ทำไมนักประวัติศาสตร์ยุคใหม่ถึงไม่เชื่อว่าพม่าเผากรุงฯ

นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่ ไม่ได้ปฏิเสธว่าพม่าเป็นผู้ตีแตกกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2310 แต่สิ่งที่ถกเถียงกันคือ "พม่าเผากรุงทั้งหมดจริงหรือไม่" เพราะหลักฐานหลายอย่างชี้ว่าเรื่องนี้อาจซับซ้อนกว่าที่เคยเรียน

เหตุผลสำคัญ ได้แก่

• หลักฐานร่วมสมัยมีน้อย เอกสารที่เขียนในช่วงใกล้เหตุการณ์จริงไม่ได้บรรยายอย่างชัดเจนว่ากองทัพพม่าเผาทุกอาคารทั้งเมือง ส่วนรายละเอียดเรื่องการเผาครั้งใหญ่จำนวนมากมาจากพงศาวดารที่เขียนภายหลัง

• เมืองถูกทิ้งร้างหลังเสียกรุง หลังกรุงแตก ประชาชนถูกกวาดต้อนหรือหนีออกจากเมือง อาคารไม้จำนวนมากไม่มีคนดูแล จึงเสื่อมสภาพ พังทลาย หรือเกิดไฟไหม้ซ้ำในเวลาต่อมา ไม่จำเป็นต้องเกิดจากการเผาครั้งเดียว

• หลักฐานทางโบราณคดี การขุดค้นใน พบว่าบางพื้นที่มีร่องรอยไฟไหม้ แต่หลายพื้นที่กลับไม่มีหลักฐานการถูกเผาทำลายอย่างรุนแรงทั้งเมือง แสดงว่าความเสียหายอาจไม่เท่ากันทุกแห่ง

• ธรรมเนียมสงครามในอดีต กองทัพที่ชนะสงครามมักปล้นทรัพย์ เผาสถานที่สำคัญบางแห่ง และทำลายสิ่งก่อสร้างทางทหาร แต่ไม่ได้หมายความว่าจะเผาทุกบ้านทุกวัดทั่วทั้งเมืองเสมอไป

• การสร้างเรื่องเล่าหลังเสียกรุง ในสมัย และต่อมาในสมัย มีการสร้างความทรงจำเกี่ยวกับการเสียกรุงเพื่ออธิบายความล่มสลายของอยุธยาและปลุกความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของผู้คน ทำให้ภาพจำว่า "พม่าเผากรุงจนราบ" ฝังแน่นในสังคมไทย

แล้วข้อสรุปปัจจุบันคืออะไร?

นักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เห็นตรงกันว่า

• พม่าเป็นผู้ตีกรุงศรีอยุธยาแตกในปี พ.ศ. 2310 อย่างแน่นอน

• มีการเผาทำลายและปล้นสะดมเกิดขึ้นจริง

• แต่ยังไม่มีหลักฐานหนักแน่นพอที่จะยืนยันว่า พม่าเป็นผู้เผาทำลายทุกส่วนของกรุงศรีอยุธยาเพียงฝ่ายเดียว ความเสียหายจำนวนมากอาจเกิดจากการสู้รบ การปล้น การเกิดเพลิงไหม้หลายครั้ง และการปล่อยเมืองร้างเป็นเวลานานหลังเสียกรุง

ดังนั้น สิ่งที่นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่ตั้งคำถามไม่ใช่ว่า "พม่าเผาหรือไม่" แต่เป็น "เผามากน้อยแค่ไหน และความเสียหายทั้งหมดเกิดจากพม่าเพียงสาเหตุเดียวหรือไม่" ซึ่งยังเป็นประเด็นที่มีการศึกษาทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีอย่างต่อเนื่อง.