เครื่องบินเติมน้ำมันอะไร ทำไมถึงไม่ใช่เบนซินแบบรถยนต์

น้ำมันเครื่องบินไม่ได้มีชนิดเดียว และไม่ได้เหมือนน้ำมันที่เติมรถยนต์ทั่วไป เครื่องบินแต่ละแบบต้องใช้เชื้อเพลิงที่เหมาะกับเครื่องยนต์และสภาพการบินที่ต่างกัน

เวลาเห็นเครื่องบินลำใหญ่จอดเติมน้ำมันในสนามบิน หลายคนอาจสงสัยว่าน้ำมันที่ใช้คืออะไร และต่างจากเบนซินหรือดีเซลที่ใช้กับรถยนต์อย่างไร คำตอบคือ เครื่องบินส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้น้ำมันรถยนต์ทั่วไป แต่ใช้เชื้อเพลิงอากาศยานที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับการบินในระดับความสูง อุณหภูมิต่ำ และระบบเครื่องยนต์ที่ซับซ้อนกว่า

เชื้อเพลิงของเครื่องบินแบ่งแบบเข้าใจง่ายได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ น้ำมันสำหรับเครื่องยนต์เจ็ต หรือ Jet Fuel และน้ำมันสำหรับเครื่องยนต์ลูกสูบ หรือ Aviation Gasoline ที่มักเรียกว่า Avgas

กลุ่มแรกคือเชื้อเพลิงที่คนทั่วไปมีโอกาสได้ยินบ่อยที่สุด เพราะใช้กับเครื่องบินโดยสารขนาดใหญ่ เครื่องบินเจ็ตส่วนตัว รวมถึงเครื่องบินใบพัดบางประเภทที่ใช้เครื่องยนต์เทอร์ไบน์ เชื้อเพลิงกลุ่มนี้มีพื้นฐานเป็นน้ำมันกลุ่มเคโรซีน หรือที่คนไทยคุ้นกันในชื่อ “น้ำมันก๊าด” แต่เป็นเกรดที่ผ่านมาตรฐานและการควบคุมคุณภาพสำหรับงานการบิน

ชนิดที่พบได้มากในสายการบินพาณิชย์คือ Jet A-1 ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ใช้แพร่หลายนอกสหรัฐอเมริกา จุดสำคัญของ Jet A-1 คือมีจุดเยือกแข็งสูงสุดที่ประมาณ -47 องศาเซลเซียส และมีจุดวาบไฟขั้นต่ำราว 38 องศาเซลเซียส ตามข้อมูลของ Shell Aviation ส่วน IATA ระบุว่า Jet A-1 เป็นมาตรฐานหลักในงานบินระหว่างประเทศ ขณะที่ Jet A ใช้มากในอเมริกาเหนือ และมีจุดเยือกแข็งสูงสุดประมาณ -40 องศาเซลเซียส

เหตุผลที่จุดเยือกแข็งสำคัญมาก เพราะเครื่องบินพาณิชย์บินในระดับความสูงที่อุณหภูมิภายนอกต่ำมาก หากเชื้อเพลิงเกิดจับตัวเป็นไขหรือไหลเวียนผิดปกติ ย่อมกระทบต่อระบบจ่ายเชื้อเพลิงได้ เชื้อเพลิงเครื่องบินจึงต้องมีคุณสมบัติคงตัวในสภาพแวดล้อมที่รถยนต์ทั่วไปไม่ต้องเจอ

อีกชนิดหนึ่งคือ Jet B ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงที่ระเหยง่ายกว่า และเหมาะกับพื้นที่หนาวจัดมากเป็นพิเศษ เช่น บางพื้นที่ในเขตขั้วโลกหรือพื้นที่ที่ต้องการสมรรถนะในอุณหภูมิต่ำมาก แต่ไม่ได้ใช้แพร่หลายเท่า Jet A-1 เนื่องจากการจัดการและความปลอดภัยต้องระมัดระวังมากกว่า

