จีนเปิดศึกรอบใหม่ “สงคราม Rare Earth" ห้ามส่งออกแร่หายาก กระทบความมั่นคง สหรัฐฯ

จีนเปิดศึกรอบใหม่ “สงคราม Rare Earth" ห้ามส่งออกแร่หายาก กระทบความมั่นคง สหรัฐฯ

ความเคลื่อนไหวครั้งนี้เกิดขึ้นหนึ่งเดือนหลังจากที่ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เดินทางเยือนปักกิ่ง เพื่อพยายามสร้างเสถียรภาพให้กับความสัมพันธ์ทวิภาคี แต่ ต่อมาสหรัฐฯ กลับเผยแพร่บัญชีดำชุดใหม่ของบริษัท 80 แห่งและบริษัทในเครือที่ระบุว่าให้ความช่วยเหลือทาง ทหารแก่จีน ซึ่งทำให้จีนขู่ว่าจะตอบโต้

นับตั้งแต่การพบปะกับสี จิ้นผิงในเดือนพฤษภาคม ทรัมป์ ก็พยายามนำเสนอภาพลักษณ์ของความสัมพันธ์ทวิภาคี ที่แข็งแกร่งต่อสาธารณชน แต่กลับเล่นการเมืองสอง หน้า ออกประกาศเมื่อ 8 มิถุนายน 2026 เพิ่มชื่อบริษัท อีคอมเมิร์ซยักษ์ใหญ่อย่างอาลีบาบา บริษัทค้นหาข้อมูล ทางอินเทอร์เน็ตอย่างไป่ตู้ บริษัทผลิตรถยนต์ BYD และ บริษัทจีนอื่นๆ อีกหลายสิบแห่งเข้าไปในรายชื่อบริษัท ที่สหรัฐฯ อ้างว่ามีความเชื่อมโยงกับกองทัพจีน จึงก่อให้ เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงจากรัฐบาลจีนและ ธุรกิจที่ได้รับผลกระทบ

รายชื่อดังกล่าวซึ่งกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ เป็นที่รู้จักกันในชื่อ 1260H หรือรายชื่อ CMC เพื่อระบุ บริษัทจีนที่รัฐบาลสหรัฐฯ เชื่อว่ามีความเชื่อมโยงกับ กองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน (PLA) การกำหนดชื่อ1260H มาจากมาตราที่เกี่ยวข้องของพระราชบัญญัติ การอนุญาตการป้องกันประเทศปี 2021

บัญชีรายชื่อนี้ได้รับการเผยแพร่ครั้งแรกในเดือน มิถุนายน 2021 และได้รับการปรับปรุงหลายครั้งนับ ตั้งแต่นั้นมา ปัจจุบันครอบคลุม 188 หน่วยงานในหลาก หลายภาคส่วน เช่น ปัญญาประดิษฐ์ อีคอมเมิร์ซ เซมิ คอนดักเตอร์ รถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ และการผลิต เทคโนโลยีขั้นสูง

การตอบโต้จากรัฐบาลจีนเริ่มต้นอีกครั้งเมื่อ 22 มิถุนายน 2569 โดยประกาศรายชื่อซัพพลายเออร์อุตสาหกรรม ของสหรัฐฯ 10 แห่ง ที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันประเทศ และการทำเหมืองแร่หายาก ไว้ในบัญชีดำควบคุมการส่ง ออก ตามกฎหมายควบคุมการส่งออกของสาธารณรัฐ ประชาชนจีน และระเบียบว่าด้วยการควบคุมการส่งออก สินค้าสองวัตถุประสงค์ของสาธารณรัฐประชาชนจีน

กระทรวงพาณิชย์ของจีนระบุว่า มาตรการเหล่านี้ถูกนำ มาใช้เพื่อปกป้องความมั่นคงและผลประโยชน์ของชาติ โดยเน้นย้ำว่า "ห้ามองค์กรหรือบุคคลใดจากประเทศหรือภูมิภาคใดๆ ส่งสินค้าสองวัตถุประสงค์ที่ผลิตในจีนให้กับ บริษัทเหล่านี้" และการส่งออกใดๆ ที่กำลังดำเนินการอยู่ จะต้องหยุดลงทันที

รายชื่อสินค้าส่งออกที่ใช้ได้สองวัตถุประสงค์ (dual-use export control list) คือสินค้าซอฟต์แวร์ และเทคโนโลยี ที่สามารถนำไปใช้ได้ทั้งในภาคพลเรือนและภาคทหาร เนื่องจากสินค้าเหล่านี้มีความเสี่ยงด้านความปลอดภัย อย่างร้ายแรง การขนส่งระหว่างประเทศจึงต้องมีใบ อนุญาตควบคุมการส่งออกและการกำกับดูแล อย่างเข้ม งวด

