ได้ยินฟ้าร้องกลางที่โล่ง ควรทำอย่างไรให้เสี่ยงฟ้าผ่าน้อยลง

พายุฝนฟ้าคะนองอันตรายกว่าที่เห็น โดยเฉพาะเมื่ออยู่กลางทุ่ง สนามโล่ง หรือพื้นที่เปิด การรู้ว่าที่ไหนปลอดภัย และอะไรไม่ควรทำ อาจช่วยลดความเสี่ยงได้มาก

เสียงฟ้าร้องไม่ใช่แค่สัญญาณว่าฝนกำลังมา แต่เป็นสัญญาณว่าฟ้าผ่าอาจอยู่ใกล้พอจะเป็นอันตรายแล้ว โดยเฉพาะคนที่อยู่กลางทุ่งนา สนามโล่ง ลานกว้าง หรือพื้นที่เปิดที่ไม่มีอาคารอยู่ใกล้ ๆ

ข้อมูลจาก National Weather Service ระบุชัดว่า เมื่อมีพายุฟ้าคะนอง “ไม่มีที่กลางแจ้งใดปลอดภัยจริง” และถ้าได้ยินเสียงฟ้าร้อง ควรรีบเข้าที่หลบภัยทันที ไม่ควรรอให้ฝนตกหนักก่อนค่อยตัดสินใจ

สำหรับคนไทย เรื่องนี้ใกล้ตัวมากกว่าที่คิด เพราะหลายพื้นที่มีทั้งทุ่งนา คันนา สนามกีฬา ลานโล่ง จุดตกปลา และงานกลางแจ้งที่อาจเจอพายุฝนแบบฉับพลันได้ง่าย การรู้วิธีลดความเสี่ยงจึงสำคัญ โดยเฉพาะช่วงที่ฟ้าเริ่มมืด ลมเปลี่ยนทิศ หรือได้ยินเสียงฟ้าร้องไกล ๆ

ที่ปลอดภัยที่สุดคืออาคารแข็งแรง หรือรถยนต์ปิดมิดชิด

เมื่อเริ่มได้ยินฟ้าร้อง ทางเลือกที่ควรหาเป็นอันดับแรกคืออาคารแข็งแรง มีหลังคา มีผนัง และเป็นที่หลบภัยจริง เช่น บ้าน อาคารสำนักงาน โรงเรียน ร้านค้า หรืออาคารปิดที่มั่นคง

อีกทางเลือกคือรถยนต์ที่มีหลังคาแข็งและปิดกระจกทั้งหมด ไม่ใช่เพราะยางรถกันไฟฟ้า แต่เพราะโครงรถช่วยพากระแสไฟไหลผ่านด้านนอกตัวรถลงสู่พื้นได้ หากอยู่ในรถควรปิดกระจก อยู่ภายในรถ และหลีกเลี่ยงการแตะส่วนโลหะที่ต่อกับตัวถังโดยไม่จำเป็น

สิ่งที่ไม่ควรเข้าใจผิดคือ เพิงโล่ง ศาลาเปิดรอบด้าน กระท่อมนา เต็นท์ หรือหลังคาสังกะสีที่ไม่มีผนัง ไม่ใช่ที่หลบฟ้าผ่าที่ปลอดภัย แม้อาจช่วยกันฝนได้ แต่ไม่ได้ช่วยลดความเสี่ยงจากฟ้าผ่าแบบอาคารจริง

อย่าหลบใต้ต้นไม้โดดเดี่ยว

ต้นไม้สูงกลางที่โล่งเป็นจุดเสี่ยงมากกว่าจุดปลอดภัย เพราะเมื่อฟ้าผ่าลงที่ต้นไม้ กระแสไฟอาจกระโดดจากลำต้นมาสู่คนที่ยืนอยู่ใกล้ หรือไหลผ่านพื้นมาถึงร่างกายได้

