คณะเสี่ยงตกงานจริงไหม เปิดมุมตลาดแรงงานที่เด็กเลือกเรียนต้องรู้

หลายคณะถูกพูดถึงว่า “เสี่ยงตกงาน” เพราะตลาดงานตรงสายแคบ แข่งขันสูง หรือจำเป็นต้องมีทักษะเสริม บทความนี้ชวนดูอย่างระมัดระวังว่า ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ชื่อคณะอย่างเดียว แต่อยู่ที่ทักษะ เส้นทางอาชีพ และจังหวะของตลาดแรงงานด้วย

คำว่า “คณะเสี่ยงตกงาน” มักถูกหยิบมาพูดทุกช่วงที่นักเรียนกำลังเลือกเรียนต่อ โดยเฉพาะกลุ่มสาขาที่ตลาดงานตรงสายมีจำกัด หรือมีผู้จบจำนวนมากกว่าตำแหน่งงานที่รองรับได้จริง แต่การจัดอันดับลักษณะนี้ยังต้องอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะไม่ได้หมายความว่าผู้เรียนทุกคนในคณะเหล่านี้จะตกงาน

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่า ไทยยังติดตามภาวะการทำงานของประชากรเป็นรายไตรมาส โดยแยกข้อมูลผู้ว่างงานตามระดับการศึกษา เพศ และเขตการปกครอง ขณะที่ข้อมูลจากธนาคารแห่งประเทศไทยซึ่งอ้างอิงสำนักงานสถิติแห่งชาติ แสดงให้เห็นว่ากลุ่มผู้จบระดับอุดมศึกษายังเป็นหนึ่งในกลุ่มที่ถูกติดตามในตลาดแรงงานอย่างต่อเนื่อง

ในต้นฉบับมีการยก 10 กลุ่มคณะที่มักถูกมองว่าเสี่ยงหางานตรงสายยาก ได้แก่ ครุศาสตร์หรือศึกษาศาสตร์บางสาขา วิทยาศาสตร์บางสาขา โบราณคดี ดนตรี ศิลปกรรมศาสตร์ นิเทศศาสตร์ รัฐศาสตร์ สังคมศาสตร์ อักษรศาสตร์ และศิลปศาสตร์หรือมนุษยศาสตร์

เหตุผลที่คณะเหล่านี้ถูกพูดถึงบ่อย มักไม่ใช่เพราะ “ไม่มีอนาคต” แต่เพราะเส้นทางอาชีพอาจไม่ได้ชัดเท่าบางสาย เช่น วิศวกรรม แพทย์ พยาบาล บัญชี หรือสายเทคโนโลยีบางประเภท บางคณะมีตลาดงานเฉพาะทาง บางคณะต้องแข่งขันด้วยผลงาน บางคณะต้องต่อยอดทักษะเพิ่มจึงจะเข้าสู่ตำแหน่งงานที่หลากหลายได้

กลุ่มครุศาสตร์และศึกษาศาสตร์เป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัด อาชีพครูยังจำเป็นต่อระบบการศึกษา แต่ตำแหน่งบรรจุในบางวิชาเอกมีจำกัด ผู้จบจำนวนหนึ่งจึงอาจต้องทำงานโรงเรียนเอกชน งานสอนพิเศษ งานอบรม หรือเปลี่ยนไปทำงานที่ใช้ทักษะการสื่อสารและการจัดการคนแทน

วิทยาศาสตร์บางสาขาก็มีลักษณะคล้ายกัน โดยเฉพาะสาขาที่เน้นทฤษฎี งานวิจัย หรือห้องปฏิบัติการเฉพาะทาง โอกาสทำงานตรงสายมักผูกกับหน่วยงานวิจัย อุตสาหกรรมเฉพาะ หรือการเรียนต่อระดับสูง ผู้เรียนที่มีทักษะข้อมูล โปรแกรมมิง ภาษาอังกฤษ หรือการประยุกต์ใช้กับภาคธุรกิจ จะมีทางเลือกมากกว่าการรอเฉพาะตำแหน่งนักวิจัย

โบราณคดี ดนตรี และศิลปกรรมศาสตร์ เป็นกลุ่มที่ต้องอาศัยความสนใจและความสามารถเฉพาะตัวสูง ตลาดงานประจำมีอยู่ แต่ไม่กว้างเท่ากับสาขาทั่วไป งานจำนวนมากอยู่ในรูปแบบโปรเจกต์ ฟรีแลนซ์ งานสอน งานพิพิธภัณฑ์ งานวัฒนธรรม งานสร้างสรรค์ หรือการสร้างแบรนด์ผลงานของตัวเอง

