ประเทศไทย กับคำว่าคอร์รัปชั่น

เมื่อเจาะจงมาที่ ประเทศไทย ภาพจำหรือ

ชื่อเสียงเรื่องการทุจริตคอร์รัปชันไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ ครับ แต่อ้างอิงจากดัชนีชี้วัดภาพลักษณ์คอร์รัปชัน CPI ที่จัดทำโดยองค์กรโปร่งใสสากล Transparency International ซึ่งไทยมักจะอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีคะแนนความโปร่งใสตกรอบครึ่งหนึ่งอยู่เสมอ

เหตุผลที่ทำให้ประเทศไทยขึ้นชื่อและหยั่งรากลึกในเรื่องนี้ ประกอบด้วยปัจจัยเฉพาะตัวทั้งทางโครงสร้าง สังคม และวัฒนธรรม ดังนี้

วัฒนธรรมอุปถัมภ์และระบบ พวกพ้อง Patronage System

สังคมไทยฝังรากอยู่กับระบบความสัมพันธ์แนวดิ่ง ผู้ใหญ่-ผู้น้อย และค่านิยมเรื่องการตอบแทนบุญคุณ การช่วยเหลือ พวกพ้อง เครือญาติ หรือ ศิษย์เก่าสถาบันเดียวกัน มักจะถูกมองว่าเป็นเรื่องของความสมานฉันท์และความกตัญญู แต่ในทางกลับกัน มันทำลายระบบคุณธรรม Meritocracy และนำไปสู่การเอื้อประโยชน์ในเชิงนโยบาย เช่น การล็อกสเปกสัมปทาน หรือการแต่งตั้งโยกย้ายตำแหน่งโดยไม่ใช้ความสามารถ

การบังคับใช้กฎหมายที่ สองมาตรฐาน และการลอยนวล Impunity

ประเทศไทยมีกฎหมายและองค์กรตรวจสอบการทุจริตมากมาย แต่ปัญหาใหญ่คือ ความศักดิ์สิทธิ์ของการบังคับใช้กฎหมาย เมื่อเกิดคดีทุจริตขนาดใหญ่ที่เกี่ยวพันกับผู้มีอำนาจ นักการเมืองระดับสูง หรือกลุ่มทุนชั้นนำ กระบวนการยุติธรรมมักจะล่าช้า มีช่องโหว่ หรือบางครั้งเงียบหายไปเฉย ๆ วัฒนธรรมที่คนผิดลอยนวลได้หากมี เงิน หรือ บารมี ทำให้คนไม่เกรงกลัวต่อกฎหมาย

อำนาจรวมศูนย์และระบบราชการที่ขาดความโปร่งใส

โครงสร้างการบริหารราชการแผ่นดินของไทยยังคงรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลางค่อนข้างมาก การอนุมัติโครงการขนาดใหญ่ งบประมาณ หรือการออกใบอนุญาตต่าง ๆ มีขั้นตอนที่ซับซ้อนและต้องผ่านดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่รัฐหลายระดับ ความทึบแสงนี้กลายเป็นช่องทางบีบให้ภาคเอกชนหรือประชาชนต้องจ่าย เงินใต้โต๊ะ หรือ ค่าตงงวน เพื่อให้งานดำเนินไปได้รวดเร็ว

วัฒนธรรม โกงได้แต่ขอให้มีผลงาน และความเฉื่อยชาของสังคม

ในอดีต สังคมไทยเคยมีผลสำรวจที่น่าตกใจว่าคนกลุ่มหนึ่งยอมรับรัฐบาลที่ทุจริตได้ ถ้าตนเองได้ประโยชน์ด้วย แม้ปัจจุบันทัศนคตินี้จะเริ่มเปลี่ยนไปในคนรุ่นใหม่ แต่ความรู้สึก ชินชา หรือคิดว่า ใคร ๆ ก็ทำกัน พูดไปก็แก้ไขอะไรไม่ได้ ยังคงทำให้การต่อต้านคอร์รัปชันในระดับโครงสร้างขาดพลังขับเคลื่อนอย่างต่อเนื่อง

วงจรการเมืองที่ไม่เสถียรและการแทรกแซงองค์กรอิสระ

การเมืองไทยที่สลับไปมาระหว่างรัฐบาลเลือกตั้งและรัฐประหาร ส่งผลให้องค์กรอิสระที่มีหน้าที่ตรวจสอบทุจริต เช่น ป.ป.ช. มักถูกแทรกแซงโดยผู้มีอำนาจในแต่ละยุคสมัย เมื่อองค์กรตรวจสอบถูกมองว่าเป็น เครื่องมือทางการเมือง ในการทำลายฝ่ายตรงข้าม มากกว่าการตรวจสอบอย่างเป็นธรรม ประชาชนจึงขาดความเชื่อมั่นในระบบตรวจสอบทั้งหมด

มุมมองเชิงบวกเพื่อการเปลี่ยนแปลง

ปัจจุบันประเทศไทยมีความพยายามใช้เทคโนโลยีเข้ามาแก้ปัญหานี้มากขึ้น เช่น ระบบ Open Data การเปิดเผยงบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐให้ประชาชนตรวจสอบได้ และการผลักดันให้เปลี่ยนผ่านไปสู่ E-Government รัฐบาลดิจิทัลเพื่อลดการใช้ดุลยพินิจและตัดช่องทางการเจอหน้ากันระหว่างเจ้าหน้าที่กับประชาชน ซึ่งเป็นวิธีลดโอกาสการเรียกรับสินบนได้ดีที่สุด