ถ้าเลี้ยงปลาไหลไฟฟ้าเยอะ ๆ จะใช้แทนโซลาร์เซลล์ได้ไหม

ฟังดูเหมือนคำถามเล่น ๆ แต่จริง ๆ เป็นคำถามที่น่าสนใจมาก เพราะปลาไหลไฟฟ้าสามารถปล่อยกระแสไฟฟ้าได้จริง บางครั้งแรงพอจะทำให้สัตว์ตัวอื่นช็อกได้ด้วย เลยไม่แปลกที่หลายคนจะสงสัยว่า ถ้าเลี้ยงมันเยอะ ๆ เอามาผลิตไฟ จะใช้แทนโซลาร์เซลล์ได้ไหม

คำตอบแบบตรงไปตรงมาคือ ใช้แทนไม่ได้ในทางปฏิบัติ และถ้าคิดเรื่องความคุ้มค่า ปลาไหลไฟฟ้าก็แทบสู้โซลาร์เซลล์ไม่ได้เลย

เหตุผลแรกคือ ปลาไหลไฟฟ้าไม่ได้ผลิตไฟฟ้าออกมาแบบนิ่ง ๆ ต่อเนื่องเหมือนแผงโซลาร์เซลล์ มันปล่อยไฟเป็นจังหวะสั้น ๆ เพื่อใช้ล่าเหยื่อ ป้องกันตัว หรือสื่อสารกันในธรรมชาติ ไม่ได้ถูกออกแบบมาให้เป็นเครื่องกำเนิดไฟฟ้าที่เสียบใช้งานได้ตลอดเวลา

หลายคนพอได้ยินว่าปลาไหลไฟฟ้าปล่อยไฟได้หลายร้อยโวลต์ ก็อาจรู้สึกว่าแรงขนาดนี้น่าจะเอามาใช้ได้เยอะ แต่ความจริงเรื่องไฟฟ้าไม่ได้ดูแค่ตัวเลขโวลต์อย่างเดียว ยังต้องดูว่ามีกระแสเท่าไร ปล่อยได้นานแค่ไหน และพลังงานรวมมากน้อยแค่ไหนด้วย บางอย่างอาจแรงมากแต่เกิดแค่แวบเดียว พอจะเอามาใช้จริงกลับไม่ได้มากอย่างที่คิด

อีกเรื่องที่สำคัญคือ ปลาไหลไฟฟ้าไม่ได้สร้างไฟขึ้นมาฟรี ๆ มันต้องกินอาหารเพื่อให้ร่างกายมีพลังงาน แล้วจึงเปลี่ยนพลังงานจากอาหารมาใช้ในการดำรงชีวิตและปล่อยไฟฟ้า เท่ากับว่าถ้าเราจะเลี้ยงปลาไหลจำนวนมากเพื่อหวังเอาไฟ เราก็ต้องเสียต้นทุนทั้งค่าอาหาร ค่าน้ำ พื้นที่ ระบบกรอง ระบบดูแล และความปลอดภัยอีกเยอะมาก

พูดง่าย ๆ คือ เราไม่ได้กำลังสร้างโรงไฟฟ้าจากปลาไหล แต่กำลังเปลี่ยนอาหารปลาให้กลายเป็นไฟฟ้าปริมาณไม่มาก ผ่านร่างกายสัตว์ที่ต้องการการดูแลตลอดเวลา ซึ่งฟังดูแล้วไม่ค่อยคุ้มเท่าไร

ถ้าลองเทียบกับโซลาร์เซลล์จะเห็นภาพชัดขึ้น โซลาร์เซลล์รับพลังงานจากแสงอาทิตย์โดยตรง แล้วเปลี่ยนเป็นไฟฟ้าได้ต่อเนื่องเมื่อมีแสงแดด ระบบมันค่อนข้างนิ่ง ควบคุมง่าย และต่อเข้ากับแบตเตอรี่หรือระบบไฟบ้านได้จริง ส่วนปลาไหลไฟฟ้าเป็นสิ่งมีชีวิตที่ปล่อยไฟเป็นช่วง ๆ ควบคุมยาก แถมไฟที่ได้ก็ไม่ได้ออกมาในรูปแบบที่พร้อมใช้งานกับเครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไป

ต่อให้เลี้ยงเยอะมาก ปัญหาก็ยังไม่หาย เพราะการรวมไฟจากสัตว์มีชีวิตจำนวนมากให้กลายเป็นพลังงานที่เสถียรนั้นยุ่งยากมาก ต้องมีระบบเก็บประจุ ระบบแปลงไฟ ระบบควบคุมจังหวะการปล่อยไฟ และยังต้องคิดเรื่องสวัสดิภาพสัตว์ด้วย ไม่ใช่แค่จับมาใส่บ่อแล้วต่อสายไฟได้เลย

ในอีกมุมหนึ่ง การใช้สัตว์เป็นแหล่งพลังงานหลักก็มีคำถามด้านจริยธรรมตามมาด้วย เพราะมันไม่ใช่เครื่องจักร แต่มันคือสิ่งมีชีวิตที่มีข้อจำกัดตามธรรมชาติ มีความเครียด ป่วยได้ ตายได้ และต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ถ้าเอามาเลี้ยงแบบอุตสาหกรรมเพื่อรีดไฟอย่างเดียวก็ไม่ใช่เรื่องง่ายหรือเหมาะนัก

อย่างไรก็ตาม ปลาไหลไฟฟ้ายังมีคุณค่าในทางวิทยาศาสตร์มาก เพราะมันทำให้นักวิจัยเข้าใจเรื่องชีวไฟฟ้า การทำงานของเซลล์ และการส่งสัญญาณในร่างกายมากขึ้น มันเป็นตัวอย่างที่น่าทึ่งของธรรมชาติว่า สัตว์ตัวหนึ่งสามารถสะสมและปล่อยไฟฟ้าออกมาได้อย่างเป็นระบบ แต่สิ่งนี้เหมาะกับการศึกษา มากกว่าจะเอามาใช้แทนเทคโนโลยีพลังงานจริงจัง

สรุปแล้ว ปลาไหลไฟฟ้าปล่อยไฟได้จริง แต่ไม่ได้เหมาะจะเอามาเลี้ยงแทนโซลาร์เซลล์ เพราะไฟที่ได้ไม่ต่อเนื่อง ควบคุมยาก ต้นทุนสูง และไม่คุ้มในทางใช้งานจริง ถ้าอยากได้พลังงานสะอาดที่ใช้ได้จริง โซลาร์เซลล์ยังเป็นคำตอบที่เหมาะกว่ามาก ส่วนปลาไหลไฟฟ้าก็ปล่อยให้เป็นความมหัศจรรย์ของธรรมชาติจะดีที่สุด