กู้ภัยมีเงินเดือนไหม คำตอบไม่ได้มีแบบเดียว

งานกู้ภัยในไทยมีทั้งเจ้าหน้าที่ประจำที่ได้รับเงินเดือน และอาสาสมัครที่ช่วยงานโดยไม่มีเงินเดือนประจำ ความต่างอยู่ที่สถานะการทำงาน หน้าที่ และระบบสนับสนุนของแต่ละหน่วย

เสียงไซเรนของรถกู้ภัยเป็นภาพคุ้นตาบนถนนไทย แต่หลายคนอาจไม่เคยรู้ว่า คนที่อยู่หลังพวงมาลัยหรืออยู่ท้ายรถพยาบาลฉุกเฉินนั้น ได้เงินเดือนหรือไม่ คำตอบคือมีทั้ง “ได้” และ “ไม่ได้” ขึ้นอยู่กับว่าเป็นเจ้าหน้าที่ประจำของหน่วยงาน หรือเป็นอาสาสมัครที่เข้ามาช่วยงานนอกเวลาของตัวเอง

ในระบบกู้ภัยไทย คนทำงานมักถูกแบ่งคร่าว ๆ เป็น 2 กลุ่ม คือเจ้าหน้าที่ประจำของมูลนิธิหรือหน่วยงาน และอาสาสมัครกู้ภัยตามจุดต่าง ๆ ทั้งสองกลุ่มอาจออกเหตุเหมือนกัน เจอสถานการณ์เร่งด่วนเหมือนกัน แต่รูปแบบรายได้และภาระค่าใช้จ่ายไม่เหมือนกัน

เจ้าหน้าที่ประจำ คือคนที่ทำงานกู้ภัยเป็นอาชีพหลัก

กลุ่มแรกคือเจ้าหน้าที่ประจำ หรือพนักงานของมูลนิธิ หน่วยกู้ชีพ หน่วยกู้ภัย หรือองค์กรที่เกี่ยวข้อง คนกลุ่มนี้มักมีตารางเข้าเวรชัดเจน ทำงานตามกะ และมีหน้าที่ประจำในระบบ เช่น ประจำรถฉุกเฉิน ขับรถกู้ภัย ประสานงาน รับแจ้งเหตุ ดูแลเอกสาร หรืออยู่เวรในศูนย์ปฏิบัติการ

รายได้ของเจ้าหน้าที่ประจำมักมาในรูปแบบเงินเดือน อาจมีสวัสดิการตามระบบของหน่วยงาน เช่น ประกันสังคม เบี้ยเลี้ยง ค่าเข้าเวร หรือค่าอาหาร ขึ้นอยู่กับโครงสร้างของแต่ละองค์กร ไม่ใช่ทุกหน่วยจะมีเงื่อนไขเหมือนกัน

จุดสำคัญคือ คนกลุ่มนี้ทำงานกู้ภัยเป็นงานหลัก ต้องพร้อมปฏิบัติหน้าที่ตามเวลาที่ได้รับมอบหมาย และมักเป็นกำลังหลักของหน่วยงานในภารกิจประจำวัน

อาสาสมัครกู้ภัย ส่วนใหญ่ไม่มีเงินเดือนประจำ

อีกกลุ่มหนึ่งคืออาสาสมัครกู้ภัย ซึ่งเป็นภาพที่คนไทยพบเห็นได้บ่อยตามมูลนิธิ จุดอาสา หรือพื้นที่ต่าง ๆ คนกลุ่มนี้มักมีอาชีพหลักอยู่แล้ว เช่น ค้าขาย ทำงานบริษัท รับราชการ หรือทำงานอิสระ แล้วใช้เวลาว่างมาช่วยออกเหตุ

อาสาสมัครโดยทั่วไปไม่ได้รับเงินเดือนประจำจากงานกู้ภัย หลายคนต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายบางส่วนเอง เช่น ค่าน้ำมัน ค่าอุปกรณ์ส่วนตัว ค่าเสื้อผ้า เครื่องมือพื้นฐาน หรือค่าสึกหรอของรถในกรณีที่ใช้รถส่วนตัวร่วมงาน

แอปฯ ทางรัฐเคยเผยแพร่ข้อมูลการลงทะเบียนอาสาสมัครกู้ภัย โดยระบุว่าผู้สนใจสามารถลงทะเบียนและระบุได้ว่าเป็นสมาชิกขององค์กรหรือมูลนิธิหรือไม่ รวมถึงสามารถเข้าร่วมเหตุหรือสนับสนุนเหตุการณ์กู้ภัยได้ สะท้อนว่าบทบาท “อาสาสมัคร” เป็นส่วนหนึ่งของระบบช่วยเหลือในพื้นที่ ไม่ได้จำกัดเฉพาะคนที่ทำงานประจำในองค์กรเท่านั้น

เงินสนับสนุนต่อเคส ไม่ได้แปลว่าเข้ากระเป๋ากู้ภัยทุกคน

อีกจุดที่มักทำให้คนเข้าใจสับสน คือเรื่อง “ค่าเคส” หรือค่าชดเชยจากระบบการแพทย์ฉุกเฉิน ในบางกรณี หน่วยปฏิบัติการหรือหน่วยงานอาจได้รับเงินสนับสนุนหรือค่าชดเชยตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติการฉุกเฉิน

