ตะคริวเกิดจากอะไร ทำไมบางคนเป็นตอนนอนหรือหลังใช้กล้ามเนื้อหนัก

ตะคริวเป็นอาการกล้ามเนื้อหดเกร็งแบบควบคุมไม่ได้ มักเกิดที่น่อง ต้นขา หรือฝ่าเท้า แม้หลายครั้งหายเองได้ แต่ถ้าเกิดบ่อย รุนแรง หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรตรวจหาสาเหตุให้ชัดเจน

ตะคริวมักมาแบบไม่ทันตั้งตัว บางคนกำลังนอนอยู่ดี ๆ ก็สะดุ้งเพราะน่องเกร็งแข็ง บางคนออกกำลังกายหรือเดินนานแล้วเริ่มปวดจนต้องหยุดพัก อาการนี้ส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ความปวดที่เกิดขึ้นทันทีทำให้หลายคนสงสัยว่า ร่างกายกำลังขาดอะไร หรือมีโรคอะไรซ่อนอยู่หรือไม่

ตะคริว หรือ muscle cramp คือภาวะที่กล้ามเนื้อหดตัวเองอย่างฉับพลันและคลายตัวยากในช่วงสั้น ๆ มักมีอาการปวดร่วมด้วย ตำแหน่งที่พบได้บ่อยคือกล้ามเนื้อน่อง ต้นขาด้านหลัง และฝ่าเท้า บางครั้งเมื่อคลำบริเวณที่เป็นจะรู้สึกเป็นก้อนแข็ง ก่อนจะค่อย ๆ คลายตัวลงเอง

ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่า ตะคริวอาจเกิดได้จากหลายปัจจัย และในหลายกรณีไม่สามารถชี้สาเหตุเดียวได้ชัดเจน ปัจจัยที่พบร่วมกันบ่อย ได้แก่ การใช้กล้ามเนื้อหนัก ความล้าของกล้ามเนื้อ การเสียเหงื่อมาก ภาวะขาดน้ำ ความไม่สมดุลของเกลือแร่ และการออกกำลังกายในอากาศร้อน

กล้ามเนื้อของคนเราต้องอาศัยทั้งน้ำ เกลือแร่ และสัญญาณประสาทในการยืดหด เมื่อร่างกายเสียเหงื่อมาก หรือใช้งานกล้ามเนื้อมัดเดิมซ้ำ ๆ ระบบควบคุมการหดและคลายตัวอาจรวนชั่วคราว ทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็งค้างจนเกิดอาการปวด

กลุ่มที่เจอตะคริวบ่อยจึงอาจเป็นคนที่ออกกำลังกายหนัก เดินหรือยืนนาน ทำงานกลางแจ้ง เสียเหงื่อมาก ดื่มน้ำน้อย หรือพักผ่อนไม่พอ แต่ตะคริวไม่ได้เกี่ยวกับพฤติกรรมประจำวันอย่างเดียว บางโรคและยาบางชนิดก็เพิ่มโอกาสเกิดอาการได้เช่นกัน

Mayo Clinic ระบุว่า ตะคริวตอนกลางคืนอาจพบร่วมกับภาวะขาดน้ำ การฟอกไต การไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกาย ความล้าของกล้ามเนื้อ การตั้งครรภ์ และยาบางกลุ่ม เช่น ยาบางชนิดที่ใช้กับความดันโลหิตหรือไขมันในเลือด ขณะที่ข้อมูลจาก NCBI Bookshelf ระบุว่าปัจจัยเสี่ยงยังอาจเกี่ยวข้องกับโรคหลอดเลือดส่วนปลาย ภาวะทางระบบประสาทหรือเมตาบอลิก และการใช้กล้ามเนื้อส่วนล่างซ้ำ ๆ

