ทำไมร่างกาย "กระตุก" ตอนกำลังจะหลับ ฝันว่าตกที่สูง ตกบันไดจนสะดุ้งตื่น มีอาการแบบนี้อันตรายไหม?

        ภาวะตัวกระตุกขณะเคลิ้มหลับหรือความรู้สึกเหมือนตกจากที่สูงจนสะดุ้งตื่น เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้กับคนทั่วไป ซึ่งทางการแพทย์เรียกว่า Hypnic jerk หรือ Sleep start โดยอาการนี้คือการกระตุกของกล้ามเนื้อโดยไม่ตั้งใจในช่วงที่ร่างกายกำลังเปลี่ยนผ่านจากภาวะตื่นไปสู่การนอนหลับ

        ในขณะที่เริ่มหลับ ระบบประสาทและกล้ามเนื้อจะค่อยๆ ผ่อนคลายลง อัตราการหายใจและการเต้นของหัวใจจะเปลี่ยนไปตามธรรมชาติ บางครั้งสมองอาจตีความการคลายตัวของกล้ามเนื้อที่รวดเร็วเกินไปเป็นการเสียหลัก จึงส่งสัญญาณสั่งการให้กล้ามเนื้อกระตุกเพื่อตอบสนองต่อความรู้สึก "วูบ" หรือ "ตกจากที่สูง" ในฝันสั้นๆ ซึ่งความรู้สึกวูบหรือการฝันว่าตกจากที่สูงนี้เชื่อมโยงกับอาการกระตุกดังกล่าวได้โดยตรง

ปัจจัยหลักที่กระตุ้นให้อาการนี้เกิดขึ้นบ่อย ได้แก่:

• การพักผ่อนไม่เพียงพอ ทำให้ระบบประสาทอ่อนล้าและไวต่อการตอบสนองมากขึ้น

• ความเครียดหรือความวิตกกังวล ซึ่งทำให้ร่างกายยังคงอยู่ในโหมดตื่นตัว

• การได้รับกาเฟอีนมากเกินไป โดยเฉพาะในช่วงใกล้เวลานอน

• การออกกำลังกายอย่างหนักก่อนเข้านอน ทำให้กล้ามเนื้อและระบบประสาทตื่นตัว

• การใช้หน้าจออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เป็นเวลานานก่อนนอน ซึ่งส่งผลให้สมองตื่นตัวและหลับยากขึ้น

  

        แม้โดยทั่วไปอาการนี้จะไม่ใช่ภาวะอันตรายร้ายแรง แต่ควรปรึกษาแพทย์หากพบอาการผิดปกติร่วมด้วย เช่น กระตุกบ่อยจนรบกวนการนอนหลับอย่างหนัก เกิดอาการกระตุกซ้ำๆ ตลอดทั้งคืน มีอาการสับสนหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงตอนตื่น หรือมีปัญหาการหยุดหายใจขณะหลับ สำหรับวิธีลดอาการเบื้องต้น สามารถทำได้โดยการเข้านอนและตื่นให้เป็นเวลา ลดกาเฟอีนในช่วงบ่ายถึงเย็น หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหรือการใช้หน้าจอหนักๆ ก่อนนอน รวมถึงการทำกิจกรรมผ่อนคลาย เช่น การอ่านหนังสือหรืออาบน้ำอุ่น

        อาการตัวกระตุกขณะเคลิ้มหลับส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติที่ไม่อันตราย แต่หากความถี่ของอาการส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตหรือการนอนหลับในระยะยาว การปรับพฤติกรรมและการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมินสุขภาพการนอนจะช่วยให้ร่างกายและสมองได้พักผ่อนอย่างเต็มที่และมีประสิทธิภาพสูงสุด