ข้อมูลจากเอกสารของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติระบุถึงระบบค่าชดเชย อุดหนุน หรือสนับสนุนการปฏิบัติงานด้านการแพทย์ฉุกเฉิน โดยเป็นกลไกที่เกี่ยวข้องกับหน่วยปฏิบัติการและระบบบริการ ไม่ใช่เงินเดือนส่วนตัวของอาสาสมัครทุกคนโดยอัตโนมัติ

ในทางปฏิบัติ เงินสนับสนุนลักษณะนี้อาจถูกนำไปใช้เป็นค่าใช้จ่ายของจุดหรือหน่วยงาน เช่น ค่าน้ำมัน เวชภัณฑ์ อุปกรณ์ทำแผล ค่าบำรุงรักษารถ หรือค่าใช้จ่ายในการปฏิบัติงาน ขึ้นอยู่กับระเบียบและการบริหารของแต่ละพื้นที่

เอกสารที่เกี่ยวกับระบบการแพทย์ฉุกเฉินยังระบุเรื่องการสนับสนุนและค่าชดเชยให้แก่หน่วยปฏิบัติการหรือสถานพยาบาลในเงื่อนไขที่กำหนด จึงควรแยกให้ชัดว่า “หน่วยงานได้รับค่าชดเชย” ไม่ได้เท่ากับ “เจ้าหน้าที่หรืออาสาทุกคนได้เงินเข้ากระเป๋าโดยตรง”

เงินช่วยเหลือจากญาติผู้ป่วย เป็นคนละเรื่องกับค่าบริการ

บางครั้งญาติผู้ป่วยหรือผู้ประสบเหตุอาจมอบเงินช่วยเหลือเล็กน้อยให้กู้ภัยเพื่อเป็นค่าน้ำมันหรือค่าใช้จ่ายหน้างาน แต่เงินลักษณะนี้ไม่ใช่ค่าบริการที่กู้ภัยมีสิทธิเรียกเก็บจากประชาชน

หลักที่ควรเข้าใจคือ งานช่วยเหลือฉุกเฉินไม่ควรถูกทำให้กลายเป็นการเรียกเงินจากผู้เดือดร้อน โดยเฉพาะในช่วงที่ผู้ป่วยหรือญาติกำลังอยู่ในภาวะกังวล หากมีข้อสงสัยเรื่องค่าใช้จ่าย ควรสอบถามหน่วยงานต้นสังกัดหรือช่องทางแจ้งเหตุที่เกี่ยวข้องโดยตรง

ทำไมยังมีคนสมัครเป็นอาสากู้ภัย

เหตุผลของอาสาสมัครแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนเริ่มจากอยากช่วยคนในชุมชน บางคนมีประสบการณ์เคยได้รับความช่วยเหลือมาก่อน บางคนสนใจงานฉุกเฉิน งานปฐมพยาบาล หรืออยากใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์

งานกู้ภัยไม่ใช่แค่การขับรถเร็วไปถึงที่เกิดเหตุ แต่รวมถึงการประเมินสถานการณ์เบื้องต้น การประสานหน่วยงาน การเคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บอย่างระมัดระวัง การดูแลความปลอดภัยในที่เกิดเหตุ และการทำงานภายใต้ความกดดัน

สำหรับคนทั่วไป คำถามว่า “กู้ภัยมีเงินเดือนไหม” จึงตอบแบบสั้นได้ว่า มีเฉพาะบางกลุ่ม โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ประจำของมูลนิธิหรือหน่วยงาน ส่วนอาสาสมัครจำนวนมากไม่ได้มีเงินเดือนประจำ และยังอาจมีค่าใช้จ่ายส่วนตัวในการออกช่วยเหลือแต่ละครั้ง

ภาพรถกู้ภัยที่วิ่งผ่านบนถนนจึงมีคนทำงานหลายแบบอยู่เบื้องหลัง ทั้งพนักงานประจำที่เข้าเวรตามระบบ และอาสาสมัครที่ใช้เวลาว่างมาช่วยงาน ความต่างนี้ทำให้การพูดถึงงานกู้ภัยควรแยกสถานะของคนทำงานให้ชัด เพื่อไม่เหมารวมว่าทุกคนได้เงินเดือน หรือทุกคนทำงานโดยไม่มีรายได้เหมือนกันทั้งหมด

• กู้ภัยมีทั้งเจ้าหน้าที่ประจำที่ได้เงินเดือน และอาสาสมัครที่ไม่มีเงินเดือนประจำ
• เจ้าหน้าที่ประจำมักทำงานตามกะ มีหน้าที่ชัดเจน และขึ้นกับโครงสร้างของแต่ละหน่วยงาน
• อาสาสมัครจำนวนมากมีอาชีพหลักของตัวเอง แล้วใช้เวลาว่างช่วยออกเหตุ
• เงินสนับสนุนหรือค่าชดเชยบางกรณีมักเกี่ยวกับหน่วยงานหรือจุดกู้ภัย ไม่ใช่เงินเดือนส่วนตัวของทุกคน
• ไม่ควรเหมารวมว่ากู้ภัยทุกคนได้เงินเดือน หรือทุกคนต้องออกค่าใช้จ่ายเองเหมือนกันทั้งหมด