อำเภอที่เคยถูกเสนอให้ยกฐานะเป็นจังหวัดใหม่ของไทย

ประเทศไทยยังไม่มีจังหวัดใหม่เพิ่มขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยจังหวัดล่าสุดที่ถูกจัดตั้งคือ จังหวัดบึงกาฬ ซึ่งแยกจากจังหวัดหนองคายเมื่อปี พ.ศ. 2554 แต่ในหลายพื้นที่ยังมีการพูดถึงหรือเคยเสนอแนวคิดให้ยกฐานะบางอำเภอและอำเภอใกล้เคียงขึ้นเป็นจังหวัดใหม่

ประเด็นนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องชื่อจังหวัดหรือความภูมิใจของคนในพื้นที่เท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับการบริหารราชการ การเดินทางติดต่อหน่วยงานรัฐ งบประมาณ โครงสร้างพื้นฐาน และความพร้อมของพื้นที่โดยรวม

อย่างไรก็ตาม การยกฐานะอำเภอเป็นจังหวัดใหม่ไม่สามารถทำได้ทันที ต้องผ่านการพิจารณาหลายขั้นตอน ทั้งในระดับพื้นที่ จังหวัด กระทรวงมหาดไทย คณะรัฐมนตรี และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ทำไมบางอำเภอจึงอยากยกฐานะเป็นจังหวัด

อำเภอที่มักถูกพูดถึงในประเด็นนี้ มักเป็นพื้นที่ที่มีประชากรจำนวนมาก มีความเจริญด้านเศรษฐกิจ เป็นศูนย์กลางการคมนาคม หรืออยู่ห่างจากตัวจังหวัดเดิมจนประชาชนต้องใช้เวลานานในการติดต่อราชการ

ในหลายกรณี คนในพื้นที่มองว่า หากมีจังหวัดของตนเอง อาจช่วยให้การบริหารงานใกล้ชิดขึ้น การจัดสรรงบประมาณตรงจุดมากขึ้น และทำให้การพัฒนาท้องถิ่นเกิดได้เร็วกว่าเดิม

แต่ในอีกด้านหนึ่ง การตั้งจังหวัดใหม่ก็มีต้นทุนสูง ต้องมีหน่วยงานราชการ ศาล โรงพยาบาล สถานศึกษา ระบบคมนาคม และบุคลากรพร้อมรองรับ ไม่ใช่ดูแค่จำนวนประชากรหรือความต้องการของพื้นที่เพียงอย่างเดียว

พื้นที่ที่เคยถูกพูดถึงหรือเสนอให้ตั้งเป็นจังหวัดใหม่

1. พื้นที่รอบอำเภอบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา

พื้นที่รอบ อำเภอบัวใหญ่ เป็นหนึ่งในพื้นที่ที่เคยถูกพูดถึงในฐานะข้อเสนอ “จังหวัดบัวใหญ่” โดยมีประชาชนจากหลายอำเภอใกล้เคียงร่วมกันผลักดัน

จุดเด่นของพื้นที่นี้คือการเป็นชุมทางรถไฟสำคัญ และเป็นศูนย์กลางการคมนาคมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือบางส่วน การรวมกลุ่มอำเภอใกล้เคียงจึงถูกมองว่าอาจช่วยให้มีขนาดพื้นที่และจำนวนประชากรเหมาะสมต่อการบริหารจัดการ

นอกจากนี้ บัวใหญ่ยังเป็นพื้นที่ที่มีบทบาทด้านการค้า การเดินทาง และบริการประชาชนในระดับท้องถิ่น ทำให้แนวคิดการตั้งจังหวัดใหม่ถูกหยิบยกมาพูดถึงเป็นระยะ

2. อำเภอทุ่งสงและอำเภอใกล้เคียง จังหวัดนครศรีธรรมราช

อีกพื้นที่ที่เคยมีการเสนอคือ อำเภอทุ่งสง และอำเภอใกล้เคียงในจังหวัดนครศรีธรรมราช โดยมีการพูดถึงข้อเสนอในปี พ.ศ. 2563

