ไอโอดีน แร่ธาตุเล็ก ๆ ที่เกี่ยวกับไทรอยด์ สมอง และการเติบโต

ไอโอดีนเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายต้องใช้ในการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ มีผลต่อการเผาผลาญ การเจริญเติบโต และพัฒนาการของสมอง โดยเฉพาะช่วงตั้งครรภ์และวัยเด็ก

ไอโอดีนเป็นแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการในปริมาณไม่มาก แต่มีบทบาทชัดเจนต่อการทำงานของต่อมไทรอยด์ เพราะร่างกายใช้ไอโอดีนเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเผาผลาญพลังงาน การเจริญเติบโต และการทำงานของหลายระบบในร่างกาย

จุดที่ทำให้ไอโอดีนถูกพูดถึงบ่อยในด้านโภชนาการ คือร่างกายสร้างไอโอดีนเองไม่ได้ จึงต้องได้รับจากอาหารหรือแหล่งเสริม เช่น อาหารทะเล ไข่ นม ผลิตภัณฑ์จากนม และเกลือเสริมไอโอดีน

ไอโอดีนเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์อย่างไร

ต่อมไทรอยด์เป็นต่อมขนาดเล็กบริเวณลำคอ แต่มีหน้าที่สำคัญในการควบคุมการใช้พลังงานของร่างกาย ฮอร์โมนไทรอยด์ที่สร้างขึ้นต้องอาศัยไอโอดีนเป็นองค์ประกอบ หากได้รับไอโอดีนไม่เพียงพอ ร่างกายอาจสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ได้ไม่เต็มที่

ในคนทั่วไป ภาวะขาดไอโอดีนอาจเกี่ยวข้องกับอาการคอพอก เหนื่อยง่าย น้ำหนักเพิ่มง่าย หรือการทำงานของร่างกายที่เปลี่ยนไปจากภาวะไทรอยด์ต่ำ แต่การวินิจฉัยไม่ควรดูจากอาการอย่างเดียว เพราะอาการเหล่านี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุ ควรประเมินร่วมกับแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ

ช่วงตั้งครรภ์และวัยเด็กเป็นช่วงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

ไอโอดีนมีความสำคัญมากในช่วงตั้งครรภ์และวัยทารก เพราะฮอร์โมนไทรอยด์เกี่ยวข้องกับการพัฒนาสมองและระบบประสาทของทารก NIH ระบุว่าร่างกายต้องการฮอร์โมนไทรอยด์เพื่อพัฒนาสมองและกระดูกในช่วงตั้งครรภ์และวัยทารก ขณะที่ WHO ระบุว่าในพื้นที่ที่เกลือเสริมไอโอดีนเข้าถึงไม่ทั่วถึง การเสริมไอโอดีนอาจจำเป็นในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร

UNICEF ยังระบุว่า การขาดไอโอดีนเป็นหนึ่งในปัญหาโภชนาการที่กระทบพัฒนาการเด็กได้ โดยเฉพาะช่วงตั้งครรภ์และวัยเด็กตอนต้น และมาตรการเกลือเสริมไอโอดีนเป็นแนวทางสำคัญที่หลายประเทศใช้เพื่อลดปัญหานี้

สำหรับหญิงตั้งครรภ์หรือผู้ที่วางแผนตั้งครรภ์ จึงไม่ควรซื้อผลิตภัณฑ์เสริมไอโอดีนกินเองโดยไม่มีคำแนะนำ เพราะปริมาณที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับภาวะสุขภาพ อาหารที่กินอยู่ และความเสี่ยงด้านต่อมไทรอยด์ของแต่ละคน

อาหารที่พบไอโอดีนได้บ่อย

แหล่งอาหารที่มีไอโอดีน ได้แก่ อาหารทะเล ปลา กุ้ง ปลาหมึก สาหร่ายทะเล นม ไข่ และผลิตภัณฑ์จากนม ส่วนในชีวิตประจำวันของคนไทย หลายครัวเรือนได้รับไอโอดีนจากเกลือเสริมไอโอดีน ซึ่งเป็นวิธีที่เข้าถึงง่ายและใช้ประกอบอาหารได้ตามปกติ

แต่คำว่า “มีประโยชน์” ไม่ได้แปลว่าต้องกินมากขึ้นเสมอไป การกินอาหารให้หลากหลายยังเป็นหลักสำคัญกว่า โดยเฉพาะคนที่มีโรคไทรอยด์เดิม ใช้ยาเกี่ยวกับไทรอยด์ หรือมีข้อจำกัดด้านสุขภาพ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ขาดก็มีปัญหา มากเกินไปก็รบกวนไทรอยด์ได้

ไอโอดีนมีช่วงที่เหมาะสมของตัวเอง การได้รับน้อยเกินไปอาจกระทบการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ แต่การได้รับมากเกินไปก็อาจรบกวนการทำงานของต่อมไทรอยด์ได้เช่นกัน โดยเฉพาะในคนที่มีความไวต่อไอโอดีนหรือมีโรคไทรอยด์อยู่ก่อน

สำหรับผู้อ่านทั่วไป การเลือกใช้เกลือเสริมไอโอดีนในปริมาณที่เหมาะสม กินอาหารหลากหลาย และไม่ซื้ออาหารเสริมมากินเองโดยไม่จำเป็น เป็นแนวทางที่ปลอดภัยกว่า หากมีอาการผิดปกติ เช่น คอโต เหนื่อยง่ายผิดปกติ น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว ใจสั่น หรือสงสัยเรื่องไทรอยด์ ควรตรวจประเมินกับแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

KEY TAKEAWAYS:

• ไอโอดีนจำเป็นต่อการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเผาผลาญและการเจริญเติบโต
• ช่วงตั้งครรภ์ วัยทารก และวัยเด็ก เป็นช่วงที่ไอโอดีนมีบทบาทต่อพัฒนาการสมองและระบบประสาท
• แหล่งไอโอดีนที่พบได้บ่อย ได้แก่ อาหารทะเล สาหร่าย นม ไข่ และเกลือเสริมไอโอดีน
• การขาดไอโอดีนอาจเกี่ยวข้องกับปัญหาไทรอยด์ เช่น คอพอกหรือไทรอยด์ต่ำ แต่ต้องตรวจประเมินอย่างเหมาะสม
• ไม่ควรเสริมไอโอดีนเองโดยไม่จำเป็น เพราะได้รับมากเกินไปก็อาจรบกวนต่อมไทรอยด์ได้