แต่ช่วยลดปัญหาที่อาจตามมาได้มาก

ถ้าเป็นภาพจากสถานที่สาธารณะ เช่น ถนน งานคอนเสิร์ต หรือสถานที่ท่องเที่ยว การมีคนอื่นติดอยู่ในภาพไม่ได้หมายความว่าจะผิดทันที เพราะลักษณะของภาพและวัตถุประสงค์ของการนำไปใช้มีส่วนสำคัญ แต่การคิดถึงความรู้สึกของคนในภาพก่อนกดโพสต์ก็ยังเป็นมารยาทที่ดี

บางครั้งเรื่องเล็ก ๆ ในโลกออนไลน์กลับส่งผลต่อชีวิตจริงของคนได้ ภาพหนึ่งภาพอาจถูกส่งต่อไปไกลกว่าที่เจ้าของโพสต์คาดไว้ คนที่อยู่ในภาพอาจไม่ต้องการให้ใบหน้าของตัวเองปรากฏต่อสาธารณะ หรืออาจมีเหตุผลส่วนตัวที่เราไม่รู้

การใช้โซเชียลให้สบายใจทั้งสองฝ่ายจึงไม่ใช่แค่ถามว่า “ผิดกฎหมายไหม” เท่านั้น แต่ยังรวมถึงคำถามง่าย ๆ ว่า ถ้าเราเป็นคนในภาพ เราจะรู้สึกอย่างไรเมื่อเห็นภาพนั้นถูกเผยแพร่ บางครั้งการคิดอีกนิดก่อนโพสต์ ก็ช่วยรักษาความสัมพันธ์และป้องกันปัญหาที่ไม่จำเป็นได้