ส่วนเครื่องบินเล็กจำนวนหนึ่ง โดยเฉพาะเครื่องบินฝึกบิน เครื่องบินส่วนบุคคล หรืออากาศยานที่ใช้เครื่องยนต์ลูกสูบ จะใช้น้ำมันอีกกลุ่มหนึ่งคือ Avgas หรือ Aviation Gasoline เชื้อเพลิงชนิดนี้ใกล้เคียง “น้ำมันเบนซิน” มากกว่า Jet Fuel ในแง่หลักการใช้งานกับเครื่องยนต์จุดระเบิดด้วยหัวเทียน แต่ไม่ได้หมายความว่าสามารถใช้น้ำมันเบนซินรถยนต์แทนได้ทันที

Avgas ที่พบมากคือ 100LL โดย 100 หมายถึงค่าความทนต่อการน็อกของเครื่องยนต์ ส่วน LL ย่อมาจาก Low Lead หรือมีสารตะกั่วต่ำ แต่ยังมีตะกั่วผสมอยู่ ข้อมูลจาก ExxonMobil ระบุว่า Avgas 100LL มักย้อมเป็นสีฟ้าเพื่อช่วยแยกชนิดเชื้อเพลิง และใช้กับเครื่องบินเครื่องยนต์ลูกสูบหลายประเภท

ประเด็นเรื่องสารตะกั่วใน Avgas ยังเป็นเรื่องที่อุตสาหกรรมการบินให้ความสำคัญ โดย FAA ระบุว่ามีความพยายามผลักดันเชื้อเพลิงทดแทนแบบไร้สารตะกั่วสำหรับอากาศยานทั่วไป เพื่อลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพในระยะยาว

จุดที่ทำให้น้ำมันเครื่องบินต่างจากน้ำมันรถยนต์ ไม่ได้มีแค่ชื่อเรียก แต่รวมถึงมาตรฐานการผลิต การตรวจคุณภาพ ความเสถียรในการใช้งาน และความเหมาะสมกับเครื่องยนต์แต่ละแบบ เครื่องยนต์เจ็ตไม่ได้ต้องการค่าออกเทนแบบเครื่องยนต์ลูกสูบ แต่ต้องการเชื้อเพลิงที่ไหลเวียนได้ดีในอุณหภูมิต่ำ ให้พลังงานเหมาะสม และจัดการได้ปลอดภัยในระบบการบิน

สำหรับคนไทยที่เดินทางด้วยเครื่องบินเป็นประจำ ข้อมูลนี้ช่วยให้เห็นภาพว่าเบื้องหลังการบินหนึ่งเที่ยวมีรายละเอียดมากกว่าการเติมน้ำมันให้เต็มถัง เชื้อเพลิงที่ใช้ต้องผ่านมาตรฐานเฉพาะ ตั้งแต่สนามบิน โรงกลั่น ระบบขนส่ง ไปจนถึงการเติมเข้าเครื่องบินจริง

สรุปง่าย ๆ คือ เครื่องบินโดยสารส่วนใหญ่ใช้น้ำมันเจ็ต เช่น Jet A-1 ไม่ใช่เบนซินหรือดีเซลรถยนต์ ส่วนเครื่องบินเล็กบางประเภทใช้น้ำมัน Avgas ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงคนละกลุ่มกัน การเลือกใช้ขึ้นอยู่กับชนิดเครื่องยนต์ มาตรฐานการบิน และสภาพแวดล้อมที่เครื่องบินต้องปฏิบัติการ

• เครื่องบินโดยสารส่วนใหญ่ใช้น้ำมันเจ็ตกลุ่มเคโรซีน เช่น Jet A-1
• Jet A-1 ใช้แพร่หลายนอกสหรัฐฯ และมีจุดเยือกแข็งต่ำกว่าประมาณ -47 องศาเซลเซียส
• Jet A ใช้มากในอเมริกาเหนือ และมีจุดเยือกแข็งสูงกว่า Jet A-1
• เครื่องบินเล็กบางประเภทใช้น้ำมัน Avgas 100LL ซึ่งยังมีสารตะกั่วผสมอยู่
• น้ำมันเครื่องบินต้องผ่านมาตรฐานเฉพาะ เพราะต้องทำงานในอุณหภูมิต่ำและระบบเครื่องยนต์ที่ต่างจากรถยนต์