24 มิถุนายน ไม่ได้มีแค่ 2475 วันเดียวที่ซ่อนหลายเหตุการณ์สำคัญ

วันที่ 24 มิถุนายน มักถูกจดจำจากเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 แต่ในปฏิทินประวัติศาสตร์ไทย วันเดียวกันนี้ยังเกี่ยวพันกับหลายหมุดหมายสำคัญ ตั้งแต่ชื่อประเทศ วันชาติ อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ไปจนถึงจุดเริ่มต้นโทรทัศน์ไทย

วันที่ 24 มิถุนายน เป็นหนึ่งในวันที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองไทย เพราะเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 แต่เมื่อไล่ดูตามเส้นเวลา วันเดียวกันนี้ยังมีเหตุการณ์สำคัญอื่นเกิดขึ้นตามมาอีกหลายครั้ง ทั้งในด้านรัฐชาติ สัญลักษณ์สาธารณะ และสื่อมวลชนไทย

เหตุการณ์ที่คนไทยคุ้นมากที่สุดคือเช้ามืดวันที่ 24 มิถุนายน 2475 เมื่อคณะราษฎรเข้ายึดอำนาจและเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองของสยาม จากสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปสู่การปกครองที่มีรัฐธรรมนูญเป็นหลัก สถาบันปรีดี พนมยงค์ระบุว่า เหตุการณ์เกิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และมีการรวมกำลังที่บริเวณลานพระบรมรูปทรงม้า

พระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของคณะราษฎรในเหตุการณ์ครั้งนั้น โดยข้อมูลจากสถาบันปรีดี พนมยงค์ระบุถึงบทบาทของคณะราษฎรและการประกาศแนวทางการปกครองใหม่ที่ผูกกับหลักรัฐธรรมนูญ รวมถึงหลัก 6 ประการที่ถูกกล่าวถึงในเอกสารประวัติศาสตร์

หลังจากนั้น วันที่ 24 มิถุนายน ยังถูกใช้เป็นหมุดหมายทางรัฐอีกหลายครั้ง

ในปี พ.ศ. 2482 รัฐบาลในยุคนั้นประกาศให้วันที่ 24 มิถุนายนเป็น “วันชาติ” ของไทย ก่อนที่ต่อมาจะเปลี่ยนไปใช้วันที่ 5 ธันวาคมแทนในปี พ.ศ. 2503 ตามข้อมูลที่ปรากฏในต้นฉบับ

ปีเดียวกันยังเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนชื่อประเทศจาก “สยาม” เป็น “ไทย” โดยพิพิธภัณฑ์รัฐสภาระบุว่า สภาผู้แทนราษฎรมีมติเห็นชอบให้เปลี่ยนชื่อเรียกประเทศจากสยามเป็นไทย และต่อมาได้ประกาศใช้เป็นรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมว่าด้วยนามประเทศ พุทธศักราช 2482

เหตุการณ์นี้ทำให้ชื่อ “ประเทศไทย” กลายเป็นชื่อทางการที่ใช้ต่อเนื่องในระบบรัฐ เอกสารราชการ และการสื่อสารระหว่างประเทศ แม้คำว่า “สยาม” จะยังคงมีความหมายทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และความทรงจำร่วมของสังคมไทย

อีกหมุดหมายหนึ่งที่เกิดขึ้นในวันที่ 24 มิถุนายน คือพิธีเปิดอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิเมื่อปี พ.ศ. 2485 ตามข้อมูลในต้นฉบับ ระบุว่าอนุสาวรีย์นี้สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงทหารและพลเรือนที่เสียชีวิตจากกรณีสงครามอินโดจีน

แม้อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิในวันนี้จะถูกจดจำในฐานะวงเวียนขนาดใหญ่และจุดคมนาคมสำคัญของกรุงเทพฯ แต่เบื้องหลังของพื้นที่นี้เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์สงคราม การเมืองของรัฐ และการสร้างสัญลักษณ์กลางเมืองในยุคหนึ่งของไทย

