รัฐจ่อปรับเกณฑ์จัดซื้อจัดจ้าง ลดปัญหา “ราคาถูกสุด” แต่จบด้วยงานค้าง

รัฐบาลมีแนวทางปรับกติกาจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ให้การคัดเลือกผู้รับเหมามองมากกว่าราคาต่ำสุด โดยดึงคุณภาพ ประสบการณ์ และความพร้อมมาประกอบการพิจารณา

ถนนที่ขุดค้างไว้นาน อาคารรัฐที่สร้างไม่เสร็จ หรือโครงการสาธารณะที่หยุดกลางทาง อาจไม่ได้เกิดจากผู้รับเหมารายใดรายหนึ่งเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับกติกาการจัดซื้อจัดจ้างที่ใช้คัดเลือกผู้ชนะงานภาครัฐด้วย

ล่าสุดมีรายงานว่ารัฐบาลเดินหน้าปรับปรุงกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ เพื่อลดปัญหาผู้รับเหมาทิ้งงาน และเปิดทางให้หน่วยงานรัฐใช้เกณฑ์ที่มองทั้งราคาและคุณภาพมากขึ้น แทนการพึ่งพาตัวเลขราคาต่ำสุดเป็นหลักตามที่มักถูกพูดถึงในโครงการก่อสร้างหลายประเภท

ประเด็นนี้ใกล้ตัวกว่าที่หลายคนคิด เพราะโครงการรัฐจำนวนมากไม่ได้อยู่ไกลจากชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นถนนหน้าอำเภอ สะพานข้ามแยก อาคารโรงพยาบาล โรงเรียน หรือระบบสาธารณูปโภคในพื้นที่ต่าง ๆ เมื่อโครงการสะดุด คนที่ต้องรับผลก่อนคือประชาชนที่ใช้เส้นทาง ใช้บริการ หรืออยู่ใกล้ไซต์ก่อสร้าง

กติกาเดิมมีปัญหาตรงไหน

ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐมีเป้าหมายให้ใช้งบประมาณอย่างโปร่งใสและคุ้มค่า แต่ในทางปฏิบัติ งานบางประเภทที่ซับซ้อน หากใช้ราคาเป็นตัวตัดสินมากเกินไป อาจเปิดช่องให้ผู้เสนอราคาดัมพ์ต่ำกว่าต้นทุนจริงเพื่อชนะงานก่อน

เมื่อเริ่มทำสัญญาแล้ว ต้นทุนวัสดุ แรงงาน เครื่องจักร เงินทุนหมุนเวียน หรือความพร้อมหน้างานอาจไม่สอดคล้องกับราคาที่เสนอไว้ ผลที่ตามมาคือโครงการล่าช้า คุณภาพงานต่ำกว่าที่ควร หรือหนักที่สุดคือทิ้งงานกลางทาง

ข้อมูลจากคู่มือการจัดซื้อจัดจ้างตาม พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 ระบุว่า การพิจารณาคัดเลือกข้อเสนอไม่ได้มีแค่เกณฑ์ราคาต่ำสุดเท่านั้น แต่ยังมีหลักเกณฑ์ “ประสิทธิภาพต่อราคา” หรือ Price Performance และเกณฑ์คุณภาพ สำหรับงานที่ต้องคำนึงถึงเทคนิค เทคโนโลยี คุณสมบัติ หรือประโยชน์ระยะยาวของหน่วยงานรัฐ

นั่นหมายความว่า แนวคิดการใช้ราคาและคุณภาพร่วมกันมีอยู่ในระบบแล้ว แต่โจทย์สำคัญคือการทำให้หน่วยงานใช้เกณฑ์นี้ได้ชัดเจน มั่นใจ และตรวจสอบได้มากขึ้น โดยเฉพาะงานก่อสร้างที่มีผลต่อบริการสาธารณะ

Price Performance คืออะไร

พูดให้เข้าใจง่าย Price Performance คือการให้คะแนนหลายด้าน ไม่ได้ดูแค่ว่าใครเสนอราคาถูกที่สุด แต่ดูว่าข้อเสนอนั้นให้คุณภาพ ความพร้อม และความคุ้มค่าระยะยาวพอหรือไม่

ตัวแปรที่มักถูกนำมาพิจารณา เช่น ราคาที่เสนอ คุณภาพสินค้า มาตรฐานงาน ต้นทุนตลอดอายุการใช้งาน บริการหลังการขาย หรือคุณสมบัติของผู้ยื่นข้อเสนอ โดยน้ำหนักคะแนนรวมต้องกำหนดให้ชัดเจนก่อนเปิดแข่งขัน

