ทฤษฎี “ความขัดแย้งทางพฤติกรรม” ทำไมมนุษย์เราถึงชอบหาข้ออ้างเวลาทำผิด?

ทำไมคนเราถึงรู้ทั้งรู้ว่าการสูบบุหรี่มันทำลายสุขภาพ แต่ก็ยังสูบแถมบอกว่า "แก้เครียด"? ทำไมเราถึงรู้ว่าการนอนดึกไถโซเชียลมันไม่ดี แต่ก็ยังทำพร้อมปลอบใจตัวเองว่า "ให้รางวัลชีวิตหลังจากเหนื่อยมาทั้งวัน"? พฤติกรรมย้อนแย้งแบบนี้อธิบายได้ด้วยทฤษฎีจิตวิทยาสุดคลาสสิกที่ชื่อว่า "Cognitive Dissonance" หรือ ความไม่สอดคล้องทางพัญญา มันคือภาวะที่จิตใจของเราเกิดความอึดอัดขัดแย้งอย่างรุนแรง เมื่อความเชื่อของเราดันสวนทางกับพฤติกรรมจริงที่เราทำลงไปครับ

สมองมนุษย์เกลียดความอึดอัด จึงต้อง "แถ" ให้รอด

ธรรมชาติของสมองมนุษย์เราเกลียดความรู้สึกผิดและหน่วงในใจอย่างมากครับ ทันทีที่เกิดความขัดแย้งขึ้น สมองจะรีบทำงานโดยอัตโนมัติด้วยการ "สร้างสะพานข้ออ้าง" หรือปรับเปลี่ยนความเชื่อเพื่อลดความอึดอัดนั้นทันที เช่น

ความจริง: เรากำลังลดน้ำหนัก แต่เราดันกินเค้กชิ้นใหญ่เข้าไป

ความขัดแย้งในใจ: "ฉันอยากผอม" วิ่งชนกับ "ฉันเพิ่งกินเค้กอ้วน ๆ เข้าไป" (รู้สึกผิด)

สมองหาข้ออ้างกู้ชีพ: "ไม่เป็นไรหรอก เค้กร้านนี้ใช้น้ำตาลหญ้าหวาน มื้อเย็นค่อยอดเอาละกัน กินประชดชีวิตซักวันจะได้มีแรงลดต่อ!" เห็นไหมครับว่า พอหาเหตุผลมาซัพพอร์ตได้ปุ๊บ เราก็จะกินได้อย่างสบายใจไร้รอยต่อทันที!

 รู้ทันสมอง เพื่อไม่ให้ข้ออ้างพังชีวิต

การหาข้ออ้างแบบนี้ช่วยลดความเครียดได้ชั่วคราวก็จริงครับ แต่ถ้าทำบ่อย ๆ มันจะกลายเป็นก้อนน้ำแข็งที่สกัดกั้นไม่ให้เราพัฒนาตัวเอง วิธีแก้คือเราต้อง "ซื่อสัตย์กับตัวเอง" ครับ ทันทีที่จับได้ว่าสมองกำลังเริ่มแต่งเรื่องเพื่อเข้าข้างตัวเอง ให้ยืดอกยอมรับตรง ๆ ว่า "เออ วันนี้ฉันหลุดวินัยจริง ๆ ฉันยอมรับ และพรุ่งนี้ฉันจะกลับมาโฟกัสใหม่" การยอมรับความจริงโดยไม่ดัดแปลงข้ออ้าง คือก้าวแรกของการเปลี่ยนพฤติกรรมได้อย่างยั่งยืนครับ

สรุปปิดท้าย

มนุษย์ทุกคนเคยหาข้ออ้างให้ตัวเองทั้งนั้นครับ มันเป็นกลไกป้องกันตัวของสมอง แต่อย่าปล่อยให้ข้ออ้างเหล่านั้นมาเคลือบยาพิษบดบังเป้าหมายใหญ่ในชีวิตของคุณ ลอกคราบข้ออ้างออก แล้วสบตากับความจริงอย่างกล้าหาญดูครับ ช่วงนี้มีเรื่องไหนที่คุณแอบหาข้ออ้างเข้าข้างตัวเองอยู่บ้างไหม? สารภาพมาในคอมเมนต์แบบขำ ๆ กันได้เลยครับ!