24 มิถุนายน 2475 จุดเปลี่ยนที่พาไทยเข้าสู่ระบอบรัฐธรรมนูญ

วันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ไม่ได้เป็นเพียงวันในตำราประวัติศาสตร์ แต่เป็นจุดเริ่มของการเปลี่ยนผ่านสยามสู่การปกครองภายใต้รัฐธรรมนูญ

วันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 เป็นหมุดหมายสำคัญของประวัติศาสตร์การเมืองไทย เพราะเป็นวันที่คณะราษฎรดำเนินการเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยาม จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปสู่ระบอบที่มีรัฐธรรมนูญเป็นหลักในการปกครองประเทศ ในปี พ.ศ. 2569 เหตุการณ์นี้เดินทางมาถึงวาระ 94 ปี และยังถูกกล่าวถึงควบคู่กับพัฒนาการของรัฐธรรมนูญ รัฐสภา และประชาธิปไตยไทย

เช้าวันที่สยามเปลี่ยนผ่าน

ข้อมูลจากพิพิธภัณฑ์รัฐสภาระบุว่า ในย่ำรุ่งของวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คณะราษฎร ซึ่งประกอบด้วยข้าราชการฝ่ายทหารบก ทหารเรือ พลเรือน และราษฎร ได้นำกำลังมาชุมนุมบริเวณลานพระบรมรูปทรงม้า เพื่อประกาศแถลงการณ์และยึดอำนาจการปกครองแผ่นดิน

เหตุการณ์ครั้งนั้นเกิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ขณะสยามยังปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ก่อนจะเข้าสู่การปกครองรูปแบบใหม่ที่มีรัฐธรรมนูญเป็นหลักสำคัญ

ฐานข้อมูลของสถาบันพระปกเกล้าระบุว่า หลังคณะราษฎรรวบรวมกำลังในกรุงเทพฯ ได้มีการส่งหนังสือไปยังพระราชวังไกลกังวล เพื่อกราบบังคมทูลเชิญพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จกลับพระนคร โดยเนื้อหาสำคัญเกี่ยวข้องกับความประสงค์ให้มีธรรมนูญการปกครองแผ่นดิน

จากการยึดอำนาจสู่รัฐธรรมนูญ

จุดเปลี่ยนหลังวันที่ 24 มิถุนายน ไม่ได้จบลงเพียงการเปลี่ยนผู้มีอำนาจทางการเมือง แต่ตามมาด้วยกระบวนการวางโครงสร้างการปกครองแบบใหม่ สถาบันพระปกเกล้าระบุว่า คณะราษฎรได้จัดทำร่างพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยาม และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงลงพระปรมาภิไธยเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2475 โดยมีคำว่า “ชั่วคราว” กำกับท้ายชื่อธรรมนูญฉบับนั้น

ต่อมาในการประชุมสภาผู้แทนราษฎรครั้งแรกเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 มีการกล่าวถึงธรรมนูญฉบับชั่วคราวและการตั้งคณะอนุกรรมการเพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับถาวร เรื่องนี้ทำให้เหตุการณ์ 24 มิถุนายนเชื่อมโยงโดยตรงกับจุดเริ่มของสถาบันทางการเมืองสมัยใหม่ของไทย ทั้งรัฐธรรมนูญและสภาผู้แทนราษฎร

คณะราษฎรคือใคร

คณะราษฎรไม่ใช่กลุ่มบุคคลจากอาชีพเดียว พิพิธภัณฑ์รัฐสภาระบุว่า กลุ่มนี้ประกอบด้วยฝ่ายทหารบก ทหารเรือ พลเรือน และราษฎร โดยแกนนำในช่วงแรกบางส่วนเป็นนักเรียนและนักศึกษาที่ศึกษาและทำงานอยู่ในยุโรป ซึ่งได้รับแนวคิดทางการเมืองแบบใหม่ในช่วงเวลานั้น

ในมุมประวัติศาสตร์การเมือง ชื่อของคณะราษฎรจึงมักถูกกล่าวถึงคู่กับการสิ้นสุดระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ของสยาม และการเริ่มต้นของระบอบรัฐธรรมนูญ แม้รายละเอียดทางการเมืองหลังจากนั้นจะมีความซับซ้อน และมีความเปลี่ยนแปลงตามบริบทในแต่ละช่วงเวลา

ทำไมวันที่ 24 มิถุนายนยังถูกพูดถึง

เหตุผลสำคัญที่วันที่ 24 มิถุนายนยังถูกหยิบมาพูดถึง คือเหตุการณ์นี้เป็นจุดตั้งต้นของหลายสิ่งที่คนไทยคุ้นเคยในระบบการเมืองปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นรัฐธรรมนูญ สภาผู้แทนราษฎร และแนวคิดเรื่องการจำกัดอำนาจรัฐภายใต้กติกาการปกครอง

เมื่อมองในเชิงประวัติศาสตร์ วันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 จึงเป็นมากกว่าวันครบรอบของเหตุการณ์หนึ่งวัน แต่เป็นวันซึ่งเชื่อมระหว่างสยามในระบอบเดิมกับประเทศไทยที่ค่อย ๆ พัฒนาระบบการเมืองภายใต้รัฐธรรมนูญตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา

ในวาระครบรอบ 94 ปี ประเด็นเกี่ยวกับ 24 มิถุนายน 2475 ยังเหมาะกับการอ่านในฐานะข้อมูลพื้นฐานทางประวัติศาสตร์ โดยเฉพาะสำหรับผู้อ่านที่ต้องการเข้าใจว่าเหตุใดวันที่นี้จึงมีพื้นที่อยู่ในบทสนทนาทางการเมืองไทยมาจนถึงปัจจุบัน

KEY TAKEAWAYS:

• 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คือวันที่คณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยาม
• เหตุการณ์เริ่มจากการชุมนุมกำลังบริเวณลานพระบรมรูปทรงม้าในช่วงย่ำรุ่ง
• หลังเหตุการณ์ มีการประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามฉบับชั่วคราวเมื่อ 27 มิถุนายน 2475
• วันที่ 24 มิถุนายนเชื่อมโยงกับจุดเริ่มของรัฐธรรมนูญ รัฐสภา และระบอบการเมืองสมัยใหม่ของไทย
• ในปี 2569 เหตุการณ์นี้ครบรอบ 94 ปี และยังเป็นหัวข้อที่ถูกกล่าวถึงในบริบทประวัติศาสตร์การเมืองไทย