หลายประเทศเริ่มปกป้องเงินสด เพราะจ่ายมือถืออย่างเดียวอาจไม่พอ

แม้การจ่ายเงินผ่านมือถือจะสะดวกและเร็วขึ้น แต่หลายประเทศเริ่มย้ำว่าเงินสดยังจำเป็น ทั้งในแง่การเข้าถึง ความปลอดภัยยามระบบล่ม และสิทธิในการเลือกของประชาชน

ภาพร้านค้าไม่รับธนบัตรเคยถูกมองว่าเป็นสัญญาณของโลกการเงินยุคใหม่ แต่ช่วงหลังหลายประเทศเริ่มเดินอีกทาง พวกเขาไม่ได้ปฏิเสธการจ่ายเงินดิจิทัล เพียงแต่เริ่มตั้งคำถามว่า หากสังคมเหลือทางจ่ายเงินเพียงแบบเดียว ใครจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

เงินสดจึงกลับมาอยู่ในวงสนทนาอีกครั้ง ไม่ใช่ในฐานะของเก่าที่แพ้เทคโนโลยี แต่เป็น “ทางเลือกพื้นฐาน” ที่ยังมีบทบาทในวันที่มือถือ แบงก์กิ้ง อินเทอร์เน็ต หรือระบบไฟฟ้าไม่พร้อมใช้งาน

หลายประเทศเริ่มขยับจริง ไม่ใช่แค่พูดในเชิงหลักการ

ในยุโรป ธนาคารกลางยุโรประบุว่า เงินสดยังได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในยูโรโซน แต่สัดส่วนการรับเงินสดของบริษัทลดลงจาก 96% ในปี 2021 เหลือ 88% ในปี 2024 ตัวเลขนี้ทำให้ประเด็นการคงสถานะของเงินสดถูกพูดถึงมากขึ้นในเชิงนโยบาย

นอร์เวย์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนขึ้น กฎหมายที่ให้ผู้บริโภคมีสิทธิจ่ายเงินสดมีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2024 และตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2025 ธุรกิจที่ปฏิเสธการรับเงินสดอาจถูกปรับตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

ออสเตรเลียก็เดินไปในทิศทางใกล้เคียงกัน รัฐบาลระบุว่า ตั้งแต่ 1 มกราคม 2026 ร้านค้าส่วนใหญ่ต้องรับเงินสดสำหรับธุรกรรมต่อหน้ามูลค่าไม่เกิน 500 ดอลลาร์ออสเตรเลีย ในช่วงเวลา 07.00–21.00 น. โดยมีข้อยกเว้นสำหรับธุรกิจขนาดเล็กบางกลุ่ม

เหตุผลแรกอยู่ที่การเข้าถึง

การจ่ายเงินผ่านแอปอาจเป็นเรื่องธรรมดาสำหรับคนเมือง แต่ไม่ใช่ทุกคนมีสมาร์ตโฟนที่พร้อมใช้งานตลอดเวลา ไม่ใช่ทุกคนถนัดแอปธนาคาร และไม่ใช่ทุกพื้นที่มีสัญญาณหรือบริการทางการเงินที่เสถียรพอ

ผู้สูงอายุ คนพิการ คนรายได้น้อย คนไร้บัญชีธนาคาร หรือคนในพื้นที่ห่างไกล อาจยังพึ่งพาเงินสดในชีวิตประจำวัน หากร้านค้าจำนวนมากปฏิเสธเงินสด คนกลุ่มนี้อาจถูกกันออกจากการซื้อของพื้นฐาน ทั้งอาหาร ยา ค่าเดินทาง หรือบริการจำเป็นบางอย่าง

เหตุผลที่สองคือ ความทนทานของระบบ

การจ่ายเงินดิจิทัลต้องพึ่งหลายชั้นพร้อมกัน ตั้งแต่มือถือ แบตเตอรี่ อินเทอร์เน็ต แอปธนาคาร ระบบร้านค้า ไปจนถึงระบบชำระเงินกลาง เมื่อส่วนใดส่วนหนึ่งมีปัญหา ธุรกรรมอาจหยุดทันที