จากเรื่องการเมืองและรัฐชาติ วันที่ 24 มิถุนายนยังโยงมาถึงประวัติศาสตร์สื่อไทยด้วย

ในปี พ.ศ. 2498 มีการเปิดสถานีโทรทัศน์ช่อง 4 บางขุนพรหม ซึ่งถือเป็นสถานีโทรทัศน์แห่งแรกของประเทศไทยตามข้อมูลในต้นฉบับ เหตุการณ์นี้ทำให้วันที่ 24 มิถุนายนไม่ได้ถูกจดจำเฉพาะในทางการเมือง แต่ยังเกี่ยวพันกับจุดเริ่มต้นของสื่อโทรทัศน์ไทยด้วย

การมีโทรทัศน์ในยุคนั้นเปลี่ยนวิธีที่คนไทยรับข่าวสารและความบันเทิง จากเดิมที่พึ่งพาวิทยุ หนังสือพิมพ์ และการบอกเล่าปากต่อปาก ไปสู่สื่อภาพเคลื่อนไหวที่เข้าถึงผู้ชมจำนวนมากขึ้นในเวลาต่อมา

เมื่อมองในระดับโลก วันที่ 24 มิถุนายนยังมีเหตุการณ์สำคัญที่ถูกบันทึกไว้ในหลายประเทศ เช่น การเดินทางของจอห์น คาบอต นักสำรวจชาวอิตาลีที่เกี่ยวข้องกับการสำรวจทวีปอเมริกาเหนือในปี ค.ศ. 1497 การเริ่มต้นปฏิบัติการของกองทัพนโปเลียนในการบุกจักรวรรดิรัสเซียเมื่อปี ค.ศ. 1812 การบรรเลงเพลง “O Canada” ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1880 และการเริ่มต้นการปิดล้อมเบอร์ลินในปี ค.ศ. 1948 ตามข้อมูลที่ปรากฏในต้นฉบับ

ข้อมูลเหล่านี้ทำให้วันที่ 24 มิถุนายนเป็นวันที่มีหลายชั้นความหมาย ไม่ได้หยุดอยู่ที่เหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งเพียงอย่างเดียว สำหรับไทย วันนี้เชื่อมทั้งการเปลี่ยนแปลงการปกครอง การนิยามชื่อประเทศ สัญลักษณ์เมือง และจุดเริ่มต้นสื่อโทรทัศน์

ถ้าจะนำเสนอวันที่ 24 มิถุนายนในฐานะบทความประวัติศาสตร์ จุดที่ควรแยกให้ชัดคือ เหตุการณ์ พ.ศ. 2475 เป็นแกนหลักทางการเมือง ส่วนเหตุการณ์อื่นในวันเดียวกันเป็นหมุดหมายที่เกิดขึ้นคนละปี คนละบริบท และมีความสำคัญต่างกัน ไม่ควรนำมารวมจนเหมือนเป็นเหตุการณ์ชุดเดียวกัน

KEY TAKEAWAYS:

• วันที่ 24 มิถุนายน 2475 เป็นวันเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยามโดยคณะราษฎร
• วันที่ 24 มิถุนายนเคยถูกกำหนดเป็นวันชาติของไทย ก่อนเปลี่ยนไปใช้วันที่ 5 ธันวาคมในภายหลัง
• ปี พ.ศ. 2482 เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนชื่อประเทศจาก “สยาม” เป็น “ไทย”
• วันที่ 24 มิถุนายนยังเชื่อมกับอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิและจุดเริ่มต้นโทรทัศน์ไทย
• เหตุการณ์ต่างประเทศหลายเหตุการณ์ก็เกิดขึ้นในวันที่ 24 มิถุนายน แต่ควรตรวจแหล่งอ้างอิงเฉพาะเพิ่มเติมก่อนใช้เชิงลึก