บริษัทที่ถูกเพิ่มเข้าไปในรายชื่อควบคุมการส่งออก ได้แก่ Avioxx ซึ่งถือครองสัญญาด้านการป้องกัน ประเทศทางอากาศยานกับกองทัพสหรัฐฯ Oshkosh Defense ซึ่งผลิตยานพาหนะทางทหาร รวมทั้ง Red Cat Holdings, Teal Drones, IMSAR, Xiaya Robotics, Ball Aerospace and Technologies, L3Harris Maritime Services, MP Materials และ USA Rare Earth

ในวันเดียวกันนั้น กระทรวงการคลังของจีนยังได้ประกาศ มาตรการคว่ำบาตร ห้ามหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการ จัดซื้อจัดจ้างภาครัฐซื้อสินค้าจากบริษัทสหรัฐฯ 46 แห่ง ซึ่งบริษัทที่อยู่ในรายชื่อมาตรการคว่ำบาตร ได้แก่ Lockheed Martin, Raytheon Missiles & Defense, General Atomics Aeronautical Systems, General Dynamics Land Systems และ Boeing Defense, Space & Security รวมถึงผู้รับเหมาทางทหารรายใหญ่ ของสหรัฐฯ และบริษัทด้านอวกาศอีกหลายแห่ง

นอกจากการตอบโต้จากรัฐบาลจีนแล้ว บริษัทยักษ์ใหญ่ ที่ได้รับผลกระทบเช่น BYD อาลีบาบา และไป่ตู้ ก็ได้ออก ประณามการกระทำของสหรัฐฯ และประกาศจะยื่นฟ้อง ทางกฎหมายอีกด้วย

ในมุมของสหรัฐฯ รัฐบาลจีนกำลังใช้บริษัทเอกชนเพื่อสนับสนุนการวิจัยและขีดความสามารถทางทหารของ ตน ดังนั้น สิ่งใดก็ตามที่เชื่อมโยงกลับไปยังกองทัพปลด ปล่อยประชาชนจีน (PLA) จึงถูกมองว่าเป็นภัยคุกคาม ต่อสหรัฐฯ

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ อธิบายการผสานรวม ระหว่างภาคพลเรือนและภาคทหารว่าเป็น “ยุทธศาสตร์ ระดับชาติเชิงรุก” ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน โดยส่วน สำคัญคือการขจัดอุปสรรคระหว่างภาคการวิจัยและ พาณิชย์พลเรือนของจีน กับภาคอุตสาหกรรมทหารและ การป้องกันประเทศ

จีนตั้งเป้าหมายที่จะสร้างกองทัพ “ระดับโลก” ภายใน กลางศตวรรษนี้ ภายใต้การปกครองของสี จิ้นผิง การ ผสานรวมระหว่างภาคพลเรือนและภาคทหารได้รับการ ยกระดับให้เป็นยุทธศาสตร์ระดับชาติและฝังรากลึกใน ภาครัฐและภาคอุตสาหกรรม

การแข่งขันแย่งชิงแร่หายากนั้นดำเนินมาหลายปีแล้ว ธาตุหายาก (REEs) ประกอบด้วยกลุ่มธาตุ 17 ชนิด ซึ่ง พบได้มากมายทั่วเปลือกโลกแต่แปรรูปได้ยาก เป็น วัตถุดิบที่มีความสำคัญในอุตสาหกรรมมอเตอร์ใน รถยนต์ไฟฟ้า แม่เหล็กในกังหันลม ระบบนำทางในเครื่อง บินรบ F-35 ขีปนาวุธนำวิถีโทมาฮอว์ก และเรือดำน้ำชั้น เวอร์จิเนีย

ขณะนี้ความตึงเครียดทางการค้าเพิ่มสูงขึ้นอีก เมื่อจีน ได้โจมตีหัวใจสำคัญของห่วงโซ่อุปทานแร่หายากของ อเมริกา โดยมุ่งเป้าไปที่เหมืองแห่งเดียวที่ยังดำเนินการ อยู่ในสหรัฐฯ ด้วยมาตรการห้ามส่งออกครั้งนี้

การกำหนดเป้าหมายไปที่ MP Materials ซึ่งเป็นผู้ ดำเนินการเหมืองแร่หายากแห่งเดียวที่ยังดำเนินการอยู่ ในสหรัฐฯ ควบคู่ไปกับ USA Rare Earth ซึ่งกระทรวง กลาโหมสหรัฐฯ ถือหุ้นอยู่ เป็นการโจมตีจุดยุทธศาสตร์ ที่สำคัญที่สุดในความพยายามของสหรัฐฯ ที่จะสร้างห่วง โซ่อุปทานแร่ธาตุสำคัญภายในประเทศให้เป็นอิสระจาก จีน

