เคยมั๊ย!! นอนๆ หลับอยู่ เกิดการสะดุ้งตื่นกลางดึก เป็นเพราะอะไร?

เคยไหม!! นอน ๆ หลับอยู่ แล้วจู่ ๆ ก็สะดุ้งตื่นกลางดึก เหมือนร่างกายปลุกตัวเองขึ้นมาแบบไม่ทันตั้งตัว

อาการแบบนี้เกิดได้จากหลายสาเหตุค่ะ บางครั้งอาจเป็นเพียงการสะดุ้งก่อนหลับทั่วไป แต่ถ้าเกิดร่วมกับอาการกรนดัง หายใจสะดุด สำลัก หอบ หรือรู้สึกเหมือนหายใจไม่ออกตอนกลางคืน อาจเกี่ยวข้องกับ “ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ” ซึ่งเป็นความผิดปกติของการหายใจที่เกิดขึ้นระหว่างนอนหลับ โดยผู้ป่วยจำนวนมากอาจไม่รู้ตัวเลย

ภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อทางเดินหายใจส่วนบนตีบแคบ หรืออุดกั้นชั่วคราว ทำให้อากาศไม่สามารถไหลผ่านลงสู่ปอดได้ตามปกติ ส่งผลให้ออกซิเจนในเลือดลดต่ำลงอย่างกะทันหัน

เมื่อสมองรับรู้ว่าร่างกายกำลังขาดออกซิเจน สมองจะสั่งให้ร่างกายสะดุ้งตื่นขึ้นมา เพื่อเริ่มหายใจใหม่อีกครั้ง วงจรนี้อาจเกิดซ้ำได้หลายครั้งในคืนเดียว ทำให้นอนหลับไม่สนิท แม้เจ้าตัวจะจำไม่ได้ว่าตื่นขึ้นมากี่ครั้งก็ตาม

ทำไมภาวะนี้ถึงทำให้สะดุ้งตื่น

เวลาที่เราหลับลึก กล้ามเนื้อหลายส่วนในร่างกายจะคลายตัวลง รวมถึงกล้ามเนื้อบริเวณลำคอด้วย หากทางเดินหายใจแคบอยู่แล้ว หรือมีเนื้อเยื่อบางส่วนหย่อนลงมาปิดกั้น อากาศจะผ่านได้ยากขึ้น

เมื่อหายใจติดขัด ร่างกายจะพยายามดึงอากาศเข้า แต่หากยังหายใจไม่ได้เต็มที่ สมองจะกระตุ้นให้ตื่นขึ้นชั่วคราว บางคนจึงรู้สึกสะดุ้ง เฮือก สำลัก หรือเหมือนหายใจไม่ทันกลางดึก

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนตื่นมาแล้วรู้สึกเหนื่อย ทั้งที่นอนมาหลายชั่วโมง เพราะร่างกายไม่ได้หลับต่อเนื่องอย่างมีคุณภาพ

กลไกการเกิดภาวะนี้แบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก

ประเภทแรกคือ การอุดกั้นบริเวณทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งเป็นกลไกที่พบได้บ่อยที่สุด เกิดจากกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อในลำคอ เช่น โคนลิ้น เพดานอ่อน หรือต่อมทอนซิล หย่อนตัวลงไปปิดกั้นหลอดลมขณะร่างกายเข้าสู่การหลับลึก

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดกลไกนี้ มักเกี่ยวข้องกับโครงสร้างร่างกาย เช่น ผู้ที่มีน้ำหนักเกินเกณฑ์ มีไขมันสะสมรอบคอมาก ผู้ที่มีขากรรไกรเล็กหรือถอยร่นไปด้านหลัง รวมถึงผู้ที่ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้ยาบางชนิด ที่ทำให้กล้ามเนื้อคลายตัวมากกว่าปกติ

ส่วนประเภทที่สองพบได้น้อยกว่า เกิดจากความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง โดยสมองส่วนควบคุมการหายใจไม่ได้ส่งสัญญาณมายังกล้ามเนื้อหายใจชั่วคราว ทำให้การหายใจหยุดลงเป็นช่วง ๆ แม้ทางเดินหายใจไม่ได้อุดกั้นแบบชัดเจน