คนที่อยู่กลางทุ่งนา สนามโล่ง หรือเนินดิน จึงไม่ควรวิ่งไปหลบใต้ต้นไม้ใหญ่เพียงเพราะอยากกันฝน โดยเฉพาะต้นไม้ที่ตั้งเดี่ยว ๆ ในพื้นที่เปิด กรมอุตุนิยมวิทยาของไทยก็แนะนำให้หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่โล่งและหลีกเลี่ยงการถือวัตถุโลหะขณะมีพายุฝนฟ้าคะนอง

อย่าถือของยาวหรือของโลหะไว้กับตัว

จอบ เสียม เคียว คันเบ็ด ไม้กอล์ฟ ร่มด้ามโลหะ ท่อเหล็ก หรืออุปกรณ์ทำไร่ทำนาที่มีความยาวและนำไฟฟ้าได้ ควรวางให้ห่างตัวเมื่อเริ่มมีฟ้าร้องฟ้าแลบ

โลหะไม่ได้ “เรียกฟ้า” แบบความเชื่อที่พูดต่อกันมาเสมอไป แต่โลหะนำไฟฟ้าได้ดี และของยาวที่ยกสูงเหนือศีรษะอาจทำให้คนดูเด่นขึ้นในพื้นที่โล่ง การรีบลดความเสี่ยงและเคลื่อนตัวไปยังที่หลบภัยจึงสำคัญกว่าเก็บอุปกรณ์ให้ครบ

อย่านอนราบกับพื้น

คำแนะนำแบบเก่าที่ให้หมอบหรือนอนราบกับพื้นไม่เหมาะกับสถานการณ์ฟ้าผ่า เพราะเมื่อฟ้าผ่าลงใกล้ ๆ กระแสไฟสามารถกระจายไปตามพื้นดินได้ การนอนราบทำให้ร่างกายสัมผัสพื้นเป็นบริเวณกว้าง และอาจเพิ่มโอกาสให้กระแสไฟผ่านร่างกายมากขึ้น

กรมอนามัยแนะนำว่า หากหาที่หลบไม่ได้จริง ควรทำตัวให้ต่ำที่สุด เช่น นั่งยอง เท้าชิดกัน หรือเขย่งบนปลายเท้าเพื่อลดพื้นที่สัมผัสพื้น และไม่ควรนอนราบกับพื้น โดยเฉพาะเมื่อพื้นเปียก

แต่จุดนี้ควรเข้าใจให้ถูกว่า การย่อตัวไม่ใช่ “ท่าปลอดภัย” และไม่ควรใช้แทนการเข้าที่หลบภัย National Weather Service ระบุว่าได้หยุดแนะนำท่าหมอบเป็นวิธีหลักตั้งแต่ปี 2008 เพราะการใช้เวลามองหาท่าหมอบอาจทำให้คนชะลอการรีบออกจากพื้นที่เสี่ยง

อยู่ห่างน้ำ คันนา เสารั้ว และเครื่องจักร

น้ำเป็นตัวนำไฟฟ้าได้ดี คนที่อยู่ในคลอง สระ บ่อ หนองน้ำ ร่องนา หรือพื้นที่น้ำขัง ควรรีบขึ้นจากน้ำและออกจากบริเวณนั้นเมื่อได้ยินฟ้าร้อง

พื้นที่อย่างทุ่งนาอาจมีความเสี่ยงซ้อนกันหลายอย่าง ทั้งน้ำขัง พื้นเปียก เครื่องมือโลหะ เสารั้ว ลวดหนาม และพื้นที่เปิดโล่ง หากมากับคนหลายคน ไม่ควรเกาะกลุ่มแน่น ควรเว้นระยะระหว่างกันระหว่างเคลื่อนที่ไปยังที่ปลอดภัย เพื่อลดโอกาสที่กระแสไฟบนพื้นจะกระทบหลายคนพร้อมกัน