เนื่องจากทั้งสองบริษัทฝังตัวอยู่ในห่วงโซ่อุปทานตั้งแต่ เหมืองแร่ไปจนถึงแม่เหล็ก ซึ่งเป็นกระบวนการแปรรูป วัสดุแร่หายากให้เป็นแม่เหล็กถาวรที่ใช้ในระบบป้องกัน ประเทศ ยานยนต์ไฟฟ้า และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขั้น สูง ข้อจำกัดดังกล่าวของจีนส่งผลกระทบโดยตรงต่อการ จัดซื้อจัดจ้างด้านการป้องกันประเทศของสหรัฐฯ และ ภาคพลังงานสะอาด

การดำเนินการคู่ขนานของกระทรวงการคลังจีนต่อบริษัทสหรัฐฯ 46 แห่งเป็นการเพิ่มแนวรบที่สอง และน้ำ หนักรวมของมาตรการทั้งสองบ่งชี้ว่าปักกิ่งพร้อมที่จะใช้ ความเป็นผู้นำด้านแร่ธาตุสำคัญของตนเป็นเครื่องมือที่ แข็งแกร่งมากกว่าที่จะเป็นเพียงภัยคุกคามที่แฝงอยู่

จีนครองตลาดอุตสาหกรรมแร่หายากระดับโลก โดยเป็น ผู้ควบคุมผลผลิตเหมืองแร่ทั่วโลกกว่า 60% รวมทั้งการก ลั่นและการแปรรูปประมาณ 90% ของโลก นอกจากนี้จีน ยังมีปริมาณสำรองแร่หายาก (Rare Earth Elements : REES) มากที่สุดในโลกอีกด้วย

กลุ่มประเทศ G7 มีความเห็นว่า ไม่ควรมีประเทศใดจัดหา แร่หายากเกิน 60% ของการนำเข้าทั้งหมดทั่วโลก และ ตกลงที่จะจำกัดการนำเข้าแร่หายากจากประเทศใด ประเทศหนึ่งนอกกลุ่ม G7 และประเทศพันธมิตร ไม่ให้ เกินร้อยละ 60 ภายในปี 2030 มาตรการนี้มีจุดประสงค์ เพื่อลดการพึ่งพาจีน

จีนกำลังเร่งการพัฒนา และลงทุนโครงสร้างพื้นฐานแร่ ธาตุสำคัญแห่งชาติ ตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ ในขณะ ที่สหรัฐฯ และยุโรป ยังคงพึ่งพาห่วงโซ่อุปทานที่เปราะ บาง การแสวงหาความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานจึงอาจก่อให้เกิดการเผชิญหน้าโดยตรงระหว่างกลุ่มอำนาจระดับ โลก

การที่จีนครองความเป็นผู้นำด้านแร่หายากนั้น สร้างขึ้น จากระบบนิเวศแบบบูรณาการที่ประกอบด้วยโครงสร้าง พื้นฐาน การวิจัย การเงิน การแปรรูป การผลิต และการ พัฒนาบุคลากร ไม่ใช่เพียงแค่ธรณีวิทยาเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่อเมริกามีอยู่ในปัจจุบันคือกลยุทธ์การลงทุน หาก แต่สิ่งที่อเมริกาต้องการคือกลยุทธ์ด้านอุตสาหกรรม สหรัฐฯ ไม่สามารถเลียนแบบรูปแบบการบริหารโดยรัฐ ของจีน เพราะความแตกต่างกันทางการเมือง วัฒนธรรม และวิถีชีวิตทางเศรษฐกิจ แผนพัฒนาอุตสาหกรรมใหม่ ของสหรัฐฯ จึงพยายามสร้างห่วงโซ่อุปทานแร่หายาก และแร่ธาตุสำคัญ

แม้ว่าจีนและสหรัฐฯ จะตกลงที่จะร่วมมือกันลดภาษี ศุลกากร แต่ความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศก็ยังลุ่มๆ ดอนๆ เนื่องจากทั้งสองฝ่ายต่างพยายามขัดขวางความ ก้าวหน้าของอีกฝ่ายในด้านเทคโนโลยีและการป้องกัน ประเทศ

การเคลื่อนไหวครั้งนี้บ่งชี้ถึงการยกระดับความขัดแย้ง ทางการค้าระหว่างสหรัฐฯ และจีนอย่างมีนัยสำคัญ สี จิ้น ผิง ได้วางตำแหน่งจีนในฐานะคู่แข่งที่ทัดเทียมกับสหรัฐฯ อย่างเต็มตัว ซึ่งเป็นประเทศที่ไม่จำเป็นต้อง 'ยอมจำนน ต่อข้อเรียกร้องของสหรัฐฯ อีกต่อไป.