เมืองโบราณศรีเทพ

ในจังหวัดเพชรบูรณ์ ท่ามกลางทุ่งราบและเทือกเขาพังเหย มีพื้นที่ราว 2,900 ไร่ที่ดูเหมือนทุ่งหญ้าธรรมดา

แต่ใต้พื้นดินนั้น ซ่อนอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ไว้มานานกว่าพันปี เมืองนี้ชาวบ้านในพื้นที่เรียกกันมาช้านานว่า "เมืองอภัยสาลี" ก่อนที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ จะเสด็จมาสำรวจในปี พ.ศ. 2447 และทรงสันนิษฐานว่าน่าจะเป็น "เมืองศรีเทพ" ที่ปรากฏในทำเนียบเก่า จนกลายเป็นชื่อที่เรียกขานกันมาจนถึงทุกวันนี้

เมืองโบราณศรีเทพมีอายุยาวนานกว่า 1,500 ปี เริ่มตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ผ่านยุคทวารวดีที่รุ่งเรืองที่สุด และดำเนินต่อเนื่องมาจนถึงยุคขอมเรืองอำนาจ สิ่งที่ทำให้เมืองนี้พิเศษกว่าเมืองโบราณอื่นในไทยคือการเป็นเมืองที่หลายศาสนาอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ภายในเมืองมีโบราณสถานกว่า 48 แห่ง ทั้งที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนานิกายเถรวาท มหายาน และศาสนาฮินดูทั้งในนิกายไศวะที่นับถือพระศิวะ และไวษณพที่นับถือพระวิษณุ

โบราณสถานที่โดดเด่นที่สุดคือ "เขาคลังใน" ศาสนสถานขนาดใหญ่ในพุทธศาสนานิกายเถรวาท กว้าง 44 เมตร ยาว 88 เมตร สูง 12 เมตร ที่ประดับด้วยรูปคนแคระแบกฐาน ซึ่งมีรูปแบบเฉพาะตัวไม่เหมือนที่ใดในไทย จนได้รับการยกย่องว่าเป็น "ศิลปกรรมสกุลช่างศรีเทพ"

ปริศนาที่ยังไม่มีคำตอบจนถึงทุกวันนี้คือเมืองนี้หายไปได้อย่างไร ไม่มีบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรว่าเกิดอะไรขึ้น มีเพียงซากโบราณสถานที่ยังคงอยู่ท่ามกลางธรรมชาติที่ค่อยๆ ปกคลุมมาเป็นเวลากว่าพันปี วันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2566 ในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญครั้งที่ 45 ณ กรุงริยาด ประเทศซาอุดีอาระเบีย UNESCO ประกาศขึ้นทะเบียน "เมืองโบราณศรีเทพ และโบราณสถานสมัยทวารวดีที่เกี่ยวข้อง" เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม นับเป็นมรดกโลกแห่งที่ 7 ของไทย และเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรมแห่งที่ 4 ของประเทศ ก่อนหน้านั้น แทบไม่มีใครนอกวงการวิชาการรู้จักเมืองนี้ หลังจากนั้น ผู้คนหลั่งไหลมาเยี่ยมชมไม่ขาดสาย กว่า 1,500 ปีผ่านไปนับจากวันที่เมืองนี้เริ่มต้น ยังคงมีนักโบราณคดีขุดค้นและค้นพบสิ่งใหม่อยู่ทุกปี เพราะเมืองโบราณศรีเทพยังมีเรื่องราวอีกมากมายที่รอการค้นพบอยู่ใต้ดิน

อารยธรรมที่หายไปโดยไม่บอกลา แต่ทิ้งร่องรอยไว้ให้คนรุ่นหลังได้ค้นหาความจริงต่อไป