ไม่มีทุนก็เริ่มธุรกิจได้ แต่ต้องเลือกทางหาเงินก้อนแรกให้ถูก

เงินทุนเป็นอุปสรรคใหญ่ของคนอยากเริ่มธุรกิจ แต่ไม่ใช่ทุกเส้นทางต้องเริ่มจากการกู้เงินก้อนโต บางโมเดลเริ่มได้จากแรง ไอเดีย พาร์ตเนอร์ และการทดสอบตลาดก่อนใช้เงินจริง

คำถามว่า “ไม่มีทุน จะสร้างธุรกิจยังไง” เป็นโจทย์ที่เจอบ่อยในหมู่คนอยากเริ่มกิจการของตัวเอง โดยเฉพาะคนที่มีไอเดีย มีแรงทำงาน แต่ยังไม่มีเงินก้อนแรกพอจะเช่าที่ ซื้อของ สร้างทีม หรือทำการตลาดเต็มรูปแบบ

ทางออกไม่ได้มีแค่การกู้เงินทันที เพราะธุรกิจช่วงเริ่มต้นยังมีความไม่แน่นอนสูง สิ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงได้ คือการเลือกวิธีเริ่มที่ใช้เงินน้อยที่สุดก่อน แล้วค่อยขยับไปหาเงินทุนเมื่อเห็นสัญญาณว่าธุรกิจมีโอกาสเดินต่อได้จริง

ทุนก้อนแรก อาจไม่ใช่เงินของตัวเองทั้งหมด

สำหรับคนที่ยังไม่มีเงินลงทุน การเป็นตัวแทนขายสินค้าแบบไม่ต้องสต๊อกของ หรือรับงานบริการที่ใช้ทักษะส่วนตัว อาจเป็นจุดตั้งต้นที่ทำให้เห็นลูกค้า เห็นยอดขาย และเห็นปัญหาจริงในตลาดได้เร็ว

ข้อจำกัดคือโมเดลแบบนี้อาจยังไม่ใช่ธุรกิจที่เป็นของตัวเองเต็มตัว เพราะสินค้าหรือระบบหลักยังอยู่ในมือเจ้าของแบรนด์ แต่ก็เป็นสนามทดลองที่ช่วยให้รู้ว่าเราขายอะไรได้ เข้าใจลูกค้ากลุ่มไหน และมีวินัยพอจะทำต่อเนื่องหรือไม่

เมื่อเริ่มเห็นทิศทางชัดขึ้น การหาเงินทุนจึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากศูนย์ เพราะเราจะมีข้อมูลจริงไปคุยกับพาร์ตเนอร์ นักลงทุน หรือสถาบันการเงินได้ดีกว่าเดิม

หาพาร์ตเนอร์ที่เติมส่วนที่เราขาด

หนึ่งในทางเลือกที่ใช้ได้ คือการหาหุ้นส่วนที่มีเงินทุน ส่วนอีกฝ่ายลงแรง ลงเวลา ลงความรู้ หรือดูแลการปฏิบัติงานจริง

โมเดลนี้เหมาะกับธุรกิจที่ต้องใช้ทั้งเงินและคนลงมือ เช่น ร้านอาหารขนาดเล็ก งานผลิต งานขายออนไลน์ที่ต้องมีระบบหลังบ้าน หรือธุรกิจบริการที่ต้องมีอุปกรณ์ตั้งต้น

จุดที่ต้องตกลงให้ชัดตั้งแต่แรก คือสัดส่วนหุ้น หน้าที่ของแต่ละฝ่าย เงินเดือนหรือค่าตอบแทน วิธีตัดสินใจ และทางออกหากทำต่อร่วมกันไม่ได้ การคุยกันแบบปากเปล่าอาจเร็วในช่วงแรก แต่เมื่อธุรกิจเริ่มมีรายได้ ความไม่ชัดเจนอาจกลายเป็นปัญหาได้ง่าย

ถ้าเป็นสตาร์ตอัป ต้องมีโมเดลที่อธิบายได้

ธุรกิจบางประเภทเข้าข่ายสตาร์ตอัปมากกว่าธุรกิจทั่วไป เช่น มีเทคโนโลยีเป็นแกนหลัก ขยายฐานผู้ใช้ได้เร็ว หรือมีโมเดลรายได้ที่เติบโตซ้ำได้

ในกรณีนี้ การนำเสนอไอเดียต่อ angel investor กองทุน หรือผู้ประกอบการที่สนใจลงทุน อาจเป็นช่องทางหาเงินก้อนแรกได้ แต่ไอเดียอย่างเดียวมักไม่พอ สิ่งที่ช่วยเพิ่มน้ำหนักคือปัญหาที่ธุรกิจแก้ได้ชัดเจน กลุ่มลูกค้าที่ระบุได้ โมเดลรายได้ ต้นทุนหลัก และแผนใช้เงินลงทุน

การไปเสนอแนวคิดกับนักธุรกิจที่มีฐานธุรกิจอยู่แล้วก็เป็นอีกทางหนึ่ง คล้ายการนำเสนอในรายการลงทุนด้านธุรกิจ แต่สาระสำคัญไม่ใช่การพูดให้ดูน่าตื่นเต้นที่สุด หากเป็นการทำให้ผู้ฟังเห็นว่าธุรกิจนี้มีทางขาย มีทางทำกำไร และทีมมีความสามารถพอจะลงมือจริง

ระดมทุนผ่านช่องทางที่มีกติกาชัดเจน

การระดมทุนจากคนจำนวนมากผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง แต่ต้องแยกให้ชัดระหว่างการขายล่วงหน้า การรับบริจาค การให้รางวัลตอบแทน และการให้หุ้นหรือหุ้นกู้แก่ผู้ลงทุน

