แมลงสาบอาจเป็นโปรตีนอนาคต เมื่อโลกต้องหาอาหารทางเลือก

ในวันที่ประชากรโลกเพิ่มขึ้น และทรัพยากรอาหารถูกใช้หนักขึ้นเรื่อย ๆ นักวิทยาศาสตร์ด้านอาหารจึงเริ่มมองหา “โปรตีนทางเลือก” ที่ใช้ทรัพยากรน้อยกว่าเดิม หนึ่งในแนวคิดที่ถูกพูดถึงมากขึ้นคือ โปรตีนจากแมลง และในบางการศึกษายังรวมไปถึง แมลงสาบ ด้วย

แม้ชื่อของแมลงสาบจะทำให้หลายคนรู้สึกไม่อยากเข้าใกล้ แต่ในเชิงวิทยาศาสตร์ สิ่งมีชีวิตชนิดนี้มีคุณสมบัติบางอย่างที่ทำให้ถูกหยิบมาศึกษาในฐานะแหล่งโปรตีนทางเลือก โดยเฉพาะในระบบเพาะเลี้ยงที่ควบคุมความสะอาดได้ ไม่ใช่แมลงสาบที่พบตามบ้านหรือท่อระบายน้ำ

โปรตีนจากแมลง ไม่ใช่แนวคิดใหม่

การกินแมลง หรือที่เรียกว่า entomophagy ไม่ใช่เรื่องแปลกในหลายพื้นที่ของโลก หลายประเทศในเอเชียและแอฟริกามีการบริโภคแมลงเป็นอาหารพื้นเมืองมานาน เช่น จิ้งหรีด ดักแด้ ตั๊กแตน หรือหนอนไหม

แมลงเหล่านี้มักมีโปรตีนสูง เลี้ยงได้ง่าย ใช้พื้นที่น้อย และเติบโตเร็วกว่าสัตว์ใหญ่ จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางเลือกของระบบอาหารในอนาคต

เมื่อเทคโนโลยีด้านอาหารพัฒนามากขึ้น นักวิจัยจึงเริ่มศึกษาสัตว์ในกลุ่มแมลงหลากหลายชนิดมากขึ้น รวมถึงแมลงสาบบางสายพันธุ์ที่สามารถเพาะเลี้ยงในระบบปิด เพื่อควบคุมอาหาร ความสะอาด และความปลอดภัย

แมลงสาบมีอะไรที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์สนใจ

จากแนวคิดด้านโภชนาการแมลง พบว่าแมลงหลายชนิดมีจุดเด่นคล้ายกัน คือมีโปรตีนในระดับสูงเมื่อเทียบกับน้ำหนักแห้ง และอาจมีกรดอะมิโนจำเป็นที่ร่างกายต้องการ

นอกจากนี้ แมลงบางชนิดยังมีไขมัน แร่ธาตุ และพลังงานในระดับที่น่าสนใจ เช่น เหล็ก สังกะสี และแมกนีเซียม ซึ่งเป็นสารอาหารที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของร่างกายหลายระบบ

สำหรับแมลงสาบบางสายพันธุ์ที่ถูกนำมาศึกษาในห้องทดลอง มีการมองถึงความเป็นไปได้ในการนำไปแปรรูปเป็นผงโปรตีน หรือใช้ในอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ในอนาคต มากกว่าจะเป็นอาหารบนจานของคนทั่วไปในทันที

ทำไมโลกต้องมองหาโปรตีนทางเลือก

เหตุผลสำคัญคือการผลิตเนื้อสัตว์แบบดั้งเดิม เช่น วัว หมู และไก่ ต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมาก ทั้งพื้นที่ น้ำ อาหารสัตว์ และเวลาในการเลี้ยง

ในหลายกรณี การเลี้ยงสัตว์ใหญ่ยังเกี่ยวข้องกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และแรงกดดันต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าแหล่งโปรตีนขนาดเล็ก