ถ้าไม่มีที่หลบจริง ควรทำอย่างไร

คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ไม่มีจุดกลางแจ้งที่ปลอดภัยจริงเมื่อมีพายุฟ้าคะนอง เป้าหมายแรกจึงยังเป็นการไปให้ถึงอาคารแข็งแรงหรือรถยนต์ปิดมิดชิดให้เร็วที่สุด

ถ้ายังไปไม่ถึงในช่วงสั้น ๆ ให้ลดความเสี่ยงเท่าที่ทำได้ ออกจากจุดสูง ห่างจากต้นไม้โดดเดี่ยว เสาไฟ เสารั้ว ลวดหนาม เครื่องจักร และน้ำขัง จากนั้นลดระดับตัวให้ต่ำ เท้าชิดกัน ก้มศีรษะ และใช้มือปิดหูเพื่อลดอันตรายจากเสียงดังมากของฟ้าผ่า

วิธีนี้เป็นเพียงทางเลือกชั่วคราวเมื่อไม่มีที่หลบ ไม่ใช่จุดหมายปลายทาง สิ่งที่ควรทำต่อคือเคลื่อนไปหาที่หลบภัยทันทีที่ทำได้

อย่าออกจากที่หลบเร็วเกินไป

หลายคนเห็นฝนเบาลงหรือฟ้าเริ่มสว่างแล้วรีบกลับไปทำงานต่อ แต่ฟ้าผ่าสามารถเกิดในช่วงท้ายพายุได้เช่นกัน National Weather Service แนะนำให้รออย่างน้อย 30 นาทีหลังได้ยินเสียงฟ้าร้องครั้งสุดท้าย ก่อนกลับไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง

หลักนี้ใช้ได้กับทั้งสนามกีฬา แคมป์ ทุ่งนา จุดตกปลา งานก่อสร้าง และกิจกรรมกลางแจ้งทั่วไป ถ้าได้ยินฟ้าร้องอีกครั้งระหว่างรอ ควรเริ่มนับเวลาใหม่

ถ้ามีคนถูกฟ้าผ่า ช่วยได้ทันทีเมื่อพื้นที่ปลอดภัย

คนที่ถูกฟ้าผ่าไม่ได้มีไฟฟ้าค้างอยู่ในตัว จึงสามารถเข้าไปช่วยได้เมื่อพื้นที่โดยรอบปลอดภัยพอ ควรรีบโทรขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน ตรวจการหายใจและชีพจร หากผู้บาดเจ็บไม่หายใจหรือไม่มีชีพจร ให้เริ่มช่วยฟื้นคืนชีพตามความรู้ที่มี หรือทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ทางโทรศัพท์

การป้องกันยังเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดสำหรับฟ้าผ่า โดยเฉพาะคนทำงานกลางแจ้ง ควรดูพยากรณ์อากาศก่อนออกไป รู้ว่าที่หลบภัยใกล้ที่สุดอยู่ตรงไหน และหยุดงานกลางแจ้งตั้งแต่เริ่มมีสัญญาณพายุ ไม่ควรรอให้ฟ้าอยู่เหนือศีรษะแล้วค่อยหาทางหนี

KEY TAKEAWAYS:

• ได้ยินฟ้าร้องเมื่อไร ควรรีบหาที่หลบทันที เพราะฟ้าผ่าอาจอยู่ใกล้พอเป็นอันตราย
• ที่หลบที่ปลอดภัยกว่าคืออาคารแข็งแรง หรือรถยนต์หลังคาแข็งที่ปิดกระจกมิดชิด
• ไม่ควรหลบใต้ต้นไม้โดดเดี่ยว ไม่ควรอยู่ใกล้น้ำ และไม่ควรถือของโลหะหรือของยาว
• ไม่ควรนอนราบกับพื้น เพราะกระแสไฟจากฟ้าผ่าอาจกระจายตามพื้นดิน
• หลังฟ้าร้องครั้งสุดท้าย ควรรออย่างน้อย 30 นาที ก่อนกลับออกไปกลางแจ้ง