หินปูนเกาะฟัน เรื่องเล็กในปากที่ปล่อยไว้นานอาจกลายเป็นปัญหาใหญ่

หินปูนเกาะฟันเป็นปัญหาที่หลายคนมองข้าม เพราะช่วงแรกมักไม่เจ็บ ไม่ปวด และไม่ได้รบกวนชีวิตมากนัก อาจแค่รู้สึกว่าฟันดูเหลืองขึ้น มีคราบแข็ง ๆ ติดตามซอกฟัน แปรงฟันแล้วไม่ค่อยสะอาดเหมือนเดิม หรือมีกลิ่นปากกลับมาง่ายกว่าปกติ

แต่ความจริงแล้ว หินปูนไม่ใช่แค่คราบสกปรกธรรมดา มันเป็นสัญญาณว่าคราบจุลินทรีย์ในปากเริ่มสะสมจนแข็งตัวแล้ว และถ้าปล่อยไว้นาน อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของเหงือกอักเสบ โรคปริทันต์ ฟันโยก หรือปัญหาช่องปากอื่น ๆ ตามมาได้

หินปูนเริ่มจากคราบพลัคที่เราอาจมองไม่เห็น

จุดเริ่มต้นของหินปูนคือ คราบพลัค หรือคราบเหนียว ๆ ที่เกิดจากเศษอาหาร น้ำลาย และแบคทีเรียในช่องปาก คราบนี้มักเกาะตามผิวฟัน ขอบเหงือก และซอกฟัน โดยเฉพาะจุดที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึงหรือทำความสะอาดไม่ทั่ว

ถ้าเราแปรงฟันไม่สะอาด ใช้ไหมขัดฟันไม่ทั่ว หรือปล่อยคราบไว้หลายวัน คราบนิ่ม ๆ เหล่านี้จะค่อย ๆ จับกับแร่ธาตุในน้ำลายแล้วแข็งตัว กลายเป็น หินปูน

ปัญหาคือ เมื่อคราบพลัคกลายเป็นหินปูนแล้ว การแปรงฟันธรรมดาไม่สามารถเอาออกได้ ต่อให้แปรงแรงแค่ไหนก็ไม่ควรพยายามขูดเอง เพราะอาจทำให้เหงือกเจ็บ ฟันสึก หรือเกิดแผลในปากได้ หินปูนที่แข็งแล้วควรให้ทันตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านช่องปากใช้เครื่องมือเฉพาะในการขูดออก

ทำไมบางจุดถึงมีหินปูนขึ้นซ้ำบ่อย

หินปูนมักเริ่มเกาะบริเวณที่น้ำลายไหลผ่านมาก เช่น ด้านหลังฟันหน้าล่าง หรือบริเวณฟันกรามด้านบนใกล้แก้ม บางคนจึงรู้สึกว่าแปรงฟันทุกวัน แต่ทำไมยังมีคราบแข็ง ๆ เกิดตรงเดิมซ้ำ ๆ

สาเหตุหนึ่งคือบริเวณเหล่านี้มีแร่ธาตุจากน้ำลายมาช่วยให้คราบพลัคแข็งตัวได้ง่ายกว่า จุดนี้จึงต้องใส่ใจเป็นพิเศษเวลาแปรงฟัน ไม่ใช่แปรงเฉพาะด้านหน้าฟันที่มองเห็นในกระจกเท่านั้น

ปล่อยหินปูนไว้นาน เหงือกอาจเริ่มส่งสัญญาณ

ถ้าปล่อยหินปูนไว้นาน มันจะกลายเป็นที่อยู่ของแบคทีเรียมากขึ้น และทำให้เหงือกระคายเคืองได้ง่าย อาการที่พบได้ เช่น

• เหงือกบวม

• เหงือกแดง

• มีกลิ่นปาก

• แปรงฟันแล้วเลือดออก

• รู้สึกเสียวหรือเจ็บเหงือกบริเวณที่มีคราบเกาะ

• ฟันดูเหลืองหรือดูไม่สะอาดแม้แปรงแล้ว

หลายคนคิดว่าเลือดออกตอนแปรงฟันเป็นเรื่องปกติ แต่จริง ๆ แล้วอาจเป็นสัญญาณว่าเหงือกกำลังอักเสบ โดยเฉพาะถ้าเลือดออกซ้ำ ๆ มีกลิ่นปากร่วมด้วย หรือเหงือกเริ่มบวมแดง