นิเทศศาสตร์เคยเป็นคณะยอดนิยมในยุคสื่อโทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ วิทยุ และงานโฆษณา แต่หลังจากสื่อดิจิทัลเติบโตเร็ว การแข่งขันไม่ได้มาจากผู้จบสายเดียวกันเท่านั้น คนทั่วไปสามารถผลิตคอนเทนต์ ทำเพจ ตัดต่อวิดีโอ หรือทำการตลาดออนไลน์ได้เองมากขึ้น ผู้จบนิเทศจึงต้องมีทักษะที่วัดผลได้ เช่น การเล่าเรื่องด้วยข้อมูล การตัดต่อ การวางแผนแพลตฟอร์ม การอ่านสถิติหลังบ้าน และความเข้าใจพฤติกรรมผู้ชม

รัฐศาสตร์และสังคมศาสตร์มักถูกเชื่อมกับงานราชการ งานวิจัย งานนโยบาย งานพัฒนา หรือองค์กรภาคประชาสังคม แต่ตำแหน่งตรงสายไม่ได้เปิดกว้างตลอดเวลา ผู้เรียนจำนวนไม่น้อยจึงนำทักษะวิเคราะห์สังคม การเขียน การสื่อสาร การเก็บข้อมูล และการประสานงาน ไปต่อยอดในงานเอกชน งานสื่อ งานทรัพยากรบุคคล งานโครงการ หรือองค์กรระหว่างประเทศ

อักษรศาสตร์ ศิลปศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ ถูกจัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงบ่อย เพราะหลักสูตรมีความกว้าง นายจ้างบางรายอาจไม่เห็นภาพตำแหน่งงานทันทีจากชื่อคณะ แต่ในตลาดจริง ทักษะภาษา การสื่อสาร การคิดเชิงวิเคราะห์ การแปล การเขียน และการทำงานข้ามวัฒนธรรมยังมีความต้องการ เพียงแต่อาจต้องจับคู่กับทักษะใหม่ เช่น การตลาดดิจิทัล คอนเทนต์ เทคโนโลยี การใช้ AI หรือการวิเคราะห์ข้อมูล

ภาพใหญ่ของตลาดแรงงานไทยยังชี้ไปในทิศทางเดียวกัน คือวุฒิการศึกษาเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอเสมอไป รายงานของธนาคารโลกเคยระบุว่าไทยควรให้ความสำคัญกับการพัฒนาทักษะแรงงานและทักษะดิจิทัลมากขึ้น เพื่อลดความเหลื่อมล้ำและเพิ่มความสามารถในการทำงานของคนในระบบเศรษฐกิจ

สื่อไทยบางแห่งที่อ้างข้อมูลสภาพัฒน์ยังรายงานว่า กลุ่มผู้จบปริญญาเป็นหนึ่งในกลุ่มผู้ว่างงานจำนวนมากในช่วงต้นปี 2568 โดยตัวเลขดังกล่าวสะท้อนการแข่งขันของบัณฑิตจบใหม่และภาวะการจ้างงานที่ชะลอตัวในบางช่วงเวลา แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้แยกตัดสินว่า “คณะใดตกงานแน่นอน”

สำหรับคนที่กำลังเลือกคณะ ข้อมูลเหล่านี้จึงใช้เป็นสัญญาณประกอบการตัดสินใจได้ แต่ไม่ควรใช้เป็นคำตอบสุดท้ายแบบตายตัว คณะเดียวกันอาจให้ผลลัพธ์ต่างกันมากระหว่างคนที่มีพอร์ตผลงาน ฝึกงานจริง มีทักษะภาษา ใช้เครื่องมือดิจิทัลได้ และเข้าใจตลาดงาน กับคนที่มีเพียงใบปริญญาโดยยังไม่มีทักษะเฉพาะให้แสดงต่อนายจ้าง

สถานะล่าสุดที่ควรติดตามต่อ คือข้อมูลผู้ว่างงานรายไตรมาสจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ แนวโน้มการจ้างงานจากสภาพัฒน์ และความต้องการแรงงานของภาคธุรกิจในแต่ละปี เพราะตลาดงานเปลี่ยนตามเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และพฤติกรรมผู้บริโภคเร็วกว่าชื่อคณะบนใบสมัครงาน

• คณะที่ถูกมองว่าเสี่ยงตกงาน ส่วนใหญ่มีตลาดงานตรงสายจำกัดหรือแข่งขันสูง
• ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ชื่อคณะอย่างเดียว แต่อยู่ที่ทักษะเสริม ผลงาน และเส้นทางอาชีพที่ผู้เรียนเตรียมไว้
• กลุ่มมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ นิเทศ ศิลปะ และภาษา ยังต่อยอดได้ หากจับคู่กับทักษะดิจิทัล ภาษา ข้อมูล หรือการตลาด
• ข้อมูลว่างงานระดับประเทศช่วยดูภาพรวมได้ แต่ยังไม่ควรใช้ฟันธงว่าคณะใดตกงานแน่นอน
• ก่อนเลือกเรียน ควรดูทั้งความถนัดของตัวเอง ตำแหน่งงานที่มีจริง และทักษะที่ตลาดต้องการในอีก 3–5 ปีข้างหน้า