"เขาคิชฌกูฏ"

ปี พ.ศ. 2397 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นายติ่งและพรรคพวกซึ่งมีอาชีพหาของป่า เดินทางขึ้นไปบนภูเขาลูกหนึ่งในจังหวัดจันทบุรี เพื่อหาไม้กฤษณามาขายพวกเขาต้องค้างแรมอยู่บนเขาหลายวันติดต่อกัน

วันหนึ่งระหว่างพักเหนื่อย นายติ่งและเพื่อนเดินไปนั่งพักที่ลานหินกว้างแห่งหนึ่ง เมื่อหายเหนื่อยแล้วก็เดินกลับที่พัก แต่เดินวนอยู่หลายชั่วโมง กลับวกมาที่ลานหินเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจ

เพื่อนของนายติ่งคนหนึ่งถอนหญ้าบนลานหินเพื่อปูนอน ก็พบแหวนวงใหญ่ที่สวมหัวแม่เท้าได้พอดี เมื่อช่วยกันตรวจดูเพิ่มเติม ก็พบรอยบนแผ่นหินขนาดใหญ่ เป็นรอยลึกกว้าง 1 เมตร ยาว 2 เมตร

ต่อมานายติ่งพาบุตรชายไปบวชที่วัดพลับ จังหวัดจันทบุรี ระหว่างนั้นพบงานเทศกาลปิดทองรอยพระพุทธบาทจำลอง นายติ่งจึงพูดขึ้นมาว่า รอยพระพุทธบาทแบบนี้ที่บ้านผมก็มีเหมือนกัน

คำพูดนั้นไปเข้าหูพระลูกวัด จนความทราบถึงหลวงพ่อเพชร เจ้าอาวาสวัดพลับ ผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดจันทบุรีในขณะนั้น ท่านจึงเรียกนายติ่งมาสอบถาม แล้วนำคณะขึ้นไปพิสูจน์ด้วยตนเอง

เมื่อตรวจสอบตามหลักลักษณะรอยพระพุทธบาทแล้ว คณะสงฆ์จึงลงมติว่ารอยขนาดใหญ่บนแผ่นหินนั้นคือรอยพระพุทธบาทจริง

ภูเขาลูกนี้ถูกตั้งชื่อว่า "เขาคิชฌกูฏ" ตามชื่อภูเขาในกรุงราชคฤห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดีย ซึ่งเป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าเคยประทับจริงในสมัยพุทธกาล เพื่อเชื่อมโยงทางจิตวิญญาณระหว่างแผ่นดินพุทธภูมิกับแผ่นดินไทย

รอยพระพุทธบาทแห่งนี้ตั้งอยู่สูงถึง 1,050 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล นับเป็นรอยพระพุทธบาทที่อยู่สูงที่สุดในประเทศไทย

แม้จะค้นพบมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2397 แต่กว่าจะเป็นที่รู้จักแพร่หลาย ต้องรอจนถึงปี พ.ศ. 2515 เมื่อหลวงพ่อเขียน ขันธสโร หรือพระครูธรรมสรคุณ ได้บุกเบิกเส้นทางขึ้นเขาและนำรถยนต์ขึ้นไปเป็นครั้งแรก ก่อนจะพัฒนาเส้นทางให้ปลอดภัยขึ้นเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

ทุกปีในช่วงขึ้น 1 ค่ำ เดือน 3 ถึงประมาณเดือนเมษายน เป็นเวลาเพียง 2 เดือนเท่านั้นที่เขาคิชฌกูฏจะเปิดให้ขึ้นไปสักการะ และในแต่ละปีมีผู้แสวงบุญหลั่งไหลขึ้นไปนับแสนคน

ใกล้รอยพระพุทธบาทมีจุดที่เรียกว่า "ผ้าแดง" ซึ่งแต่เดิมคือสัญลักษณ์เตือนภัยอันตรายของเส้นทาง แต่ปัจจุบันกลายเป็นจุดที่ผู้แสวงบุญผูกผ้าแดงเขียนคำอธิษฐาน เชื่อกันว่าสามารถขอพรได้เพียงหนึ่งข้อเท่านั้น

กว่า 170 ปีผ่านไปนับจากวันที่ถูกค้นพบ เขาคิชฌกูฏยังคงเป็นหนึ่งในสถานที่แสวงบุญที่สำคัญที่สุดของภาคตะวันออก ไม่ใช่เพียงเพราะความสูงของรอยพระพุทธบาท แต่เพราะมันเริ่มต้นจากคนธรรมดาไม่กี่คนที่หลงทางอยู่บนภูเขา จนพบสิ่งที่ไม่มีใครคาดคิดว่าจะพบ