ทุ่งสงมีความสำคัญด้านเศรษฐกิจ การคมนาคม อุตสาหกรรม และการเกษตรในภาคใต้ตอนล่างบางส่วน จึงถูกมองว่าเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพ หากต้องพิจารณาเรื่องการกระจายการบริหารราชการให้ใกล้ชิดประชาชนมากขึ้น

เหตุผลสำคัญของข้อเสนอนี้คือ ความต้องการให้บริการภาครัฐรวดเร็วขึ้น ลดระยะทางในการเดินทางไปติดต่อราชการ และเพิ่มโอกาสการพัฒนาเศรษฐกิจในพื้นที่

3. อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ทางภาคเหนือมีกรณีของ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งเคยมีการเสนอแนวคิดในปี พ.ศ. 2564 โดยพูดถึงการรวมกับอำเภอสบเมย

พื้นที่นี้มีลักษณะภูมิประเทศเฉพาะตัว เป็นภูเขาและอยู่ห่างจากศูนย์กลางจังหวัด การเดินทางไปติดต่อราชการในบางช่วงอาจใช้เวลานาน โดยเฉพาะในฤดูฝนหรือพื้นที่ที่เส้นทางคมนาคมยังมีข้อจำกัด

แนวคิดการตั้งจังหวัดใหม่ในลักษณะนี้จึงไม่ได้เน้นเฉพาะความเจริญทางเศรษฐกิจ แต่ยังเกี่ยวข้องกับการเข้าถึงบริการรัฐของประชาชนในพื้นที่ห่างไกลด้วย

4. อำเภอสว่างแดนดินและอำเภอใกล้เคียง จังหวัดสกลนคร

ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือยังมีกรณีของ อำเภอสว่างแดนดิน และอำเภอใกล้เคียงในจังหวัดสกลนคร ซึ่งถูกพูดถึงในปี พ.ศ. 2567

พื้นที่นี้มีประชากรจำนวนมาก และมีศักยภาพด้านเกษตรกรรม การค้า และการเป็นศูนย์กลางของชุมชนในหลายอำเภอใกล้เคียง การรวมหลายอำเภอเข้าด้วยกันจึงถูกมองว่าอาจช่วยให้เข้าเกณฑ์เรื่องจำนวนประชากร พื้นที่ และโครงสร้างการบริหารได้ดีกว่าการพิจารณาเพียงอำเภอเดียว

พื้นที่อื่นที่เคยถูกพูดถึง

นอกจากตัวอย่างข้างต้น ยังมีพื้นที่อื่นที่เคยถูกพูดถึงในอดีต เช่น อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี, อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ และ อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น

แต่ละพื้นที่มีจุดเด่นต่างกัน บางแห่งเป็นศูนย์กลางการค้า บางแห่งเป็นจุดเชื่อมต่อการเดินทาง และบางแห่งมีประชากรหนาแน่นพอสมควร อย่างไรก็ตาม การถูกพูดถึงหรือมีข้อเสนอจากท้องถิ่นยังไม่เท่ากับการได้รับอนุมัติให้ตั้งเป็นจังหวัดใหม่

หลักเกณฑ์ตั้งจังหวัดใหม่ต้องดูอะไรบ้าง

การตั้งจังหวัดใหม่มีหลักเกณฑ์ที่กระทรวงมหาดไทยใช้พิจารณามานาน โดยครอบคลุมหลายด้าน เพื่อให้แน่ใจว่าทั้งจังหวัดเดิมและจังหวัดใหม่ยังบริหารงานได้อย่างเหมาะสม

ประเด็นสำคัญที่มักถูกพิจารณา ได้แก่

ขนาดพื้นที่
พื้นที่ของจังหวัดเดิมควรมีขนาดมากพอ และเมื่อแบ่งแล้ว ทั้งจังหวัดเดิมและจังหวัดใหม่ควรยังมีพื้นที่เหมาะสมต่อการบริหารจัดการ

จำนวนอำเภอ
จังหวัดที่จะถูกแบ่งควรมีจำนวนอำเภอเพียงพอ และเมื่อแยกแล้ว จังหวัดเดิมกับจังหวัดใหม่ต้องยังมีโครงสร้างการปกครองที่ดำเนินงานได้จริง