ขณะที่แมลงมีข้อได้เปรียบหลายอย่าง เช่น โตเร็ว ใช้พื้นที่น้อย ใช้น้ำน้อย และบางชนิดสามารถเปลี่ยนเศษอาหารหรือวัสดุเหลือทิ้งบางประเภทให้กลายเป็นโปรตีนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นี่จึงเป็นเหตุผลที่โปรตีนจากแมลงถูกพูดถึงมากขึ้นในวงการอาหารอนาคต แม้ว่าการยอมรับของผู้บริโภคยังเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ความเข้าใจผิดที่ต้องแยกให้ออก

เมื่อพูดถึง “แมลงสาบเป็นโปรตีนทางเลือก” หลายคนอาจเข้าใจผิดว่าเป็นการนำแมลงสาบที่เจอตามบ้านมากิน ซึ่งไม่ใช่แนวคิดที่ควรทำอย่างยิ่ง

แมลงสาบตามบ้าน ท่อระบายน้ำ หรือพื้นที่สกปรก อาจสัมผัสเชื้อโรค สารเคมี หรือสิ่งปนเปื้อนจำนวนมาก จึงไม่ควรถูกนำมาบริโภคหรือแปรรูปเป็นอาหาร

หากจะใช้จริงในเชิงอุตสาหกรรม ต้องเป็นแมลงที่เพาะเลี้ยงในระบบฟาร์ม ควบคุมสายพันธุ์ อาหาร สภาพแวดล้อม และกระบวนการผลิตอย่างเข้มงวด รวมถึงต้องผ่านมาตรฐานความปลอดภัยอาหารตามกฎหมายของแต่ละประเทศ

อุปสรรคใหญ่คือความรู้สึกของคนกิน

ถึงแม้แมลงสาบจะมีศักยภาพในเชิงวิทยาศาสตร์ แต่กำแพงสำคัญที่สุดคือทัศนคติของมนุษย์

สำหรับคนทั่วไป แมลงสาบมักถูกเชื่อมโยงกับความสกปรก กลิ่นไม่พึงประสงค์ และเชื้อโรค ภาพจำเหล่านี้ทำให้การยอมรับในฐานะอาหารเป็นเรื่องยากมาก

ต่อให้ถูกแปรรูปเป็นผงโปรตีนจนไม่เห็นรูปร่างเดิม ผู้บริโภคจำนวนมากก็ยังอาจรู้สึกขยะแขยงอยู่ดี ต่างจากแมลงบางชนิดอย่างจิ้งหรีดหรือดักแด้ ที่ในหลายพื้นที่มีวัฒนธรรมการกินรองรับอยู่แล้ว

แล้วคนทั่วไปควรมองเรื่องนี้อย่างไร

เรื่องนี้ไม่จำเป็นต้องมองว่าอีกไม่นานทุกคนต้องกินแมลงสาบ แต่ควรมองว่าเป็นตัวอย่างของการค้นหาแหล่งอาหารใหม่ ๆ เมื่อโลกกำลังเผชิญแรงกดดันด้านอาหารและสิ่งแวดล้อม

โปรตีนทางเลือกอาจมาได้หลายรูปแบบ ทั้งโปรตีนจากพืช โปรตีนจากจุลินทรีย์ อาหารเพาะเลี้ยงในห้องทดลอง หรือโปรตีนจากแมลงบางชนิด

แมลงสาบอาจยังไม่ใช่อาหารบนจานของคนทั่วไปในตอนนี้ และอาจไม่ใช่ตัวเลือกที่ผู้บริโภคส่วนใหญ่พร้อมยอมรับง่าย ๆ แต่ในเชิงวิทยาศาสตร์ มันสะท้อนแนวคิดสำคัญว่า โลกอนาคตอาจต้องมองหาแหล่งโปรตีนที่หลากหลายกว่าที่เคย

สิ่งที่ควรจำคือ โปรตีนจากแมลงไม่ได้หมายถึงการกินแมลงที่พบตามบ้าน แต่หมายถึงการศึกษาและผลิตในระบบที่ควบคุมความสะอาดและความปลอดภัยอย่างจริงจัง หากไม่มีมาตรฐานรองรับ ก็ไม่ควรนำมาบริโภคเองเด็ดขาด