ถ้าใช้กับงานก่อสร้าง ภาพที่เห็นได้ชัดคือหน่วยงานอาจดูเพิ่มว่า ผู้รับเหมามีประสบการณ์กับงานลักษณะเดียวกันหรือไม่ มีเครื่องจักรและทีมงานพอหรือไม่ มีประวัติงานล่าช้า ทิ้งงาน หรือถูกขึ้นบัญชีเป็นผู้ทิ้งงานมาก่อนหรือไม่

จุดเปลี่ยนที่ประชาชนอาจเห็นผล

หากการปรับกฎหมายและแนวปฏิบัติเดินหน้าได้จริง โครงการรัฐในอนาคตอาจไม่ได้แข่งขันกันด้วยตัวเลขต่ำสุดอย่างเดียว แต่ต้องแข่งขันกันที่ความน่าเชื่อถือของการส่งมอบงานด้วย

ผลที่คาดหวังคือโครงการที่เริ่มแล้วมีโอกาสจบมากขึ้น ลดงานค้าง ลดการรื้อแก้ ลดการใช้งบซ้ำ และลดเวลาที่ประชาชนต้องทนกับไซต์งานที่ยืดเยื้อ

กรณีงานสาธารณสุขเคยถูกยกเป็นตัวอย่างของความเสียหายจากงานค้าง โดยรายงานข่าวในปี 2568 ระบุว่า กระทรวงสาธารณสุขพูดถึงการทิ้งงานตั้งแต่ปี 2554 รวม 38 รายการ และมีโครงการบางส่วนที่ยังสร้างไม่เสร็จ ส่งผลต่อบริการประชาชนและงบประมาณจำนวนมาก

สิ่งที่ยังต้องติดตาม

ข้อมูลที่ชัดในตอนนี้คือ รัฐมีทิศทางจะปรับกติกาให้การจัดซื้อจัดจ้างให้ความสำคัญกับคุณภาพและความคุ้มค่ามากขึ้น ตามแนวทางที่ต้นฉบับข่าวระบุไว้

ส่วนรายละเอียดที่ต้องติดตามต่อ คือร่างกฎหมายจะปรับมาตราใดบ้าง เกณฑ์คะแนนคุณภาพจะใช้กับงานประเภทใด ใครเป็นผู้กำหนดน้ำหนักคะแนน และจะมีระบบตรวจสอบอย่างไรไม่ให้เกณฑ์คุณภาพกลายเป็นช่องทางเลือกผู้รับเหมาที่ใกล้ชิดกับหน่วยงาน

อีกประเด็นคือฐานข้อมูลประวัติผู้รับเหมา หากเชื่อมโยงกับระบบขึ้นบัญชีผู้ทิ้งงานและผลการส่งมอบงานเดิมได้จริง จะช่วยให้การคัดกรองก่อนประมูลมีน้ำหนักมากขึ้น ไม่ต้องรอให้โครงการเสียหายก่อนจึงค่อยตามแก้

สำหรับประชาชน เรื่องนี้อาจยังเป็นข่าวกฎหมายที่ดูไกลตัว แต่ผลของมันอยู่บนถนนที่ใช้ทุกวัน อาคารบริการรัฐที่ต้องพึ่งพา และภาษีที่ถูกนำไปใช้กับโครงการสาธารณะทั่วประเทศ

KEY TAKEAWAYS:

• รัฐมีแนวทางปรับกฎหมายจัดซื้อจัดจ้าง เพื่อลดปัญหาผู้รับเหมาทิ้งงาน
• ประเด็นหลักคือการลดการพึ่งพา “ราคาต่ำสุด” และเพิ่มน้ำหนักด้านคุณภาพ ความพร้อม และประวัติการทำงาน
• Price Performance เป็นแนวทางที่ดูทั้งราคาและประสิทธิภาพ ไม่ใช่ดูราคาถูกเพียงอย่างเดียว
• สิ่งที่ยังต้องติดตามคือรายละเอียดร่างกฎหมาย เกณฑ์คะแนน และกลไกตรวจสอบความโปร่งใส
• หากทำได้จริง ประชาชนอาจเห็นผลผ่านโครงการรัฐที่เสร็จตามแผนมากขึ้นและงานค้างลดลง