ไม่ใช่ทุกการสะดุ้งตื่นจะเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ข้อนี้สำคัญค่ะ เพราะการสะดุ้งตอนนอนอาจเกิดจากความเครียด พักผ่อนไม่พอ คาเฟอีน ออกกำลังกายหนักใกล้เวลานอน หรืออาการสะดุ้งก่อนหลับที่พบได้ทั่วไป

แต่ถ้าอาการสะดุ้งตื่นเกิดบ่อย ร่วมกับกรนดังมาก คนข้าง ๆ เห็นว่าหยุดหายใจเป็นช่วง ๆ ตื่นมาแล้วปวดหัว คอแห้ง ง่วงมากผิดปกติในตอนกลางวัน หรือมีอาการหลับในง่าย ควรตรวจสอบเพิ่มเติม เพราะอาจไม่ใช่แค่การนอนหลับไม่ดีธรรมดา

ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับร่างกาย

เมื่อเกิดการหยุดหายใจซ้ำ ๆ ร่างกายจะเผชิญกับภาวะพร่องออกซิเจนเป็นช่วง ๆ หัวใจจึงต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

ร่างกายยังอาจหลั่งฮอร์โมนแห่งความเครียดออกมา ซึ่งกระตุ้นให้ความดันโลหิตสูงขึ้น หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพหลายอย่าง เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดสมอง โรคหัวใจ โรคเบาหวาน และปัญหาด้านความจำในระยะยาว

นอกจากนี้ การที่สมองต้องตื่นจากการหลับลึกบ่อย ๆ ยังทำให้ผู้ป่วยรู้สึกง่วงนอน สะลึมสะลือในตอนกลางวัน ประสิทธิภาพในการทำงานหรือการตัดสินใจลดลง และเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุจากการหลับในระหว่างขับรถได้สูงมาก

เช็กสัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมกันบ่อย ๆ ควรระวังและอาจปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติมค่ะ

กรนดังเป็นประจำ
คนใกล้ตัวสังเกตว่าหยุดหายใจระหว่างนอน
สะดุ้งตื่นพร้อมอาการหอบ สำลัก หรือเหมือนหายใจไม่ออก
ตื่นมาแล้วปากแห้ง คอแห้ง หรือปวดหัว
นอนเต็มเวลาแต่ยังง่วงมากตอนกลางวัน
สมาธิลดลง หงุดหงิดง่าย หรือรู้สึกไม่สดชื่นหลังตื่นนอน
มีอาการหลับในง่าย โดยเฉพาะขณะขับรถหรือทำงานที่ต้องใช้สมาธิ

แนวทางการรักษา

ในปัจจุบันมีหลายวิธีตามความรุนแรงของอาการ วิธีที่เป็นมาตรฐานและใช้กันมากคือการใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวก เพื่อช่วยเปิดขยายทางเดินหายใจในขณะนอนหลับ ทำให้สามารถหายใจได้ต่อเนื่องตลอดคืน

นอกจากนี้ยังมีการใช้อุปกรณ์ทันตกรรม เพื่อช่วยจัดตำแหน่งขากรรไกรล่างไม่ให้ลิ้นตกไปอุดกั้นหลอดลม หรือในผู้ป่วยบางรายที่มีโครงสร้างผิดปกติเด่นชัด อาจพิจารณาการผ่าตัดตามดุลยพินิจของแพทย์

ส่วนการดูแลตัวเองเบื้องต้นที่สามารถทำได้ คือการควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ปรับท่านอนมาเป็นท่านอนตะแคง เพื่อลดโอกาสที่โคนลิ้นจะตกไปอุดกั้นทางเดินหายใจ หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอน และรักษาสุขอนามัยการนอนหลับให้ดี

เช่น เข้านอนเป็นเวลา ลดการใช้หน้าจอก่อนนอน หลีกเลี่ยงคาเฟอีนช่วงเย็น และจัดห้องนอนให้เหมาะกับการพักผ่อน

อาการสะดุ้งตื่นกลางดึกอาจดูเหมือนเรื่องเล็ก แต่ถ้าเกิดซ้ำบ่อย ๆ หรือมีอาการหายใจสะดุดร่วมด้วย ไม่ควรมองข้ามค่ะ เพราะการนอนที่ดีไม่ใช่แค่หลับให้ครบชั่วโมง แต่ต้องเป็นการหลับที่ร่างกายได้พักจริง และหายใจได้ต่อเนื่องตลอดคืน