ขวดพลาสติกถูกเอาไปรีไซเคิลยังไง จากขวดน้ำเก่ากลายเป็นของใช้ใหม่ได้จริงไหม

ขวดพลาสติกที่เราดื่มน้ำหมดแล้วโยนลงถังรีไซเคิล หลายคนอาจสงสัยว่าหลังจากนั้นมันไปไหนต่อ และมันถูกเปลี่ยนกลับมาเป็นของใหม่ได้อย่างไร เพราะในสายตาเรา ขวดหนึ่งใบก็ดูเหมือนขยะธรรมดา แต่ในระบบรีไซเคิล ขวดพลาสติกบางชนิดยังมีคุณค่าและสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกหลายแบบ

ขวดน้ำดื่มที่พบกันบ่อยส่วนใหญ่มักทำจากพลาสติกชนิด PET หรือที่หลายคนเห็นเป็นสัญลักษณ์เลข 1 ใต้ขวด พลาสติกชนิดนี้มีจุดเด่นคือใส น้ำหนักเบา แข็งแรงพอสมควร และสามารถนำไปรีไซเคิลได้ค่อนข้างดี จึงเป็นหนึ่งในพลาสติกที่ระบบรีไซเคิลให้ความสนใจมาก

ขั้นตอนแรกของการรีไซเคิลเริ่มตั้งแต่การแยกขยะ ถ้าขวดพลาสติกถูกทิ้งปนกับเศษอาหาร น้ำมัน หรือขยะเปียกมาก ๆ ก็จะทำให้รีไซเคิลยากขึ้น เพราะขวดสกปรกจะต้องใช้เวลาและต้นทุนในการล้างมากขึ้น บางครั้งถ้าปนเปื้อนหนักเกินไปก็อาจถูกคัดทิ้งไปเลย

หลังจากขวดถูกรวบรวมจากถังรีไซเคิล ร้านรับซื้อของเก่า หรือศูนย์คัดแยก ขวดจะถูกนำไปคัดประเภทอีกครั้ง เพราะพลาสติกแต่ละชนิดรีไซเคิลรวมกันไม่ได้ง่าย ๆ ขวด PET ฝา HDPE ฉลาก PVC หรือพลาสติกชนิดอื่น หากปนกันมากเกินไปอาจทำให้คุณภาพของพลาสติกรีไซเคิลลดลง

เมื่อคัดแยกแล้ว ขวดจะถูกบีบอัดเป็นก้อนใหญ่เพื่อให้ขนส่งง่ายขึ้น จากขวดที่กินพื้นที่เยอะก็จะกลายเป็นก้อนพลาสติกแน่น ๆ ส่งต่อไปยังโรงงานรีไซเคิล ขั้นตอนนี้ช่วยลดพื้นที่และลดต้นทุนขนส่งได้มาก เพราะขวดเปล่ามีน้ำหนักเบาแต่กินที่มาก

พอถึงโรงงาน ขวดจะถูกแกะออกจากก้อนแล้วนำเข้าสู่กระบวนการล้าง โดยต้องล้างคราบน้ำหวาน น้ำมัน ฝุ่น ดิน และสิ่งสกปรกออกให้มากที่สุด บางโรงงานจะมีการแยกฝา แยกฉลาก และแยกเศษพลาสติกที่ไม่ต้องการออกด้วย เพื่อให้ได้วัตถุดิบที่สะอาดขึ้น

หลังล้างแล้ว ขวดพลาสติกจะถูกบดเป็นชิ้นเล็ก ๆ เรียกว่าเกล็ดพลาสติก หรือ flakes ลักษณะคล้ายเศษพลาสติกชิ้นเล็ก ๆ สีใส สีฟ้า หรือสีอื่นตามสีของขวดเดิม เกล็ดพลาสติกเหล่านี้จะถูกล้างซ้ำและทำให้แห้ง เพื่อเตรียมเข้าสู่ขั้นตอนการหลอม

ก่อนหลอม โรงงานอาจคัดแยกสีอีกครั้ง เพราะขวดใสและขวดสีให้มูลค่าไม่เท่ากัน ขวดใสมักมีราคาดีกว่า เพราะนำไปแปรรูปได้หลากหลายกว่า ส่วนขวดสีอาจถูกนำไปทำผลิตภัณฑ์ที่ไม่ต้องการความใสมาก เช่น เส้นใย พลาสติกสีเข้ม หรือวัสดุบางประเภท