เงินสดไม่เร็วเท่า QR Code และไม่สะดวกเท่าการแตะมือถือ แต่ข้อดีคือมันยังทำงานได้ในสถานการณ์ที่ระบบดิจิทัลสะดุด นี่ทำให้บางประเทศมองเงินสดเป็นระบบสำรองของเศรษฐกิจรายวัน ไม่ใช่เพียงวิธีจ่ายเงินแบบเก่า

เหตุผลที่สามคือ ความเป็นส่วนตัว

การจ่ายเงินผ่านแอปหรือบัตรมักทิ้งร่องรอยข้อมูลไว้เสมอ เช่น ซื้ออะไร ที่ไหน เวลาใด และใช้เงินเท่าไร ข้อมูลเหล่านี้มีประโยชน์ต่อธุรกิจและระบบการเงิน แต่ในอีกด้านก็ทำให้หลายคนรู้สึกว่า ทุกการใช้จ่ายไม่ควรถูกบันทึกและติดตามได้ทั้งหมด

เงินสดจึงยังมีความหมายในฐานะการจ่ายเงินที่ไม่ต้องเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวมากเกินจำเป็น โดยเฉพาะรายการเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน

สำหรับประเทศไทย ภาพนี้ไม่ได้ไกลตัว

PromptPay และ Thai QR Payment ทำให้การโอนเงินและจ่ายเงินผ่านมือถือสะดวกขึ้นมาก ธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายว่า Thai QR Payment เป็นบริการที่ช่วยให้ผู้ใช้ชำระเงินสะดวกขึ้นผ่านการสแกน QR Code และมีบทบาทในการพาไทยไปสู่สังคมที่ใช้เงินสดน้อยลง

แต่การใช้เงินสดยังไม่หายไปจากชีวิตจริง ร้านอาหาร ตลาดสด ร้านค้าชุมชน รถโดยสารบางประเภท หรือสถานการณ์ที่โทรศัพท์แบตหมด ยังทำให้หลายคนเลือกพกธนบัตรติดตัวไว้เป็นเงินสำรอง

ประเด็นนี้จึงไม่ใช่การเลือกข้างระหว่างเงินสดกับมือถือ

ดิจิทัลช่วยให้ชีวิตเร็วขึ้น ลดภาระเงินทอน และทำให้ร้านค้ารับเงินง่ายกว่าเดิม ส่วนเงินสดยังช่วยรองรับคนที่เข้าไม่ถึงระบบดิจิทัล และช่วยให้การใช้ชีวิตไม่หยุดชะงักเมื่อระบบออนไลน์มีปัญหา

ทิศทางที่หลายประเทศกำลังทดลองจึงไม่ใช่การย้อนกลับไปใช้เงินสดทั้งหมด แต่เป็นการรักษาทางเลือกไว้ให้มากพอ โดยเฉพาะในบริการจำเป็นและการใช้จ่ายพื้นฐาน

ในวันที่การเงินเปลี่ยนเร็วขึ้น คำถามสำคัญอาจไม่ใช่ว่าเงินสดจะหายไปเมื่อไร แต่อยู่ที่ว่าระบบชำระเงินแบบใหม่จะเปิดพื้นที่ให้คนทุกกลุ่มใช้งานได้จริงแค่ไหน

KEY TAKEAWAYS:

• หลายประเทศเริ่มคุ้มครองเงินสด เพราะกังวลเรื่องการเข้าถึงของประชาชนบางกลุ่ม
• เงินสดยังมีบทบาทเป็นระบบสำรองเมื่อไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต หรือระบบธนาคารมีปัญหา
• ความเป็นส่วนตัวเป็นอีกเหตุผลที่ทำให้หลายคนยังต้องการใช้เงินสด
• ประเทศไทยใช้จ่ายผ่าน QR Code มากขึ้น แต่เงินสดยังมีประโยชน์ในชีวิตประจำวัน
• แนวโน้มที่เกิดขึ้นไม่ใช่การต้านเทคโนโลยี แต่เป็นการรักษาทางเลือกในการจ่ายเงิน