ทำไมพระญี่ปุ่นมีเมียได้? เบื้องหลังการเปลี่ยนแปลงที่ต่างจากพระพุทธศาสนาในไทย

หากพูดถึงพระภิกษุ หลายคนคงนึกถึงภาพของผู้ที่ละทางโลก ครองจีวร และถือพรหมจรรย์ตลอดชีวิต แต่เมื่อไปประเทศญี่ปุ่น หลายคนกลับพบว่าพระจำนวนไม่น้อยมีภรรยา มีลูก และใช้ชีวิตแบบครอบครัวได้ จนเกิดคำถามว่า "ทำไมพระญี่ปุ่นถึงมีเมียได้?"

เดิมทีพระญี่ปุ่นก็ต้องถือพรหมจรรย์

ในพระวินัยที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติ พระภิกษุห้ามมีเพศสัมพันธ์ หากฝ่าฝืนถือว่าอาบัติปาราชิก ต้องพ้นจากความเป็นพระทันที

ในช่วงแรกของการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเข้าสู่ญี่ปุ่น พระสงฆ์ก็ปฏิบัติตามหลักนี้เช่นเดียวกับประเทศพุทธอื่น ๆ

จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นในยุคเมจิ

การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เกิดขึ้นหลังการปฏิรูปเมจิในปี ค.ศ. 1868 ซึ่งเป็นช่วงที่ญี่ปุ่นเร่งพัฒนาประเทศให้ทันชาติตะวันตก

ต่อมาในปี ค.ศ. 1872 รัฐบาลได้ออกกฎหมายอนุญาตให้พระสามารถแต่งงาน กินเนื้อ และไว้ผมได้ หากสมัครใจ โดยมีเป้าหมายเพื่อลดอำนาจของศาสนาและปรับโครงสร้างสังคมให้ทันสมัย

แม้จะไม่ได้บังคับให้พระทุกองค์แต่งงาน แต่กฎหมายก็เปิดทางให้สามารถทำได้อย่างถูกต้อง

วัดหลายแห่งกลายเป็นกิจการของครอบครัว

เมื่อพระสามารถมีครอบครัวได้ วัดจำนวนมากจึงเริ่มสืบทอดตำแหน่งเจ้าอาวาสจากพ่อสู่ลูก

ลูกชายของเจ้าอาวาสมักได้รับการฝึกฝนตั้งแต่เด็ก และเมื่อโตขึ้นก็เข้ารับหน้าที่ดูแลวัดต่อ ทำให้วัดในญี่ปุ่นจำนวนมากดำเนินงานคล้ายธุรกิจครอบครัวที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

ไม่ใช่พระญี่ปุ่นทุกองค์ที่มีภรรยา

แม้ว่ากฎหมายจะอนุญาต แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าพระทุกองค์จะเลือกแต่งงาน

พระในบางนิกายยังคงถือพรหมจรรย์อย่างเคร่งครัด ขณะที่บางรูปเลือกครองโสดด้วยความศรัทธาส่วนตัว

ดังนั้น ภาพที่ว่าพระญี่ปุ่นทุกองค์มีเมียจึงไม่ถูกต้องทั้งหมด

แล้วถือว่าผิดพระวินัยหรือไม่?

คำตอบขึ้นอยู่กับมุมมองของแต่ละนิกาย

หากยึดตามพระวินัยดั้งเดิมของพระพุทธศาสนาเถรวาท เช่น ไทย ศรีลังกา เมียนมา ลาว และกัมพูชา พระที่มีเพศสัมพันธ์จะถือว่าขาดจากความเป็นพระทันที

แต่พุทธศาสนาในญี่ปุ่น โดยเฉพาะบางนิกายของมหายาน มีการพัฒนาแนวปฏิบัติและการตีความที่แตกต่างออกไปตลอดหลายร้อยปี จึงยอมรับให้พระใช้ชีวิตแบบมีครอบครัวได้

พระญี่ปุ่นมีเมียได้ ไม่ใช่เพราะพระวินัยดั้งเดิมอนุญาต แต่เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายและการปฏิรูปประเทศในยุคเมจิเมื่อกว่า 150 ปีก่อน หลังจากนั้นนิกายพุทธหลายสายในญี่ปุ่นก็ยอมรับแนวปฏิบัตินี้ จนกลายเป็นเอกลักษณ์ของพระพุทธศาสนาในญี่ปุ่นที่แตกต่างจากประเทศพุทธส่วนใหญ่ในปัจจุบัน