สะอึกเกิดจากอะไร ทำไมบางครั้งหายเอง แต่บางครั้งไม่ควรมองข้าม

สะอึกส่วนใหญ่มักเกิดขึ้นไม่นานและหายได้เอง แต่ถ้าเป็นต่อเนื่องหลายชั่วโมงหรือเกิน 48 ชั่วโมง อาจต้องสังเกตอาการร่วมและปรึกษาแพทย์

เสียง “อึก” ที่เกิดขึ้นแบบไม่ทันตั้งตัว มักทำให้หลายคนทั้งรำคาญ ทั้งเสียจังหวะเวลาพูด กินอาหาร หรือทำงานต่อหน้าเพื่อนร่วมงาน อาการนี้ส่วนใหญ่ไม่อันตรายและมักหายเอง แต่เบื้องหลังของการสะอึกเกี่ยวข้องกับการทำงานของกระบังลม กล้ามเนื้อสำคัญที่ช่วยให้เราหายใจ

ในทางร่างกาย สะอึกเกิดจากการหดตัวแบบฉับพลันของกระบังลม ซึ่งเป็นแผ่นกล้ามเนื้อกั้นระหว่างช่องอกกับช่องท้อง เมื่อกระบังลมหดตัวผิดจังหวะ ช่องเสียงหรือสายเสียงจะปิดอย่างรวดเร็ว จึงเกิดเสียง “อึก” ที่คุ้นกันดี

อาการนี้เกิดได้กับแทบทุกคน ตั้งแต่หลังกินอาหาร ไปจนถึงช่วงที่หัวเราะมาก ตกใจ หรือเครียด บางครั้งมาเพียงไม่กี่นาทีแล้วหายเอง แต่บางรายอาจเป็นนานจนกระทบการกิน การนอน หรือการหายใจ ซึ่งเป็นจุดที่ไม่ควรปล่อยผ่าน

ทำไมกินเร็วถึงทำให้สะอึกได้

หนึ่งในสาเหตุที่พบได้บ่อยคือการกินเร็วหรือกินมากเกินไป เพราะระหว่างกินอย่างเร่งรีบ ร่างกายอาจกลืนอากาศเข้าไปมากขึ้น กระเพาะอาหารขยายตัวเร็ว และเกิดแรงรบกวนบริเวณใกล้กระบังลม

เครื่องดื่มน้ำอัดลมและแอลกอฮอล์ก็อยู่ในกลุ่มที่กระตุ้นได้ เพราะแก๊สหรือการระคายเคืองในระบบทางเดินอาหารอาจทำให้สะอึกตามมาได้ Cleveland Clinic แนะนำว่า การกินช้าลง ลดเครื่องดื่มอัดลมหรือแอลกอฮอล์ และกินในปริมาณพอดี อาจช่วยลดโอกาสเกิดสะอึกชั่วคราวได้

อาหารเผ็ด อาหารร้อนจัด หรือการเปลี่ยนอุณหภูมิในลำคอและกระเพาะอย่างรวดเร็ว ก็เป็นสิ่งที่บางคนพบว่าเป็นตัวกระตุ้นได้เช่นกัน แม้ไม่ใช่ทุกคนจะตอบสนองเหมือนกัน แต่ถ้าสังเกตว่าอาหารบางแบบทำให้สะอึกบ่อย การปรับพฤติกรรมการกินอาจช่วยได้

อารมณ์และจังหวะหายใจก็เกี่ยวข้อง

สะอึกไม่ได้เกี่ยวกับอาหารอย่างเดียว บางครั้งเกิดหลังหัวเราะแรง ตื่นเต้น ตกใจ หรือเครียดมาก เพราะจังหวะการหายใจอาจเปลี่ยนไปกะทันหัน ทำให้กลไกที่เกี่ยวกับกระบังลมถูกรบกวน

ตรงนี้ทำให้อาการสะอึกดูเหมือนมาแบบไม่มีเหตุผล ทั้งที่จริงแล้วร่างกายอาจกำลังตอบสนองต่อหลายปัจจัยพร้อมกัน เช่น อาหารในกระเพาะ ความเครียด การกลืนอากาศ หรือการหายใจผิดจังหวะ

วิธีรับมือเบื้องต้น ทำได้แต่ไม่ควรคาดหวังว่าได้ผลทุกครั้ง

วิธีที่คนจำนวนมากใช้ เช่น กลั้นหายใจ จิบน้ำเย็น หรือกลืนน้ำตาลเล็กน้อย เป็นวิธีที่อาจช่วยบางคนได้ เพราะเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนจังหวะหายใจหรือกระตุ้นเส้นประสาทบริเวณลำคอ แต่ผลลัพธ์ไม่เหมือนกันในทุกคน

แนวทางที่ปลอดภัยกว่าคือเริ่มจากสิ่งพื้นฐานก่อน เช่น

• หยุดกินเร็วและเคี้ยวให้ช้าลง
• จิบน้ำทีละน้อย
• นั่งตัวตรงสักพักหลังอาหาร
• เลี่ยงการกินอิ่มเกินไป
• สังเกตว่าอาหารหรือเครื่องดื่มชนิดใดทำให้สะอึกบ่อย

ส่วนการกดจุดหรือวิธีพื้นบ้านต่าง ๆ ควรใช้ด้วยความระมัดระวัง ไม่กดแรงจนเจ็บ และไม่ควรใช้แทนการพบแพทย์หากอาการยืดเยื้อหรือมีอาการผิดปกติร่วมด้วย

สะอึกแบบไหนควรพบแพทย์

อาการสะอึกทั่วไปมักหายเองในเวลาไม่นาน แต่ Mayo Clinic และ NHS ระบุว่า หากสะอึกต่อเนื่องนานกว่า 48 ชั่วโมง หรือรุนแรงจนรบกวนการกิน การนอน หรือการหายใจ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่อาจเกี่ยวข้องกับโรคหรือยาบางชนิด

ถ้าสะอึกพร้อมอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก ปวดท้องมาก อาเจียนต่อเนื่อง น้ำหนักลด หรือมีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วย เช่น แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือเวียนศีรษะรุนแรง ควรรีบขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ไม่ควรรอดูอาการนาน

สำหรับคนที่สะอึกเป็นครั้งคราวหลังอาหาร การปรับวิธีกินและหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นมักเพียงพอ แต่ถ้าอาการเกิดบ่อยผิดปกติ เป็นนาน หรือเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน การตรวจเพิ่มเติมจะช่วยแยกว่าเป็นเพียงอาการชั่วคราว หรือมีปัจจัยอื่นที่ควรดูแลจริงจัง

KEY TAKEAWAYS:

• สะอึกเกิดจากการหดตัวฉับพลันของกระบังลม ร่วมกับการปิดของช่องเสียงอย่างรวดเร็ว
• ตัวกระตุ้นที่พบบ่อย ได้แก่ กินเร็ว กินอิ่มเกินไป น้ำอัดลม แอลกอฮอล์ อาหารเผ็ด หรือความเครียด
• วิธีอย่างกลั้นหายใจหรือจิบน้ำอาจช่วยบางคนได้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะหายทุกครั้ง
• หากสะอึกนานเกิน 48 ชั่วโมง หรือรบกวนการกิน นอน หายใจ ควรปรึกษาแพทย์
• ถ้ามีอาการผิดปกติร่วม เช่น หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก ปวดท้องมาก หรืออ่อนแรง ไม่ควรปล่อยไว้