เมื่อได้เกล็ดพลาสติกที่สะอาดพอแล้ว จะนำไปหลอมด้วยความร้อน แล้วอัดผ่านเครื่องให้กลายเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิล เม็ดพลาสติกเหล่านี้คือวัตถุดิบใหม่ที่สามารถนำไปผลิตเป็นของใช้ต่าง ๆ ได้ เช่น ขวดใหม่บางประเภท ถาดพลาสติก เส้นใยสังเคราะห์ เสื้อผ้า กระเป๋า พรม เชือก แผ่นพลาสติก หรือบรรจุภัณฑ์อื่น ๆ

บางคนอาจแปลกใจว่าขวดน้ำเก่ากลายเป็นเสื้อได้อย่างไร จริง ๆ แล้วพลาสติก PET สามารถนำไปทำเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์ได้ เมื่อผ่านกระบวนการหลอมและดึงเป็นเส้น ก็สามารถนำไปทอเป็นผ้า ทำเสื้อกีฬา เสื้อแจ็กเก็ต กระเป๋าผ้า หรือวัสดุบุเฟอร์นิเจอร์ได้

แต่การรีไซเคิลไม่ได้แปลว่าพลาสติกจะกลับมาใหม่ได้ไม่รู้จบทุกครั้ง เพราะคุณภาพของพลาสติกอาจลดลงเมื่อผ่านความร้อนและกระบวนการหลายรอบ พลาสติกบางส่วนจึงถูกนำไปทำของที่คุณภาพต่ำลงกว่าเดิม หรือที่เรียกกันง่าย ๆ ว่า downcycling เช่น จากขวดใสกลายเป็นเส้นใยหรือของใช้ที่ไม่ต้องใสเท่าเดิม

อีกเรื่องที่สำคัญคือ ขวดที่รีไซเคิลได้ดีมักต้องสะอาดและไม่ปนเปื้อนมาก ถ้าในขวดยังมีน้ำหวาน เหล้า นม น้ำมัน หรือเศษอาหารค้างอยู่ จะทำให้เกิดกลิ่นและดึงดูดแมลง ทั้งยังทำให้ขวดอื่นในถุงเดียวกันสกปรกตามไปด้วย ดังนั้นก่อนทิ้งขวด ควรเทน้ำออกให้หมด บีบให้แบน ปิดฝาหรือแยกฝาตามระบบพื้นที่ และทิ้งลงถังรีไซเคิลให้ถูกต้อง

ฉลากก็มีผลเหมือนกัน แม้โรงงานหลายแห่งจะมีระบบแยกฉลากได้ แต่ถ้าเราช่วยแกะฉลากบางชนิดออกก่อน ก็ทำให้การคัดแยกง่ายขึ้น โดยเฉพาะฉลากที่เป็นพลาสติกหุ้มทั้งขวดหรือฉลากสีเข้มที่อาจรบกวนการคัดแยกด้วยเครื่อง

สิ่งที่น่าเสียดายคือ ขวดพลาสติกจำนวนมากไม่ได้เข้าสู่ระบบรีไซเคิลจริง เพราะถูกทิ้งปนกับขยะทั่วไป หลุดลงคลอง แม่น้ำ ทะเล หรือถูกฝังกลบ ถ้าไม่มีการเก็บกลับมา มันก็ไม่กลายเป็นของใหม่ แต่จะกลายเป็นขยะที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานมาก

สรุปแล้ว ขวดพลาสติกถูกรีไซเคิลโดยเริ่มจากการคัดแยก รวบรวม บีบอัด ล้าง บดเป็นเกล็ด หลอม และทำเป็นเม็ดพลาสติกหรือเส้นใยใหม่ จากนั้นจึงนำไปผลิตเป็นของใช้ต่าง ๆ อีกครั้ง

แต่หัวใจของการรีไซเคิลไม่ได้อยู่ที่โรงงานอย่างเดียว มันเริ่มตั้งแต่ตอนที่เราทิ้งขวด ถ้าเทให้หมด แยกให้ถูก และไม่ปนกับขยะเปียก โอกาสที่ขวดใบนั้นจะได้กลับไปเป็นของใช้ใหม่ก็สูงขึ้นมาก ขวดน้ำใบเล็ก ๆ ที่ดูเหมือนไม่มีค่า จึงอาจกลายเป็นเสื้อ กระเป๋า หรือขวดใบใหม่ได้ ถ้ามันได้เข้าสู่ทางที่ถูกตั้งแต่ต้น