ในไทย ก.ล.ต. อธิบายว่าการระดมทุนผ่านคราวด์ฟันดิงเป็นการระดมทุนผ่านเว็บไซต์ตัวกลาง หรือ funding portal และสำหรับ SMEs หรือ startup อาจใช้การออกหุ้นหรือหุ้นกู้ให้แก่ผู้ลงทุนเป็นสิ่งตอบแทนได้ โดยอยู่ภายใต้กฎเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

ถ้าจะใช้ทางนี้ ธุรกิจควรมีข้อมูลเปิดเผยเพียงพอ ทั้งแผนธุรกิจ ความเสี่ยง การใช้เงิน และผลตอบแทนที่เสนอ เพราะการรับเงินจากคนจำนวนมากไม่ใช่แค่เรื่องหาเงินได้เร็ว แต่ยังเกี่ยวกับความรับผิดชอบต่อผู้ร่วมลงทุนด้วย

เงินกู้ทำได้ แต่ต้องดูความสามารถในการจ่าย

อีกทางเลือกคือการยื่นขอสินเชื่อจากสถาบันการเงิน หรือโครงการสนับสนุนผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับ SME ซึ่งอาจมีเงื่อนไขเฉพาะของแต่ละโครงการ

ข้อมูลจากระบบ BDS ของ สสว. ระบุเกณฑ์เบื้องต้นสำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการเข้ารับบริการ เช่น การเป็น SME ตามเกณฑ์ที่กำหนด การขึ้นทะเบียน SME One ID และเงื่อนไขด้านสถานะผู้ประกอบการ

ส่วนการขอสินเชื่อ ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่าผู้กู้ควรพิจารณาความสามารถในการชำระหนี้ เลือกประเภทสินเชื่อให้เหมาะกับความต้องการ และทำความเข้าใจกระบวนการกับเงื่อนไขก่อนยื่นขอสินเชื่อ

จุดนี้สำคัญมากสำหรับธุรกิจใหม่ เพราะรายได้ช่วงแรกอาจยังไม่สม่ำเสมอ การมีหนี้ก้อนใหญ่ตั้งแต่ยังไม่รู้ว่าลูกค้าจะซื้อจริงแค่ไหน อาจทำให้ธุรกิจเสียจังหวะก่อนจะมีโอกาสเติบโต

ทางที่เสี่ยงมากคือเงินนอกระบบ

สิ่งที่ควรระวังเป็นพิเศษคือการกู้เงินนอกระบบเพื่อเริ่มธุรกิจ เพราะต้นทุนดอกเบี้ยและเงื่อนไขการทวงถามอาจทำให้ภาระหนักกว่าที่คิด ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่าเงินกู้นอกระบบมักมีดอกเบี้ยสูงกว่าสถาบันการเงิน และบางกรณีมีความเสี่ยงจากสัญญาที่ไม่เป็นธรรม หรือการทวงหนี้ผิดกฎหมาย

การยืมเงินจากญาติหรือเพื่อนก็ต้องระมัดระวังไม่แพ้กัน แม้ดูเหมือนง่ายและดอกเบี้ยต่ำกว่า แต่ถ้าธุรกิจไม่เป็นไปตามแผน ความสัมพันธ์อาจเสียหายได้ โดยเฉพาะเมื่อไม่มีข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร

ก่อนหาเงินทุน ลองทำให้ธุรกิจเล็กลงก่อน

อีกวิธีที่ช่วยลดแรงกดดันคือการออกแบบธุรกิจให้เริ่มเล็กที่สุด เช่น ทดสอบขายกับลูกค้ากลุ่มเล็ก เปิดพรีออร์เดอร์ รับงานตามออเดอร์จริง หรือทำสินค้ารุ่นทดลองก่อนลงทุนผลิตจำนวนมาก

ถ้ามีเงินเก็บส่วนตัว การใช้ “เงินเย็น” ที่ไม่กระทบค่าใช้จ่ายจำเป็นในชีวิตประจำวันมักปลอดภัยกว่าเงินกู้ที่ต้องเริ่มผ่อนทันที เพราะธุรกิจช่วงแรกต้องการเวลาทดสอบมากกว่าต้องการเงินก้อนใหญ่เสมอไป

ไม่มีทุนจึงไม่ได้แปลว่าเริ่มไม่ได้ แต่แปลว่าต้องเลือกสนามให้เหมาะกว่าเดิม เริ่มจากโมเดลที่ใช้เงินน้อย พิสูจน์ว่ามีลูกค้าจริง แล้วค่อยตัดสินใจว่าจะหาเงินทุนจากพาร์ตเนอร์ นักลงทุน แพลตฟอร์มระดมทุน หรือสถาบันการเงินในจังหวะไหน

KEY TAKEAWAYS:

• คนไม่มีเงินทุนยังเริ่มธุรกิจได้ หากเริ่มจากโมเดลที่ใช้เงินน้อยและทดสอบตลาดก่อน
• การหาหุ้นส่วนช่วยเติมเงินทุนได้ แต่ต้องตกลงหน้าที่ สัดส่วน และผลประโยชน์ให้ชัด
• สตาร์ตอัปหรือธุรกิจที่ขยายได้เร็วอาจหาเงินจากนักลงทุนได้ แต่ต้องมีโมเดลธุรกิจที่อธิบายได้
• คราวด์ฟันดิงและสินเชื่อเป็นทางเลือกที่ต้องดูเงื่อนไข กติกา และความสามารถในการรับผิดชอบเงินทุน
• เงินนอกระบบเป็นความเสี่ยงสูง เพราะดอกเบี้ยและเงื่อนไขอาจทำให้ธุรกิจเริ่มต้นยากกว่าเดิม