เวลาเป็นตะคริว สิ่งที่ทำได้ทันทีคือหยุดใช้กล้ามเนื้อส่วนนั้น แล้วค่อย ๆ ยืดกล้ามเนื้ออย่างนุ่มนวล ถ้าเป็นที่น่อง อาจเหยียดขาแล้วดึงปลายเท้าเข้าหาตัวช้า ๆ ร่วมกับการนวดเบา ๆ บริเวณที่เกร็ง NHS ระบุว่าการยืดและนวดกล้ามเนื้ออาจช่วยบรรเทาอาการระหว่างเป็นตะคริวได้ แม้หลายครั้งอาการจะค่อย ๆ หายเอง

หากตะคริวเกิดหลังออกกำลังกายหรือเสียเหงื่อมาก การดื่มน้ำและชดเชยของเหลวให้เพียงพอมีส่วนช่วยลดโอกาสเกิดซ้ำ โดย Mayo Clinic แนะนำให้ดื่มน้ำอย่างสม่ำเสมอระหว่างทำกิจกรรม และยืดกล้ามเนื้อก่อนหรือหลังใช้กล้ามเนื้อนาน ๆ รวมถึงอาจยืดกล้ามเนื้อก่อนนอนสำหรับคนที่เป็นตะคริวกลางคืนบ่อย

ส่วนการประคบอุ่นหรืออาบน้ำอุ่นอาจช่วยให้กล้ามเนื้อผ่อนคลายในบางคน แต่ไม่ควรฝืนยืดแรง ๆ หรือบิดขาเร็วเกินไป เพราะอาจทำให้กล้ามเนื้อเจ็บมากขึ้น โดยเฉพาะหลังอาการเกร็งเพิ่งคลายตัว

อาการตะคริวที่เกิดนาน ๆ ครั้ง มักไม่ใช่เรื่องน่ากังวลมาก แต่ถ้าเป็นบ่อยจนรบกวนการนอน เป็นซ้ำโดยไม่สัมพันธ์กับการใช้งานกล้ามเนื้อ ปวดรุนแรงผิดปกติ หรือมีอาการบวม แดง อ่อนแรง ชา เดินลำบาก หรือเป็นนานไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินเพิ่มเติม Cleveland Clinic ระบุว่าหากตะคริวรุนแรงมากหรือเป็นนานเกิน 10 นาที ควรเข้ารับการดูแลทางการแพทย์

สำหรับคนที่เป็นตะคริวซ้ำ ๆ การสังเกตจังหวะที่เกิดอาการช่วยได้มาก เช่น เป็นหลังออกกำลังกาย เป็นตอนนอน เป็นหลังยืนนาน หรือเริ่มเป็นหลังใช้ยาบางชนิด ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินได้ว่าอาการน่าจะเกี่ยวกับกล้ามเนื้อล้า การขาดน้ำ ระบบไหลเวียนเลือด เส้นประสาท หรือผลจากยา

ตะคริวจึงไม่ใช่อาการที่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน หลายครั้งเป็นภาวะชั่วคราวจากการใช้กล้ามเนื้อและการเสียสมดุลของร่างกาย แต่เมื่อเกิดถี่ขึ้น รุนแรงขึ้น หรือมีอาการผิดปกติร่วมด้วย การตรวจหาสาเหตุจะปลอดภัยกว่าการเดาเองว่าเป็นเพราะขาดเกลือแร่เพียงอย่างเดียว

• ตะคริวคือกล้ามเนื้อหดเกร็งฉับพลันและคลายตัวยาก มักเกิดที่น่อง ต้นขา หรือฝ่าเท้า
• ปัจจัยที่พบได้บ่อยคือกล้ามเนื้อล้า ใช้งานหนัก เสียเหงื่อมาก ขาดน้ำ หรือเกลือแร่เสียสมดุล
• วิธีบรรเทาเบื้องต้นคือหยุดใช้งาน ยืดกล้ามเนื้อช้า ๆ และนวดเบา ๆ
• ถ้าเป็นบ่อย รุนแรง เป็นนาน หรือมีบวม แดง อ่อนแรง ชา ควรพบแพทย์
• ตะคริวบางกรณีอาจเกี่ยวกับโรคประจำตัว ระบบไหลเวียนเลือด ระบบประสาท หรือยาบางชนิด