ภูมิแพ้คืออะไร ทำไมบางคนแพ้ฝุ่น เกสร หรืออาหารบางอย่าง

ภูมิแพ้คืออะไร

ภูมิแพ้คือภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายตอบสนองต่อสิ่งที่โดยปกติไม่ควรเป็นอันตราย เช่น ฝุ่น เกสรดอกไม้ ไรฝุ่น ขนสัตว์ อาหารบางชนิด หรือยา ร่างกายเข้าใจผิดว่าสิ่งเหล่านี้เป็นศัตรู จึงปล่อยสารต่าง ๆ ออกมาตอบโต้ ทำให้เกิดอาการแพ้

พูดง่าย ๆ คือ ภูมิแพ้ไม่ใช่เพราะร่างกายอ่อนแอ แต่เป็นเพราะระบบป้องกันของร่างกาย “ไวเกินไป” กับบางสิ่งที่คนอื่นอาจไม่เป็นอะไร

ทำไมถึงมีอาการคัน จาม น้ำมูกไหล

เมื่อร่างกายเจอสิ่งที่แพ้ ระบบภูมิคุ้มกันจะกระตุ้นให้มีการหลั่งสารฮิสตามีน สารนี้ทำให้เกิดอาการที่เราคุ้นกัน เช่น จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล คันตา น้ำตาไหล ผื่นคัน หรือหายใจมีเสียงวี้ดในบางคน

อาการจะขึ้นอยู่กับว่าแพ้อะไรและร่างกายตอบสนองตรงไหน ถ้าแพ้ฝุ่นหรือเกสร มักมีอาการที่จมูกและตา ถ้าแพ้อาหาร อาจมีผื่น ปากบวม ปวดท้อง อาเจียน หรือในรายรุนแรงอาจหายใจลำบากได้

สิ่งที่ทำให้แพ้ได้บ่อย

• ไรฝุ่นในที่นอน หมอน ผ้าห่ม และพรม
• เกสรดอกไม้ หญ้า หรือต้นไม้บางชนิด
• ขนสัตว์ น้ำลายสัตว์ หรือรังแคสัตว์เลี้ยง
• เชื้อราในที่อับชื้น
• อาหารบางชนิด เช่น นม ไข่ ถั่ว อาหารทะเล หรือแป้งสาลี
• ยาบางชนิด
• แมลงกัดต่อยบางชนิด

ภูมิแพ้กับหวัดต่างกันอย่างไร

ภูมิแพ้มักเป็น ๆ หาย ๆ ตามสิ่งกระตุ้น เช่น เข้าห้องฝุ่นเยอะแล้วจาม ตอนเช้ามีน้ำมูกใส หรืออยู่ใกล้แมวแล้วคันตา ส่วนหวัดมักเกิดจากการติดเชื้อไวรัส อาจมีไข้ เจ็บคอ ปวดเมื่อย และน้ำมูกอาจเปลี่ยนสีได้

ถ้าจาม น้ำมูกใส คัดจมูก คันตา เป็นซ้ำ ๆ นานหลายสัปดาห์ โดยไม่มีไข้ อาจเป็นภูมิแพ้มากกว่าหวัด แต่ถ้าไม่แน่ใจควรให้แพทย์ประเมิน เพราะบางคนมีทั้งภูมิแพ้และติดเชื้อร่วมกันได้

ภูมิแพ้รักษาหายขาดไหม

บางคนอาการดีขึ้นมากเมื่อโตขึ้นหรือเมื่อหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นได้ดี แต่บางคนเป็นเรื้อรังและต้องดูแลต่อเนื่อง การรักษามักเน้นสามเรื่องคือ หลีกเลี่ยงสิ่งที่แพ้ ใช้ยาเมื่อจำเป็น และดูแลสภาพแวดล้อมให้ลดสิ่งกระตุ้น

ยาที่ใช้บ่อยมีทั้งยาแก้แพ้ ยาพ่นจมูก ยาหยอดตา หรือยาขยายหลอดลมในคนที่มีหอบหืดร่วมด้วย บางรายอาจมีการทดสอบภูมิแพ้และรักษาด้วยการปรับภูมิคุ้มกันตามคำแนะนำของแพทย์

ดูแลตัวเองอย่างไรถ้าเป็นภูมิแพ้

• ซักผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน และผ้าห่มเป็นประจำ
• ลดฝุ่นในห้องนอน โดยเฉพาะพรม ตุ๊กตาผ้า และของสะสม
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่น PM2.5 และกลิ่นฉุน
• ถ้าแพ้สัตว์ ควรลดการนอนร่วมเตียงหรือกอดใกล้หน้า
• ถ้าแพ้อาหาร ควรอ่านฉลากและหลีกเลี่ยงอาหารที่เคยแพ้
• ใช้ยาตามคำแนะนำ ไม่หยุดหรือเพิ่มยาเองหากอาการเป็นบ่อย

อาการแบบไหนควรรีบพบแพทย์

ถ้ามีหายใจลำบาก แน่นหน้าอก ปากบวม หน้าบวม ผื่นขึ้นทั่วตัว เวียนหัว หรือเหมือนจะเป็นลมหลังได้รับอาหาร ยา หรือแมลงกัดต่อย ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นอาการแพ้รุนแรง

ส่วนคนที่มีอาการคัดจมูกเรื้อรัง นอนกรน ไอเรื้อรัง หอบบ่อย หรือใช้ยาแก้แพ้เองตลอดแต่ไม่ดีขึ้น ก็ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุให้ชัดเจน เพราะการรักษาที่ถูกต้องจะช่วยให้ใช้ชีวิตสบายขึ้นมาก

สรุปแบบเข้าใจง่าย

ภูมิแพ้คือการที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองไวเกินไปต่อสิ่งที่บางคนไม่แพ้ เช่น ฝุ่น เกสร ขนสัตว์ อาหาร หรือยา อาการมีได้ตั้งแต่จาม คัน น้ำมูกไหล ผื่นคัน ไปจนถึงแพ้รุนแรงในบางราย สิ่งสำคัญคือรู้ว่าตัวเองแพ้อะไร หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ดูแลบ้านให้สะอาด และใช้ยาหรือพบแพทย์เมื่อจำเป็น