ทำไม การจามจึงเกิดขึ้น ร่างกายต้องการสื่ออะไร

        ร่างกายคนเรา มีความมหัศจรรย์หลายสิ่ง อวัยวะแต่ละส่วน มีการทำงานที่สอดคล้องกัน อย่างเช่น “การจาม” เป็นกลไกการป้องกันตัวเองของร่างกายที่น่ามหัศจรรย์มาก ถ้าลองจินตนาการว่าร่างกายของเรามีระบบรักษาความปลอดภัยขั้นสุดยอดอยู่ตลอดเวลา และ "การจาม" ก็คือปุ่มกดดีดตัวกะทันหัน เพื่อไล่สิ่งแปลกปลอมออกไปให้พ้นทางนั่นเองค่ะ

จุดเริ่มต้นเกิดขึ้นได้อย่างไร?

        ทุกอย่างเริ่มขึ้นที่ จมูก ของเราค่ะ ภายในโพรงจมูกจะมีเส้นประสาทเล็กๆ ไวต่อความรู้สึกมาก ชื่อว่า เส้นประสาทไตรเจมินัล (Trigeminal Nerve) เมื่อเราหายใจเอาสิ่งแปลกปลอมเข้าไป ไม่ว่าจะเป็นฝุ่นละออง เกสรดอกไม้ ขนสัตว์ ควันไฟ หรือแม้แต่เชื้อโรคอย่างไวรัสหวัด สิ่งเหล่านี้จะเข้าไปสะกิดหรือทำให้เนื้อเยื่อในโพรงจมูกเกิดการระคายเคืองได้

กระบวนการสั่งการแบบสายฟ้าแลบ

        เมื่อเส้นประสาทจับได้ว่ามีผู้บุกรุก มันจะส่งสัญญาณเตือนภัยความเร็วสูงไปยัง สมองส่วนท้าย (Medull) ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์ควบคุมการจามทันที พอสมองได้รับสัญญาณปุ๊บ ก็จะสั่งการกลับมาที่อวัยวะต่างๆ ให้ทำงานประสานกันอย่างพร้อมเพรียงในเสี้ยววินาทีแบบนี้ค่ะ

1. สูดลมหายใจลึก ร่างกายจะกักเก็บอากาศไว้ในปอดให้ได้มากที่สุดเพื่อสร้างแรงดัน
2. ปิดประตูลม กล่องเสียงและเพดานอ่อนจะปิดตัวลงชั่วคราว เพื่อกักเก็บลมและสร้างความดันในทรวงอกให้สูงขึ้น
3. เกร็งกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อกะบังลม กล้ามเนื้อท้อง และกล้ามเนื้อระหว่างซี่โครงจะพร้อมใจกันเกร็งตัวอย่างรุนแรง
4. ระเบิดพลัง: เมื่อแรงดันพุ่งถึงขีดสุด กล่องเสียงจะเปิดออกอย่างรวดเร็ว ปล่อยให้ลมมหาศาลพุ่งกระแทกผ่านทางจมูกและปาก ออกไปสู่ภายนอกด้วยความเร็วสูงมาก (บางครั้งเร็วถึง 160 กิโลเมตรต่อชั่วโมงเลยทีเดียวค่ะ!) เพื่อเป่าสิ่งแปลกปลอมนั้นให้กระเด็นหลุดออกไป

เหตุผลอื่นๆ ที่ทำให้เราจาม (แบบที่เราอาจจะนึกไม่ถึง)

นอกจากฝุ่นหรือหวัดแล้ว ยังมีอีกหลายสาเหตุที่กระตุ้นให้จามได้เหมือนกัน เช่น

• อาการจามเมื่อเจอแสงแดด (Photic Sneeze Refle) บางคนพอเดินออกจากตึกมืดๆ มาเจอแดดจ้าแล้วจะจามทันที เป็นเพราะเส้นประสาทตาอยู่ใกล้กับเส้นประสาทจมูกมาก พอตาเจอแสงแรงๆ สัญญาณเลยวิ่งไปกวนเส้นประสาทจมูกจนสมองเข้าใจผิดว่ามีอะไรเข้าจมูกค่ะ
• อุณหภูมิเปลี่ยนกะทันหัน เช่น เดินเข้าห้องแอร์เย็นจัด หรือกินของเผ็ดร้อนมากๆ จนเส้นประสาทในโพรงจมูกตอบสนองไวเกินไป

การจามจึงไม่ใช่เรื่องแย่เลยค่ะ แต่มันคือวิธีที่ร่างกายช่วย "ทำความสะอาดห้องเครื่อง" ของระบบทางเดินหายใจให้โล่งสะอาดอยู่เสมอ ดังนั้นถ้าอยากจามก็อย่าฝืนอั้นไว้เลยนะคะ แค่หาผ้าเช็ดหน้าหรือใช้ข้อพับแขนเสื้อบังไว้ เพื่อความสะอาดและสุขอนามัยที่ดีก็พอแล้วค่ะ มนุษย์เราถูกออกแบบมาให้ดูแลตัวเองได้เก่งจริงๆ เลย