ถ้าเหงือกอักเสบจากหินปูนและคราบแบคทีเรียแล้วยังปล่อยไว้ ปัญหาอาจลึกลงไปถึงอวัยวะที่พยุงฟัน ทำให้เกิด โรคปริทันต์ หรือที่หลายคนเรียกง่าย ๆ ว่าโรคเหงือกร่น ฟันโยก และสุดท้ายอาจเสียฟันได้

หินปูนเกี่ยวกับกลิ่นปากและฟันเหลืองด้วย

หินปูนยังเกี่ยวข้องกับกลิ่นปาก เพราะพื้นผิวของหินปูนไม่เรียบเหมือนฟันปกติ ทำให้แบคทีเรียและเศษอาหารเกาะได้ง่ายขึ้น เมื่อแบคทีเรียย่อยสลายเศษอาหาร ก็อาจเกิดกลิ่นไม่พึงประสงค์ในปาก

ต่อให้แปรงฟันหรือใช้น้ำยาบ้วนปาก กลิ่นก็อาจกลับมาได้ถ้าต้นเหตุคือหินปูนที่ยังไม่ถูกเอาออก น้ำยาบ้วนปากจึงอาจช่วยลดกลิ่นได้ชั่วคราว แต่ไม่ใช่วิธีแก้หินปูนที่แข็งตัวแล้ว

อีกเรื่องที่หลายคนเจอคือ ฟันดูเหลืองหรือดูไม่สะอาด ทั้งที่ฟันจริงอาจไม่ได้เหลืองมาก แต่หินปูนและคราบสีจากชา กาแฟ บุหรี่ หรืออาหารบางชนิดไปเกาะบนผิวฟัน ทำให้ฟันดูหมองลง

พอขูดหินปูนและทำความสะอาดแล้ว บางคนจึงรู้สึกว่าฟันดูสว่างขึ้น แม้ไม่ได้ฟอกสีฟันก็ตาม

ป้องกันหินปูน ต้องเริ่มจากลดคราบพลัค

การป้องกันหินปูนเริ่มจากการลดคราบพลัคให้มากที่สุด แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง โดยเฉพาะก่อนนอน เพราะช่วงนอนน้ำลายน้อยลง แบคทีเรียในปากจึงทำงานได้ง่ายขึ้น

ควรแปรงให้ถึงขอบเหงือก ไม่ใช่แปรงเฉพาะด้านหน้าฟันที่มองเห็น และไม่จำเป็นต้องแปรงแรงเกินไป เพราะการแปรงแรงอาจทำให้เหงือกร่นหรือคอฟันสึกได้ สิ่งสำคัญคือแปรงให้ทั่ว ใช้เวลาให้พอ และเลือกแปรงสีฟันที่ไม่แข็งเกินไป

ไหมขัดฟันก็สำคัญมาก เพราะแปรงสีฟันเข้าไม่ถึงซอกฟันหลายจุด ถ้าไม่ใช้ไหมขัดฟัน คราบพลัคจะสะสมอยู่ระหว่างฟัน และกลายเป็นหินปูนหรือทำให้ฟันผุได้ง่าย

หลายคนแปรงฟันดีแล้ว แต่ยังมีปัญหาเหงือกหรือกลิ่นปาก เพราะลืมทำความสะอาดซอกฟันนี่เอง

ของหวาน กินจุบจิบ และน้ำเปล่าก็เกี่ยวกับสุขภาพปาก

การลดของหวาน น้ำหวาน ขนมเหนียว ๆ และการกินจุบจิบทั้งวันก็ช่วยได้ เพราะแบคทีเรียในปากชอบอาหารประเภทน้ำตาลและแป้ง ถ้าเราป้อนอาหารให้มันตลอดวัน คราบพลัคก็มีโอกาสสะสมมากขึ้น และสุขภาพช่องปากก็แย่ลงง่ายกว่าเดิม

น้ำเปล่าก็เป็นตัวช่วยง่าย ๆ หลังอาหาร ถ้ายังแปรงฟันไม่ได้ การบ้วนปากหรือดื่มน้ำเปล่าช่วยลดเศษอาหารและความเป็นกรดในปากได้บ้าง แม้ไม่สามารถแทนการแปรงฟันได้ แต่ก็ดีกว่าปล่อยให้เศษอาหารค้างอยู่เฉย ๆ

ควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน

คำถามที่พบบ่อยคือ ควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน โดยทั่วไปหลายคนควรตรวจฟันและขูดหินปูนประมาณทุก 6 เดือน

แต่บางคนที่มีหินปูนขึ้นเร็ว เหงือกอักเสบ สูบบุหรี่ เป็นเบาหวาน มีปากแห้งง่าย หรือมีโรคเหงือกอยู่แล้ว อาจต้องพบทันตแพทย์ถี่กว่านั้นตามคำแนะนำ เพราะสภาพช่องปากของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

หากมีเลือดออกตอนแปรงฟันบ่อย มีกลิ่นปากเรื้อรัง เหงือกร่น ฟันโยก หรือมีคราบแข็งเกาะชัดเจน ควรตรวจฟัน ไม่ควรรอให้เจ็บก่อนค่อยไป

ขูดหินปูนทำให้ฟันบางจริงไหม

บางคนกลัวขูดหินปูนเพราะคิดว่าจะทำให้ฟันบางหรือฟันห่าง ความจริงการขูดหินปูนที่ทำโดยผู้เชี่ยวชาญไม่ได้ขูดเนื้อฟันออก แต่เอาคราบแข็งที่เกาะอยู่บนฟันออก

ความรู้สึกว่าฟันห่างหลังขูด มักเกิดเพราะหินปูนที่เคยอุดช่องว่างไว้ถูกเอาออกแล้ว ทำให้เราเพิ่งรู้ว่ามีช่องว่างหรือเหงือกร่นอยู่ก่อนหน้านั้น ไม่ใช่เพราะการขูดหินปูนทำให้ฟันห่างขึ้นเอง

ส่วนอาการเสียวฟันหลังขูดหินปูนอาจเกิดได้ชั่วคราวในบางคน โดยเฉพาะถ้ามีหินปูนสะสมมากหรือเหงือกร่นอยู่แล้ว แต่โดยมากจะค่อย ๆ ดีขึ้น หากเสียวฟันมากหรือเป็นนาน ควรกลับไปปรึกษาทันตแพทย์

การปล่อยหินปูนไว้เพราะกลัวเสียวฟันมักไม่คุ้ม เพราะยิ่งปล่อยนาน ปัญหาเหงือกอาจยิ่งลึกขึ้น

เช็กง่าย ๆ ว่าควรไปพบทันตแพทย์หรือยัง

ถ้ามีอาการเหล่านี้ ควรหาเวลาไปตรวจช่องปาก

• มีคราบแข็งสีเหลือง น้ำตาล หรือดำ เกาะตามขอบเหงือก

• แปรงฟันแล้วเลือดออกบ่อย

• มีกลิ่นปากแม้แปรงฟันแล้ว

• เหงือกบวม แดง หรือเจ็บง่าย

• รู้สึกว่าฟันโยก ฟันห่าง หรือเหงือกร่น

• ไม่ได้ตรวจฟันหรือขูดหินปูนมานานเกิน 6 เดือน

หินปูนจึงไม่ใช่เรื่องของความสวยงามอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับสุขภาพช่องปากโดยตรง ฟันที่ดูสะอาดไม่ได้แปลว่าปากสะอาดเสมอไป ถ้าซอกฟันและขอบเหงือกยังมีคราบสะสมอยู่ และเหงือกที่เลือดออกบ่อยก็ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติ

สรุปแล้ว หินปูนเกาะฟันเกิดจากคราบพลัคที่สะสมแล้วจับกับแร่ธาตุในน้ำลายจนแข็งตัว เมื่อกลายเป็นหินปูนแล้วแปรงฟันเองไม่ออก ต้องให้ทันตแพทย์ขูดออก หากปล่อยไว้นานอาจทำให้เหงือกอักเสบ มีกลิ่นปาก ฟันดูเหลือง โรคปริทันต์ ฟันโยก และเสียฟันได้

การแปรงฟันให้ถูกวิธี ใช้ไหมขัดฟัน ลดของหวาน ดื่มน้ำเปล่าหลังอาหาร และตรวจฟันเป็นประจำ จึงเป็นวิธีดูแลที่ง่ายแต่สำคัญมาก เพราะปัญหาเล็ก ๆ ในปาก ถ้ารู้ทันตั้งแต่แรก มักจัดการได้ง่ายกว่ารอให้ลุกลาม