จำนวนประชากร
จำนวนประชากรต้องมากพอที่จะรองรับการจัดตั้งหน่วยงานราชการและบริการสาธารณะต่าง ๆ

ความพร้อมของพื้นที่
เช่น ถนน โรงพยาบาล สถานศึกษา สถานที่ราชการ หน่วยงานด้านความมั่นคง ระบบบริการประชาชน และบุคลากร

รายได้และเศรษฐกิจท้องถิ่น
พื้นที่ควรมีกิจกรรมทางเศรษฐกิจ รายได้ และฐานภาษีในระดับที่สามารถรองรับการบริหารจังหวัดใหม่ได้ในระยะยาว

ความเห็นของประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
แม้คนในพื้นที่จะเห็นด้วย แต่ยังต้องผ่านการตรวจสอบจากหลายฝ่าย เพื่อประเมินผลกระทบทั้งต่อจังหวัดเดิม จังหวัดใหม่ และภาพรวมของประเทศ

คนทั่วไปมักเข้าใจผิดตรงไหน

หลายคนอาจเข้าใจว่า หากอำเภอมีประชากรมากหรือมีเศรษฐกิจดี ก็สามารถเป็นจังหวัดใหม่ได้ทันที แต่ในความเป็นจริงยังต้องดูองค์ประกอบอื่นร่วมด้วย

การตั้งจังหวัดใหม่ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนป้ายชื่อหรือเพิ่มศาลากลางจังหวัด แต่หมายถึงการสร้างระบบบริหารราชการใหม่ทั้งชุด ตั้งแต่ผู้ว่าราชการจังหวัด หน่วยงานราชการระดับจังหวัด งบประมาณ ระบบทะเบียน โรงพยาบาล ศาล และโครงสร้างบริการประชาชนอีกจำนวนมาก

อีกเรื่องที่ควรระวังคือ ข่าวหรือโพสต์ในโซเชียลที่ระบุว่า “อำเภอนี้กำลังจะเป็นจังหวัดใหม่แน่นอน” อาจยังเป็นเพียงข้อเสนอหรือกระแสในพื้นที่ จึงควรตรวจสอบจากประกาศทางราชการก่อนเสมอ

ตอนนี้มีจังหวัดใหม่ที่ได้รับอนุมัติแล้วหรือไม่

ในทางปฏิบัติ การตั้งจังหวัดใหม่เกิดขึ้นไม่บ่อยนัก จังหวัดล่าสุดคือ บึงกาฬ ซึ่งแยกจากจังหวัดหนองคายเมื่อปี พ.ศ. 2554 และผ่านกระบวนการทางกฎหมายอย่างเป็นทางการ

สำหรับพื้นที่ต่าง ๆ ที่อยู่ในความสนใจ ส่วนใหญ่ยังเป็นข้อเสนอ แนวคิด หรือการรวบรวมข้อมูลจากภาคประชาชนและหน่วยงานท้องถิ่น ยังไม่มีอำเภอใดได้รับการประกาศยกฐานะเป็นจังหวัดใหม่อย่างเป็นทางการในช่วงใกล้ ๆ นี้

สรุป

การยกฐานะอำเภอเป็นจังหวัดใหม่เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับทั้งความต้องการของประชาชน ความสะดวกในการบริหารราชการ เศรษฐกิจท้องถิ่น และความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐาน

พื้นที่อย่างบัวใหญ่ ทุ่งสง แม่สะเรียง สว่างแดนดิน รวมถึงบางอำเภอที่เคยถูกพูดถึงในอดีต จึงเป็นตัวอย่างของพื้นที่ที่มีการเสนอหรือถูกจับตามอง แต่ทั้งหมดต้องผ่านหลักเกณฑ์และกระบวนการของทางราชการอย่างรอบคอบ

สิ่งที่คนอ่านควรจำคือ การถูกเสนอให้ตั้งเป็นจังหวัดใหม่ ยังไม่ใช่การอนุมัติ และยังไม่ใช่ประกาศอย่างเป็นทางการ หากมีความคืบหน้าในอนาคต ควรตรวจสอบจากหน่วยงานรัฐหรือราชกิจจานุเบกษาเป็นหลัก